Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 335

21 FEBRUARI 1986 De titel v a n zijn afscheidscolle­ g e zal insiders niet verbazen: ,,Op het grensgebied tussen re­ ligie e n economie." Van Doorn steekt meteen v a n wal als w e bij hem binnenko­ men. ,,Dat verhaal dat jullie h e b b e n geschreven over d e bundel 'Discriminatie, gelijkheid en recht bevatte e e n onjuist­ heid. Het ging over d e v r a a g of d e VU nu n o g wel het recht h a d om zijn eigen mensen te benoe­ men nu die als d e rijksuniversi­ teiten al sinds jaren voor 100 procent door d e overheid wordt gefinancierd. Ik h e b in mijn bij­ d r a g e a a n d e bundel gezegd dat je in theorie kunt volhouden dat d e voorstanders v a n bijzon­ der onderwijs hun eigen onder­ wijs financieren. Uw verslagge­ ver m a a k t e ervan: Van Doom wil e e n a p a r t potje, m a a r ik wil­ d e juist a a n g e v e n d a t je d a t 100­procents subsidie­argu­ ment kunt bestrijden, w a t ik ook heb g e d a a n , want in d e praktijk hoeft er volgens mij niets te ver­ anderen." ,,Kijk, er zijn heel veel 'Tendenz­ betriebe' in ons land a a n te wij­ zen, instellingen e n bedrijven met e e n eigen ideologische kleur. Van der Grinten heeft d a a r in zijn afscheidscollege op gewezen. Die bedrijven kiezen werknemers die e e n beetje in het eigen beeld p a s s e n . Ik zou het wonderlijk vinden als e e n liberale econoom bij d e FN V a a n d e slag zou komen. M a a r ik plaats w a t betreft d e VU d e kanttekening d a t mijns inziens, als er g e e n achterban meer zou zijn die dit bijzonder onderwijs wü, d e b e s t a a n s r e d e n voor h a a r a p a r t e positie komt te ver­ vallen." Of prof. Van Doom vindt d a t het de verkeerde kant met d e VU uit gaat? ,,]a, eh, misschien is d a t wel zo. In d e beginjaren heeft d e VU het vaandel, dacht ik, wat te hoog geheven in die zin d a t m e n in iedere w e t e n s c h a p op elk mo­ ment,als het w a r e het v e r b a n d met d e religieuze grondslag wil­ de zien. M a a r voor v a n d a a g b e ­ vat d e bijbel nog altijd w a a r d e ­ volle gezichtspunten die d e vol­ le a a n d a c h t verdienen. Al die theorieën over maatschappij­ verandering moeten volgens mij kritisch worden bekeken voorzover die e r v a n u i t g a a n d a t de structuren slecht zijn e n d e mens goed is. Zoiets valt natuur­ lijk slecht bij mensen, die, zoals Uc, met d e Heidelberger cate­ chismus zijn opgegroeid. Het gaat om het mensbeeld."

Vervlakking ,,Een belangrijk probleem v a n nu is d e verkorte studieduur. Daardoor dreigt er e e n soort vervlakking. De techniek v a n vele wetenschappen eist enorm veel a a n d a c h t op, w a a r d o o r er voor bezinning e n a l g e m e n e b e ­ schouwingen iet veel tijd meer overblijft. Je komt d a t laatste vaak alleen nog tegen bij ora­ ties en diesredes, m a a r op colle­ ges is het e e n uitzondering. Ik vind dat ethische en levensbe­ schouwelijke b e n a d e r i n g e n bij het onderwijs horen. D a a r zal het bijzonder onderwijs, e n dus ook de VU, zijn concentratiepunt m moeten vinden." Van Doorn heeft veel w a a r d e ­ ring voor het werk v a n het Be­ zinningscentrum v a n d e VU. Hij ziet het als e e n weliswaar pril, maar noodzakelijk plantje in d e VU­tuin. ,,Het g a a t erom dat w e bezig zijn met d e v r a a g welke visie d e VU heeft op b e p a a l d e maatschappelijke problemen zoals bijvoorbeeld d e verzor­ gingsstaat, e e n visie die ook als karakteristiek voor d e VU n a a r buiten toe wordt herkend. De VU kan met zo'n bewuste po­ ging zich te profileren goed werk doen."

Prof. A. v a n Doorn w a a r s c h u w t bij zijn afscheid t e g e n v e r s c h r a l i n g v a n het onderwijs

'Economie gaat over meer dan over brood alleen' „Actueler dan ooit is thans het aloude woord: de mens zal bij brood aUeen niet leven," sprak prof. A. van Doorn vijftien jaar geleden als laat­ ste zin van zijn oratie uit bij zijn entree als hoog­ leraar economie a a n de juridische faculteit van de VU. Anno 1986 denkt hij er nog net zo over. Sprak hij toen in een tijd waarin de bomen nog tot in de hemel leken te groeien, de oliecrisis nog niet was voorgevallen en er nog geen spra­ ke was van massale werkloosheid, nu zijn het behalve dat laatste de 'vertechnologisering' en de nieuwe zakelijkheid van de maatschappij die hem benauwen. Economie is meer dan de harde wetenschap van de strijd om het be­ staan, zegt hij. Een gesprek met de hoogleraar, die vandaag wegens vervroegde uittreding af­ scheid van de VU Neemt.

Foto Michel Claus, AVCATU

Prof. Van Doorn is als mens e n als econoom misschien het best te kwalificeren als e e n equili­ brist, iemand die het veronder­ stelde juiste midden in zijn op­ vattingen nastreeft. G e e n m a n v a n extremen, beslist niet. De omstandigheden doen er veel toe. Zo k w a m hij ook bij d e eco­ nomie terecht. Opgegroeid in e e n tuindersgezin w a a r v a n het bedrijf jarenlang op d e r a n d v a n het faUlissement wiebelde, m a a r tenslotte door e e n specia­ le wet werd gered, werd hij spij­ kerhard met zijn neus op d e strijd om het b e s t a a n gedrukt. Hij koos voor d e economiestudie a a n d e toenmalige N ederland­ s e Economische Hogeschool in Rotterdam. N a zijn studie startte hij zijn l o o p b a a n op het Cen­ traal Planbureau. ,,Jan Tinber­ g e n w a s er toen directeur v a n . Hij w a s ook docent a a n d e NEH e n zei tegen d e studenten: „Als je mijn vak, econometrie en wis­ kundige economie als keuzevak neemt voor je doctoraal, d a n kun je e e n g o e d e b a a n krijgen. Het kostte m e wel tien m a a n d e n extra, m a a r voor mij w a s dat niet a a n dovemansoren g e ­ zegd. Zodoende k w a m ik d a a r terecht." Al spoedig ging hij er in zijn vrije tijd statistiekonderwijs voor het staatspraktijkdiploma bij geven. Toen bleek dat het

onderwijs h e m goed lag. Hij b e ­ s t e e d d e er veel tijd a a n en m e n vond h e m d e beste docent on­ d e r d e medewerkers v a n het Praehep­instituut, w a a r hij voor werkte. O p d e n duur kreeg hij zo veel lessen dat hij het,,moeilijk m e e r goed kon doen". En tijd om e e n proefschrift te schrijven w a s er bovendien niet. N a vier j a a r P l a n b u r e a u werd hij door Phi­ lips gerecruteerd. ,,Dat w a s e e n welkome verandering e n bo­ vendien e e n welkome promotie, w a n t ik w a s met e e n flinke stu­ dieschuld v a n d e N EH vertrok­ ken," aldus Van Doorn. Op e e n vergadering v a n d e Vereniging voor Staatshuis­ houdkunde streek iemand hem zo t e g e n d e h a r e n in met zijn pleidooi voor e e n waardevrije economie d a t hij zei: „ D a a r g a ik mijn dissertatie over schrij­ ven." Van Doom: ,,Om d e rela­ tief jonge economische weten­ s c h a p hetzelfde g e z a g te bezor­ g e n als d e natuurwetenschap die met constanten als lichtsnel­ heid werkt, zou die in elk geval g e e n w a a r d e o o r d e l e n over d e ideale maatschappij meer mo­ g e n geven. Dat ging mij te ver. Grote economen als A d a m Smith, Marx, Marshall, Samuel­ son e n Tinbergen h e b b e n alle­ m a a l hun analyses g e g e v e n e n bovendien a a n g e g e v e n w a t er

Jan van der Veen zou moeten v e r a n d e r e n in d e economische politiek." ,,Ik h a d e e n patentoplossing, die toen ­ 1960 ­ weinig w a a r ­ dering oogstte. Die luidde: als je e e n w a a r d e o o r d e e l wil geven, moet je d a t openlijk doen, dus niet sjoemelen met statistieken, feiten weglaten en zo. Ik zat op é é n lijn met d e futuroloog Fred Polak, die zei: het onthullen v a n d e subjectiviteit is bevorderlijk voor d e objectiviteit. Je weet d a n als lezer dat iemands opvattin­ g e n door zijn maatschappijbe­ schouwing worden gekleurd. Nu is het g e z a g v a n d e econo­ mie enigszins gevestigd on­ danks d e huidige kritiek op Keynes e n hoor je er niet meer over praten. De jongere g a r d e w a a r d e e r t d e oordelen v a n d e grote economen langzamer­ h a n d weer meer." Wetenschappelijk gefundeerde economische w a a r d e o o r d e l e n zijn echter niet d e n k b a a r voor Van Doom. ,,Dan krijg je e e n economische politiek waarbij je moet g a a n zeggen d a t ieder die het er niet m e e eens is, dom is. Waardeoordelen zijn levensbe­ schouwelijk e n verschillen v a n mening blijf je houden." Zit u aan de liberale kant? „Min of meer. Een student zei mij eens: 'Wat m e zo tegenvalt bij u is d a t u zo weinig g e ë n g a ­ geerd college geeft.' Ik vroeg wat e r a a n ontbrak. Hij zei: 'U heeft niet alleen b e z w a r e n te­ g e n het kapitalisme, m a a r ook tegen het socialisme. Dat m a a k t mij zo moe. Ik zou wülen d a t u e e n b e p a a l d standpunt innam e n d a t met kracht verdedigde.' Ik h e b h e m trachten duidelijk te m a k e n dat elk systeem voorde­ len heeft, m a a r zeker ook e e n hele reeks nadelen." Een goed econoom is volgens Van Doom niet iemand die in voor hemzelf v a s t s t a a n d e sche­ ma's denkt. Hij moet b e d e n k e n dat d e omstandigheden steeds v e r a n d e r e n e n op l a n g e r e ter­ mijn denken. „Een econoom die zich opstelt als e e n astronoom die e e n zonsverduistering voor­ spelt, zit fout. Veeleer moet hij zich als e e n medicus g e d r a g e n , die zegt d a t je niet te veel moet roken, niet te veel moet drinken, kortom gezondheidsadviezen geeft. En als het over oorzaken als v a n d e a r m o e d e v a n d e Der­ d e Wereld gaat, denken in ter­ m e n v a n d e multiple correlatie, dus uitgaan v a n d e g e d a c h t e dat elk verschijnsel e e n reeks v a n oorzaken heeft. Er zijn er

bijvoorbeeld die zeggen dat d e welvaart v a n d e arbeiders d e laatste honderd j a a r enorm g e ­ stegen is e n dat d a t voorname­ lijk door d e v a k b o n d e n is ver­ oorzaakt. Maar als d e vakbon­ d e n er nu e e n s niet geweest zouden zijn, zou d e welvaart d a n minder groot geweest zijn? Denk e e n s a a n d e factor techni­ sche vooruitgang? AUe studen­ ten die het bij e e n enkele oor­ zaak hielden als ze bij mij op tentamen verschenen, d e zoge­ n a a m d e monocausale denkers, kregen v a n mij e e n onvoldoen­ de." Van Doom is steeds e e n g e n e ­ ralist geweest. N a zijn promotie ( a a n d e VU) werd hij in 1967 eerst hoogleraar a a n d e sociale faculteit v a n d e Rotterdamse hogeschool, w a a r hij studenten d e grondbeginselen v a n d e economie bijbracht, w a a r n a hij sinds 1970 op dat p a d voortgfing a a n d e VU. ,,Zo'n brede b e h a n ­ deling v a n d e economie a a n a n d e r e faculteiten is heel nuttig voor d e studenten. We h e b b e n allemaal met d e strijd om het b e s t a a n te maken. A a n d e a n ­ d e r e kant b e n je natuurlijk e e n beetje e e n outsider omdat d e denktrant buiten d e economi­ sche faculteit heel a n d e r s is, m a a r ik h e b het altijd belangrijk g e v o n d e n om d e s a m e n h a n g v a n verschijnselen in d e m a a t ­ schappij te laten zien. Daarom h e b ik d e relatie met d e politiek e n d e theologie ook nooit g e ­ schuwd. Tenslotte kom je altijd terecht op d e religieuze v r a a g n a a r w a t d e oorsprong v a n het k w a a d is. Sommigen zeggen: je moet het geld wegdoen, a n d e ­ ren d a t je het privaatbezit moet afschaffen." „Ik h e b bewust d e VU voor mijn promotie over d e w a a r d e n l e e r gekozen. Ik wilde d e wijsbe­ geerte der wetsidee v a n Dooye­ w e e r d beter leren kennen, om­ dat die mij a a n s p r a k . Vooral zijn ideeën over d e religieuze grondmotieven e n d e wetskrin­ gen, d e g e d a c h t e v a n d e uni­ versaliteit v a n d e samenle­ vingsaspecten, dus dat je bij­ voorbeeld in het economische veld alle a n d e r e aspecten op d e e e n of a n d e r e manier tegen­ komt, zoals het ethische, politie­ ke, linguïstische. Dooyeweerd sprak v a n d e noodzaak d a t d e verschillende o p zichzelf s t a a n ­ d e aspecten zich n a a r elkaar toe moeten ontsluiten. Er zijn er die zeggen dat je, als je op die manier met d e economie bezig­ gaat, je eigenlijk g e e n econoom meer bent, m a a r ik vind d a t je het ook breder moet zien."

Onderzoek n a a r invloed patiënt op arts Diethylstilbestrol, ook wel des genoemd, is e e n hormoonpre­ p a r a a t w a a r m e e tussen 1947 en 1975 duizenden N ederlandse vrouwen zijn b e h a n d e l d om miskramen te voorkomen. P a s a a n het begin v a n d e jaren ze­ ventig bleek d a t d e dochters v a n deze met des b e h a n d e l d e vrouwen e e n verhoogde kans o p baarmoederhalskanker heb­ b e n en dat zij meer d a n gemid­ delde problemen vertonen bij vruchtbaarheid e n zwanger­ schap. In 1981 werd d e ,,des­actie­ g r o e p " opgericht. Deze groep

biedt informatie e n o p v a n g a a n moeders en dochters. Onder d e titel ,,des­dochters in actie" is afgelopen d o n d e r d a g e e n r a p ­ port gepubliceerd over d e in­ vloed v a n d e actiegroep. De samenstelster, drs Hetty Zahnstra, die werkzaam is bij d e v a k g r o e p sociale psychologie v a n d e Vrije Universiteit, heeft gesprekken gevoerd met 52 des­dochters. Ze heeft met n a m e ook v r a g e n gesteld over d e invloed v a n deze vrouwen op het denken en doen v a n huisartsen en gynacologen. (Karin van Lierop)

Qi

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen