Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 127

18 OKTOBER 1985 Wiesenthal m a a k t indruk. Hij is buitengewoon vriendelijk, m a a k t veel grapjes, m a a r is bov e n a l e e n levende mythe. Wann e e r hij zich m e e laat tronen voor e e n v r a a g g e s p r e k is hij m o e v a n e e n d a g STIBA-symposium. Veel v a n het gesproken e is h e m ontgaan, het Nederl a n d s beheerst hij niet. Met in het vooruitzicht d e afscheidsborrel e n d e vlucht n a a r W e n e n diezelfde avond, zakt hij zuchtend in e e n stoel, zijn kostuum buitengewoon ongemakkelijk om zijn schouders g e d r a p e e r d . Wij wUlen eerst weten hoe hij tegenover d e laatste geruchtm a k e n d e z a a k in zijn métier staat, d e identificatie v a n het Ujk v a n d e kamparts Mengele: „Ik h e b mij erbij neergelegd d a t het lijk i n d e r d a a d v a n Mengele is. Als gekwalificeerde artsen uit d e Verenigde Staten e n Brazilië in e e n gemeenschappelijke verklaring z e g g e n dat het lijk overeenkomt met d e g e g e v e n s die w e v a n vroeger hebben, moet je d a t accepteren. Dat h e b b e n w e destijds ook met Bormann gedaan." Heeft Wiesenthal inmiddels contact g e h a d met d e zoon v a n d e kampbeul, Rolf Mengele? ,,Hij wüde met me praten m a a r d a t h e b ik afgewezen. Hij heeft een verklaring afgegeven w a a r i n hij zijn sympathie uitte ten opzichte v a n d e slachtoffers v a n zijn vader, m a a r dat h a d hij vijf j a a r geleden moeten doen. Nu werkt het alleen m a a r cynisch." Tijdens het symposium ,,Veertig j a a r n a '45 . . . " is met n a m e het antisemitisme beredeneerd vanuit d e bijbel a a n bod gekom e n . De Nederlandse theoloog Hans Jansen veroordeelde in zijn voordracht d e officiële bijbelmtleg v a n bij voorbeeld d e Hervormde Kerk in Nederland, die zich nog steeds baseert op d e ,,lsraeltheologie" v a n d e filosoof Karl Barth. In d e dertig j a a r w a a r i n deze theologie zich bij Barth heeft ontwikkeld, is deze steeds sterker fUosemitisch gevrorden. De joden w e r d e n als het w a r e het graf in geprezen. In 1942 noemt Barth d e synagog e e e n instrument w a a r Gods toorn op rust, e n verantwoordt d a t met d e r e d e n e n n g dat d e joden e e n spiegelfunctie vervullen ten opzichte v a n d e christelijke Kerk. Zij h e b b e n Christus vermoord e n zijn daardoor, weli s w a a r tijdelijk, in o n g e n a d e gevallen bij God. Christenen moe-

Advertentie

Simon Wiesenthal op symposium op VU:

,Filosemitisine is een mesjogge nazi' Met in d e h a n d e e n bijbel en e e n verheerlijkte blik in d e ogen verklaren sommigen d e grootst mogelijke onzin. Zo predikte het Zwolse echtp a a r Goeree tot voor kort d e opvatting dat d e joden hun vernietiging in d e Duitse concentratiekampen a a n zichzelf h a d d e n te wijten. Hadd e n ze Christus m a a r niet moeten kruisigen. Een w a r e h a u s s e a a n strafrechtelijke a a n klachten houdt h e n voorlopig binnen d e perken, m a a r het is g e e n op zichzelf s t a a n d verschijnsel. Het is ook beslist niet iets v a n deze tijd. Tijd e n s het symposium „Veertig j a a r n a '45 . . . " , d a t d e Stichting Bestrijding Antisemitisme, STIBA, op m a a n d a g 14 oktober a a n d e VU organiseerde, werd dat nog e e n s duidelijk verwoord. Eén v a n d e sprekers w a s Simon Wiesenthal, e e n g o e d e gelegenheid voor e e n gesprek: „De christenen houden v a n d e bijbel en h a t e n d e joden. Terwijl d e bijbel juist die twee religies met elkaar zou moeten verbinden."

it^'

Aart Bouwmeester g a a r s e monarchie. Hij studeerd e architectuur e n werd in 1941 met e e n veertigtal a n d e r e intellectuelen opgepakt door d e Hitler-gezinde Oekramers. Het begin v a n e e n slopende tocht langs verschillende concentratiekampen. In 1945 werd hij door d e Amerikanen bevrijd uit Mauthausen, dichtbij d e Oostenrijkse stad Linz. Hij kon g e e n architect meer zijn e n stelde zijn leven „in dienst v a n d e gerechtigheid". Hij b e g o n in dienst v a n het „War Crime Office", e e n geallieerde organisatie die oorlogsmisdadigers opspeurde. Spoedig bleek h e m dat m e n d a a r met b e p a a l d nauwgezet werkte e n b e g o n hij zijn „Joods Documentatiecentrum" in Wen e n . In d e hoedanigheid v a n directeur v a n dat documentatie-

t-*%«Ka!(ip«l#«8^^

vochten worden. Wir sind eine kleine Organisation, m a a r h e b ­ b e n overal onze mensen. Onze adressenlijst, d a a r s t a a n joden e n niet­joden op. In Australië werkt e e n non voor ons. De eni­ g e non die w e hebben, overi­ gens. Ik vermoed d a t ze v a n joodse afkomst is. Ik weet het niet zeker. Zo iemand heeft wei­ nig geld, dus als w e wat wülen weten, sturen w e wat. In Argen­ tinië h e b b e n we twee mensen, die zouden beledigd zijn als w e ze betalen. Die zeggen: ik d o e het niet voor jou, ik d o e het voor mezelf." „We h e b b e n tegenwoordig zo veel te d o e n met d e neo­nazi's. Want d e nazi­zaak, die nadert e e n biologisch e m d e . De nazi's sterven, d e getuigen sterven, ook ik zal sterven. Wat ik hoop dat mij zal overleven is het ob­ serveren v a n d e neo­nazisti­ sche tendensen. Dat g a a t mijn kinderen en kleinkinderen aan." „Het neo­nazisme groeit, ja. Want op het moment dat d e oude generatie uitsterft is er nie­ m a n d meer om d e jongeren te waarschuwen. In Amerika wordt het neo­nazisme al tame­ lijk sterk. Waarom? Niemand weet wie ze financiert. Maar er moet toch iemand zijn die er in­ teresse in heeft. En jonge gek­ ken die m a a r m e e g a a n , zijn er g e n o e g . En weet u, d e werkloos­ heid v a n dit moment werkt d e extremisten in d e hand."

Kalender fV^

'M*?*'

iWjiiwKiPiip

"«lf»«wiw-

Foto AVC/VU

ten d a a r e e n voorbeeld a a n ne­ m e n . Koren o p d e molen v a n d e racistische theorieën in Nazi­ Duitsland, vanzelfsprekend. H a n s Jansen formuleert zijn stel­ ling: „T heologisch filosemitisme k a n e e n vruchtbare voedings­ b o d e m vormen voor het antise­ mitisme." ,,Filosemitismus ist ein Nazi der mesjogge geworden ist," gaf Si­ m o n Wiesenthal onder luid ge­ lach uit d e zaal zijn definitie v a n het begrip. Hij heeft ook e e n se­ rieuze variant: „Ziet U, antisemi­ tisme is e e n medaille met twee kanten: antisemitisch e n fUose­ mitisch. Als iemand gewoon medelijden met d e joden heeft, k a n ik dat begrijpen. Maar w a n ­ n e e r iemand met veel nadruk stelt, ik b e n e e n füosemiet..., d a a r hou ik niet v a n . Ik wil be­ h a n d e l d worden als iedereen, l e d e r e extra behandeling in g o e d e of in k w a d e zin moet ver­ worpen worden. G e e n privile­ ges." Wij refereren a a n d e acti­ viteiten v a n het e c h t p a a r Goe­ ree, dat met d e bijbel in d e h a n d d e joden zeU d e schuld heeft g e g e v e n v a n d e holocaust m d e Tweede Wereldoorlog. „Zo'n uitleg is tegen d e b e d o e ­ ling v a n d e bijbel," geeft Wie­ senthal als zijn mening. „Je kunt jook met d e T almoed iets bewij­

zen e n tegelijkertijd het tegeno­ vergestelde b e w e r e n . Het h a n g t er m a a r v a n af v a n welke kant je het benadert. Het is beslist niet d e eerste keer d a t zoiets gebeurt. In d e middeleeuwen hoorde je al geluiden als deze. M a a r het is duidelijk opgeko­ m e n n a Auschwitz. Het w a s voor echte christenen e r g moei­ lijk om n a Auschwitz hun geloof te behouden. Een gelovige heeft v r a g e n . Wat is d a t voor e e n God die deze slachting heeft toege­ staan? En d a n komt het ant­ woord: het is omdat d e joden niet geloven. Maar in dat geval w a s Hitler d e a r m v a n God. En God k a n d e m e n s e n toch op heel a n d e r e wijzen ombrengen, d a a r heeft hij iemand als Hitler toch niet voor nodig?" Wiesenthal haalt d e filosoof Nietzsche a a n : „De bijbel is d e grootste roof uit d e menselijke geschiedenis", e n legt uit: „De christenen h o u d e n v a n d e bijbel e n h a t e n d e joden. T erwijl d e bijbel juist die twee religies met elkaar zou moeten verbinden."

Het dagelijkse werk Simon Wiesenthal is in 1908 ge­ boren in het plaatsje Buczacz, in d e toenmalige Oostenrijks­Hon­

centrum j a a g t hij nazi's in d e hele wereld nu veertig j a a r l a n g d e stuipen op het Ujf. Wat zijn d e voornaamste bezigheden v a n Wiesenthal? „We d o e n nog steeds hetzelfde als vroeger. Mengele w a s niet d e enige. W a a r w e ons steeds meer m e e bezighouden is het observeren v a n neo­nazistische stromingen. Om niet verrast te worden. We vechten tegen het antisemitisme. Die h a a t heeft d e twee grootste monsters uit d e wereldgeschiedenis overleefd: Hitler e n Stalin. En met d e huidi­ g e technologische middelen kunnen kleine groepen grote ongelukken veroorzaken. Dus moet je het g e v a a r al in e e n vroeg stadium herkennen. Een herkend g e v a a r is e e n haU ge­ vaar." Hoe g a a t d a t in zijn werk? „We lezen veel. Sommige groepen h e b b e n w e geïnfiltreerd. D a a r zijn d a n m e n s e n v a n ons lid v a n geworden e n die g a a n n a a r d e bijeenkomsten, krijgen d e pubU­ kcrties. W e h e b b e n veel vrien­ d e n die voor ons werken. In Oostenrijk e n West­Duitsland, m a a r ook in d e Verenigde Sta­ ten, C a n a d a , Engeland e n Au­ stralië. Want ziet u, het antisemi­ tisme, het neo­nazisme, is e e n internationale beweging e n die k a n alleen internationaal be­

Wiesenthal combineerde zijn bezoek a a n het ST IBA­symposi­ uia met e e n gesprek met e e n uitgever. De Nederlandse verta­ ling v a n zijn boek „Jeder T a g ein Gedenktag" staat op stapel. Het boek bevat e e n jaarkalen­ der, w a a r o p voor iedere d a g e e n a a n t a l slachtingen onder joden v a n d e afgelopen twee­ duizend j a a r staat a a n g e g e v e n . Wiesenthal heeft er zes j a a r a a n gewerkt. „Ziet u, ik h e b veel ge­ sprekken met jonge mensen. Tijdens die discussies h e b ik steeds weer d e indruk gekregen d a t m e n denkt d a t alles met Hit­ ler b e g o n n e n is. D a a r wüde ik wel e e n s wat a a n doen. Nu wordt ik v a a k uitgenodigd om op g e d e n k d a g e n te verschijnen. Dat wijs ik af. Ik zeg dan, door mijn werk is elke d a g e e n ge­ d e n k d a g . Ik zat e e n s tegenover mijn secretaresse die dat soort brieven voor mij beantwoordt en üc k w a m op d e gedachte, is het nu werkelijk zo, dat elke d a g e e n g e d e n k d a g is voor het jood­ se volk, zonder uitzondering?" Wiesenthal rakelde feiten o p uit internationale bibliotheken e n a n d e r e documentatiecentra op e n k w a m tot meer d a n vijfdui­ zend gebeurtenissen. ,,De klein­ ste d a g heeft er drie." Alleen de d a t a die Wiesenthal als histo­ risch exact heeft kunnen vast­ stellen, zijn opgenomen. „De eerste datum is 31 augustus 33. Niet 1933, n e e : 33. Het j a a i w a a r i n Jezus is gestorven. T oen eiste e e n Romeins prefect v a n e e n joodse gemeente in Alexan­ drie, d a t ze e e n buste v a n keizer CaUigula zou opstellen. Ze wei­ g e r d e het, er volgde e e n po­ grom met als resultaat vierhon­ derd doden." Het is tijd. Eén v a n d e vier vei­ ligheidsmensen die tijdens het symposium om Wiesenthal h e e n zwierven doet d e deur open: ,,Herr Wiesenthal, er wordt e e n dronk op u uitgebracht." Een zo­ juist b e g o n n e n v e r h a a l over het neo­nazisme in Wiesenthals woonplaats. Wenen, wordt mid­ d e n in een zin afgebroken. Hij staat op, laat zich voor het ge­ sprek bedanken, en verdwijnt, geflankeerd door twee a a r d i g e jongens met e e n veerkrachtige tred.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen