Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 509

30 MEI 1986

^=im|uij

schrijven publiceren

Bedrog in de wetenschap Drie grote schrijvers Het krassen van de ganzeveer Uitgeven is een vak Wat heb je a a n schrijfadviezen? 'n Veelschrijver: top­40­econoom dr. G. v.d. L aan En: column van Ad Zuiderent <£S*,'

Op gezette tijden luidt iemand die het meent te weten weer de noodklok: studenten kunnen tegenwoordig geen fatsoenlijke zin meer op papier zetten. Ook wetenschappers ontmoeten regelmatig dergelijke kritiek: ze kunnen het wel, maar ze doen het te weinig. Toch verschijnen er elk jaar honderden scripties.

proefschriften, vlugschriften, tijdschriften, boeken en wat al niet. De schriftelijke 'output', zoals dat in produktietermen heet, van een universiteit liegt er niet om. Op deze en de volgende pagina's een themadeel over de kunst van het schrijven en de kunst het gepubliceerd te krijgen.

.^^s.

£S^' ^;tA^

Het bedrog in de wetenschap Fraude en bedrog zijn zo oud als de wetenschap. Al uit de oudheid zijn voorvallen bekend van lieden die pronkten met pu­ blikaties die schaamteloos wa­ ren overgepend uit het werk van anderen. Meer recent is de beruchte affaire rond de Engel­ se psycholoog Cyril Burt. Vijf jaar na zijn dood in 1971 werd duidelijk dat zijn theorieën over de erfelijkheid van intelligentie gebaseerd waren op gefingeer­ de gegevens. Het aardige van het boek van Broad en Wade is dat ze willen aantonen dat gevallen van fraude en bedrog geen betreu­ renswaardige uitzonderingen vormen, piaar inherent zijn aan het (Amerikaanse) weten­ schapssysteem. Het beoefenen van wetenschap is daar een lange klim naar de top. Wie niet publiceert valt af. De onderzoe­ ker die wel publiceert en in aan­ merking wil komen voor subsi­ dies voor verdere research dient de resultaten van zijn on­ derzoek snel publiek te maken en liefst zo spectaculair moge­ lijk. Een leugentje om bestwil is gauw gemaakt: gegevens wor­ den bijgeschaafd of achterwe­ ge gelaten als ze niet precies passen in het gewenste eindre­ sultaat. Niemand die het merkt.

Armoede In Nederland gebeurt alles vijf­ tig jaar later. Hier werd de dwang tot publiceren pas vanaf halverwege de jaren zeventig voelbaar, 's L ands economie raakte in het slop, de overheid ging bezuinigen. De universitei­ ten moesten de armoede verde­ len en wetenschappers klom­ men driftig in de pen om hun positie veilig te stellen. Publish or perish, publiceren of crepe­ ren. De tijd was voorbij dat een universitair medewerker jaren­

"De leden van de wetenschappelijke gemeenschap worden vaak afgeschilderd als een groep collega's die allen werken a a n een gemeenschappelijk doel: het zoeken naar de waarheid. Maar dit is slechts een deel van het plaatje. Wetenschap is ook een race, vaak een feUe competitie waarbij men de eerste wil zijn. Onder druk van deze competitie geven sommige onderzoekers toe a a n de verleiding hoeken af te snijden, hun gegevens te 'verbeteren', de hand te lichten met de resultaten en zelfs glashard bedrog te plegen. "In hun boek Betrayers of the truthfraud en deceit in the Halls of Science (1981) presenteren de Amerikaanse auteurs William Broad en Nicholas Wade vele treffende voorbeelden waarbij de zucht naar erkenning en prestige het gewonnen heeft van het speuren naar de waarheid. lang kon zitten broeden op een flinterdun artikeltje. Het onder­ zoek dient zichtbaar gemaakt te worden, luidde dan de waar­ schuwing met enig gevoel voor understatement. Op zichzelf zijn er zirmige argu­ menten voor een verhoogde pu­ blikatiedruk aangevoerd. Voor­ al bij wetenschappelijke arbeid moet er een bereidheid bestaan de resultaten ervan in de open­ baarheid te brengen. Een publi­ katie laat zien in hoeverre ie­ mand zijn vak beheerst. Van mensen die niet of nauwelijks publiceren zullen we nooit te weten komen of ze zich met recht wetenschapper noemen. B. Fischer kan nog jarenlang beweren dat hij de beste scha­ ker ter wereld is. Maar als hij weigert aan toernooien deel te nemen, wordt zijn uitspraak er niet geloofwaardiger op. De manier waarop de publika­ tiedwang thans aan de univer­ siteiten vorm heeft gekregen,

Wim Crezee roept echter een aantal negatie­ ve effecten op. Aangezien kwa­ litatieve maatstaven aan de universiteiten veelal ontbreken, wordt er sterk gelet op het pure aantal publikaties dat een on­ derzoeksgroep of een lid daar­ van produceert. De gevolgen hiervan laten zich raden. Om zichzelf uit de gevarenzone te schrijven, doet de wetenschap­ per er verstandig a a n zijn on­ derzoeksresultaten uit te smeren over een zo groot mogelijk aan­ tal artikelen. Met tien artikeltjes die globaal over dezelfde ge­ dachte gaan, scoort men beter dan met een samenvattend ver­ haal. Wetenschappers die voorheen nauwelijks publiceerden, om de eenvoudige reden dat ze weinig te melden hadden, worden door de publikatiedruk nu ertoe ge­

prest toch iets op papier te zet­ ten. Wat dan ontstaat is een rij­ stebrij aan publikaties waar weinigen om zitten te springen en die het voor vakgenoten on­ mogelijk maakt de hele litera­ tuur te volgen. In de lezenswaardige bundel Kwaliteit in de wetenschap (uitg. DSWO press, Leiden 1985) legt taalkundige W.R. Vermeer uit hoe deze "verloedering" om zich heen cfrijpt. Vroeger gold het binnen zijn vakgebied als onjuist om belangrijke gege­ vens uit de literatuur te negeren, of als een eigen vondst te pre­ senteren zonder ernaar te ver­ wijzen. "Wie zoiets wel deed, kon er op rekenen genadeloos te worden gepakt en men liet het over het algemeen dan ook uit welbegrepen eigenbelang uit het hoofd. De correcte nale­ ving van dit verbod is vanzelf­ sprekend tijdrovend, maar het spreekt ook vanzelf dat het ver­ bod uiterst waardevol is voor de wetenschap en de financier van het onderzoek. Het dwingt de onderzoeker goed nota te ne­ men van de reeds beschikbare kennis, waardoor ormodige doublures zoveel mogelijk wor­ den voorkomen, want het is in het belang van de onderzoekei iets. nieuws te zeggen of zijn mond te houden." "Onder invloed van de publika­ tiedwang", zo vervolgt Vermeer, "hebben de moderne taalkundi­ gen (een bedreigde minderheid niet te na gesproken) het verbod los gelaten. Het is volstrekt nor­ maal geworden om met veel poeha dingen te zeggen waar­ van deccenia geleden al ie­ mand de onjuistheid heeft aan­ getoond. Het is volstrekt nor­ maal geworden om oude vond­ sten zonder bronvermelding als eigen werk te presenteren." Een van de gevolgen van dit alles is volgens Vermeer dat er bij stu­ denten en aankomende onder­

zoekers een enorm cynisme wordt gekweekt, omdat zij ook wel zien dat het cdlemaal bitter weinig voorstelt.

Klein bedrog Natuurlijk zijn er wel enige me­ thoden ontwikkeld om de kwali­ teit van publikaties te meten. De meest gebruikte is de citatie­ analyse. Het aantal keren dat een artikel of boek geciteerd w^ordt bepaalt dan de waarde ervan. Maar ook hier Ugt' het 'kleine bedrog' op de loer. Om de score op de citatie­index te verhogen, blijkt men zich soms te groeperen in een citeerge­ meenschap: een chique woord voor schoolvorming waarbij men bij voorkeur elkaar citeert. Het publikatiegedrag wordt zo afgestemd op de manier waar­ op onderzoeksresultaten geme­ ten worden (Bovengenoemde bundel, blz. 251) Nog een stapje verder in de be­ paling van de kwaliteit van pu­ blikaties is het aanbrengen van een rangorde in de status van de tijdschriften waarin de arti­ kelen afgedrukt zijn. Ook dit is echter geen waterdicht sys­ teem. Tijdschriftredacteuren die birmengekomen kopij moeten beoordelen laten zich soms lei­ den door andere dan weten­ schappelijke overwegingen. Dat werd enkele jaren terug aangetoond door een aantal Amerikaanse psychologen. Bij wijze van expiriment tikten ze twaalf artikelen uit gerenomeer­ de tijdschriften over en stuurden deze weer op, ditmaal voorzien van namen van onbekende on­ derzoekers en instituten. Wat bleek? Slechts in drie gevallen werd ontdekt dat de artikelen al geplaatst waren en de negen andere werden op inhoudelijke gronden afgewezen. Wetenschap is mensenwerk, zo veel is duidelijk.

D

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen