Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 284

17 JANUARI 1986

„De maatschappehjke opvat­ ting over wat vrouwelijke ei­ g e n s c h a p p e n zijn, wat wel en niet bij e e n vrouw hoort, valt moeilijk te combineren met d e opvatting over wat natuurwe­ t e n s c h a p p e n zijn. Van e e n emotionele vrouw die afgaat op h a a r intuïtie k a n je niet ver­ w^achten dat zij zeer rationeel e n afstandelijk onderzoek g a a t doen. Zolang deze vooroorde­ len in stad worden gehouden zullen weinig vrouwen bèta­ wetenschappers worden," legt mevrouw Kirejczyk uit. Ze vertelt over P olen w a a r n a d e Tweede Wereld Oorlog heel veel vrouwen zijn g a a n wer­ ken. Beroepsarbeid en moeder­ s c h a p is voor d e P oolse vrouw nu allebei vanzelfsprekend, wat met wegneemt dat d e combina­ tie v a n beide roUen in d e prak­ tijk moeilijk blijft.,,Vrouwen be­ schouwen zich in eerste instan­ tie als individuen, die op den duur een plaats in het arbeids­ proces g a a n innemen en dus ook e e n opleiding g a a n volgen. AUe vrouwen in je omgeving w e r k e n e n dat is het beste voor­ beeld," vertelt ze. ,,De keuze voor natuurweten­

M a r t a Kirejczyk doceert over vrouw e n n a t u u r w e t e n s c h a p p e n

Bèta­vrouwen vaak verloren talent In februari gaat voor de derde keer het bijvak Vrouwen en Natuurwetenschappen van start. De docente Marta Kirejczyk, P oolse van origi­ ne, studeerde natuurkunde a a n een faculteit met evenveel vrouwelijke als mannelijke stu­~~ denten. In Nederland zijn vrouwelijke studen­ ten in de natuurwetenschappen nog altijd ver in de minderheid. De situatie in Polen noemt ze „verbazingwekkend" anders. Dat geldt met name voor de beeldvorming rond de rol van de vrouw. Van de Poolse vrouw wordt verwacht dat ze naast het moederschap ook arbeid bui­ tenshuis zal vervuUen. Tussen deze roUen be­ staat geen tegenstelling, de vrouw hoeft geen keuze te maken.

Loes Singels e e n ondersteuning. Bovendien k a n je a a n d e h a n d v a n d e bio­ grafieèn v a n die vrouwen ont­ dekken met w a t voor soort pro­ b e m e n ze in die tijd te k a m p e n h a d d e n . Zo blijkt dat ook toen het düemma tussen carrrière e n gezinsleven e e n rol speelde." Tijdens h a a r eigen onderzoek n a a r d e situatie a a n d e Neder­ l a n d s e universiteiten a a n het eind v a n d e 19e en het begin v a n d e 20ste eeuw, ontdekte Marta dat in 1917 d e eerste vrouwelijke hoogleraar werd aangesteld a a n d e universiteit v a n Utrecht. Zij w a s e e n biolo­

Vrouwen moeten minderheids­ positie juist ontwikkelen

In P olen hoeft de vrouw geen keuze te maken s c h a p p e n is d a n ook niet zo vreemd. Omdat d e beeldvor­ ming rond d e beroepsarbeid en vrouwen niet tegengesteld is, is er ook g e e n tegengestelde tus­ sen vrouwen e n natuurweten­ schappen. In tegendeel, wer­ ken m d e natuurwetenschap­ p e n wordt geassocieerd met werken op een laboratorium of lesgeven op school, wat als ui­ termate geschikt voor vrouwen wordt gezien. In Polen is het wel zo," geeft mevrouw Kirejc­ zyk toe, dat n a a r m a t e het om h o g e r e funkties gaat, je steeds minder vrouwen tegenkomt, m a a r het is niet zo extreem als hier in Nederland." Marta Kirejczyk studeerde in 1970 in Polen af als natuurkun­ dige en kwam toen n a a r Neder­ land, w a a r ze in Utrecht cultu­ rele antropologie ging stude­ ren. Ze wilde werken in ontwik­ kelingslanden e n vertrok n a a r Zuid­Amerika. Inmiddels is ze w e e r terug bij h a a r uitgangs­ punt: sinds drie j a a r is ze m e d e ­ werkster vrouwenstudies bij d e vakgroep algemene vorming v a n d e bèta­faculteit. Ze heeft zeer uitgesproken idee­ e n over het b e l a n g v a n vrou­ wenstudies voor d e natuurwe­ t e n s c h a p p e n en ook over d e manier w a a r o p die gedoceerd

Advertentie

DIKS Autoverhuur b.v. Generaal Vetterstraat 55, (aan de Coentunnelweg). Tel. 178505 V. Ostadestraat 278, Amsterdam(Z). Telefoon: 623366. Filiaal: W. de Zwijgerlaan 101. Telefoon; 183767. 400 nieuwe luxe- en bestelwagens waaronder: FORD - OPEL - RENAULT - BMW en MERCEDES. NIEUWE MERCEDES VRACHTWAGENS tot42m3en9ton. (groot en klein rijbewijs)

tegen inlevering van aeze advertentie 10% korting

D]

,

Mevrouw Kirejczyk verwacht veel v a n h a a r studenten. Ze vindt dat ze het inzicht dat zij verwerven tijdens d e colleges ook moeten leren gebruiken ter bevordering v a n d e vrouwene­ mancipatie. ,,Een a a n t a l stu­ denten zal als leerkracht a a n e e n middelbare school g a a n werken e n juist d a a r moeten veranderingen in g a n g worden gezet," geeft ze a a n , theorie met praktijk verbindend. ,,Uit onderzoek is gebleken dat leer­ krachten, bewust of onbewust, meisjes die zelfs redelijk g o e d e cijfers hebben, afraden d e bèta­kant te kiezen, terwijl jon­ g e n s met gemiddelde of slechte cijfers in die keuze juist gesti­ muleerd worden. Als d e toe­ komstige leerkrachten zich niet v a n dit mechanisme bewust worden e n het niet doorbreken, zal het zich blijven herhalen". Ze realiseert zich dat het niet makkelijk zal zijn deze scheef­ getrokken sekseverhoudingen weer recht te trekken. ,,Je ziet dat vrouwen d e mening v a n d e dominante mannelijke groep a a n n e m e n en deze mening d a n g a a n verkondigen. Het heeft natuurlijk e e n uiterst afschrik­

Foto Peter Welters, AVCA^U

moeten worden: „Hoorcolleges vind ik niet geschikt voor vrou­ wenstudies, omdat het heel passieve kennisoverdracht is. Het g a a t bij dit vak juist om ak­ tief met d e leerstof omgaan, om e e n eigen mening te vormen over d e literatuur en d e theo­ rieën met je eigen ervaringen in v e r b a n d te brengen. Het is d e bedoeling dat je n a het vol­ g e n v a n dit bijvak niet allen gemformeerd bent, m a a r ook a n d e r s tegen natuurweten­ s c h a p p e n en tegen d e vrou­ wenproblematiek a a n g a a t kij­ ken." De eerste coUegecycIus die ze organiseerde liep uit op e e n te­ leurstelling, zowel voor d e stu­ denten als haarzelf. Tot h a a r grote verbazing moest ze con­ stateren dat d e studenten hele­ m a a l niet g e w e n d w a r e n a a n het kritisch doorlezen v a n lite­ ratuur, het voeren v a n discus­ sies e n toen d e afsluitende scriptie moest worden geschre­ v e n bleken studenten niet te weten hoe ze e e n opzet moes­ ten maken. Dat ze ook literatuur bij a n d e r e instituten konden le­ nen, w a s niet bij h e n opgeko­ men. Het a a n l e r e n v a n deze v a a r d i g h e d e n heeft Marta nu ook in het studieprogramma op­ g e n o m e n e n het tweede j a a r verliepen d e coUeges n a a r ie­ ders tevredenheid. N a a s t a l g e m e n e informatie over d e geschiedenis v a n d e

vrouwenbeweging e n socialisa­ tieprocessen die e e n rol spelen bij het ontstaan v a n maat­ schappelijke verschillen tussen jongens en meisjes, worden en­ kele natuurwetenschappelijke theorieën nauwkeurig uitgeplo­ zen. ,,Bepaalde natuurweten­ schappelijke theorieën h e b b e n via popularisatie in d e media invloed op d e positie v a n d e vrouw," zegt ze. „Denk m a a r a a n het onderzoek n a a r her­ senverschülen tussen d e sexen. D a a r worden conclusies a a n verbonden met betrekking tot d e intellectuele vermogens, ruimtelijke v a a r d i g h e d e n e n het abstract kurmen denken wordt d a n gekoppeld a a n ta­ lent voor d e natuurwetenschap­ p e n . Of d e sociobiologie, w a a r ­ in d e nadruk wordt gelegd op het moeder worden e n d e ver­ zorgende rol v a n d e vrouw, w a a r d o o r het traditionele rol­ lenpatroon wordt bevestigd. O p het eerste gezicht lijken het v a a k logische theorieën, m a a r als je ze op details bekijkt, zie je d a t er weinig v a n overblijft." De geschiedenis v a n d e eerste vrouwelijke bèta­wetenschap­ p e r s komt uitgebreid a a n bod. Mevrouw Kirejczyk vindt dit e e n belangrijk onderdeel: „Als je ontdekt dat in het verleden toch veel vrouwen natuurwe­ tenschappen bedreven en d a a r i n ook g o e d e resultaten b e h a a l d e n , e r v a a r je dat als

ge. Dit positieve voorbeeld vindt zijn keerzijde in het ver­ h a a l v a n d e cel­biologe die h a a r leven l a n g assistente v a n e e n hoogleraar is gebleven e n bij zijn vertrek niet voor promo­ tie in aanmerking kwam, terwijl h a a r capaciteiten ruimschoots w e r d e n geroemd. Op die medi­ sche faculteit gaf m e n d e voor­ keur a a n e e n mannelijke hoog­ leraar. „Opvallend w a s dat in die pe­ riode d e meeste vrouwen in d e bèta­richtingen gingen stude­ ren, als je die tenminste net zo ruim neemt als in die tijd ge­ bruikelijk w a s e n ook g e n e e s ­ kunde e n farmacie d a a r t o e re­ kent. Met n a m e deze laatste twee studierichtingen w a r e n bij vrouwen zeer geliefd," vertelt ze over h a a r onderzoek. In d e twintiger­jaren, als a n d e ­ re studiemogelijkheden zich o p e n e n voor vrouwen, neemt d e belangstelling voor d e bèta­ vakken af. En e e n statistiek uit 1934 geeft a a n dat d e werkge­ legenheidssituatie voor d e ge­ h u w d e afgestudeerde bèta­ vrouw inmiddels verre v a n rooskleurig was, ruim 90 pro­ cent w a s werkloos.,, Verloren talent," reageert d e onderzoek­ ster mismoedig. „Die vrouwen w a r e n goed gemotiveerd, h e b ­ b e n het klaar gespeeld af te studeren e n hun talent wordt niet gebruikt." Een situatie die ook nu actueel is.

wekkend effect op meisjes als het uitgerekend vrouwen zijn die zeggen dat meisjes minder geschikt zijn voor d e natuurwe­ tenschappen. Vrouwen moeten hun minderheidspositie juist ontwikkelen tot e e n stimuleren­ d e positie." ,,De weinige vrouwen die er nu zijn funktioneren op mannelijke voorwaarden, dat k a n niet an­ ders, m a a r op d e n duur moeten veranderingen mogelijk zijn." Voorzichtig formulerend filoso­ feert ze over d e ideale synthese tussen natuurwetenschappen e n vrouwen. ,,Waar het uitein­ delijk om g a a t is te proberen je plek als vrouw binnen d e n a ­ tuurwetenschappen te vinden. De meest extreme mening die je bij kritische feministen tegen komt is dat d e natuurweten­ s c h a p p e n zouden moeten g a a n v e r a n d e r e n om het voor vrou­ w e n mogelijk te m a k e n e r a a n deel te nemen. Dat zou kunnen door d e organisatorische voor­ w a a r d e n te v e r a n d e r e n . Bij­ voorbeeld door twee mensen a a n hetzelfde onderzoek te la­ ten werken, zodat e e n 'normale' werkweek mogelijk is." Maar ook d e manier v a n w e ­ tenschap bedrijven op zich zou v e r a n d e r d moeten worden. Nu is het d e gewoonte e e n feno­ m e e n te isoleren e n het vervol­ gens te bestuderen. Vrouwen pleiten ervoor d e problemen juist in relatie met d e omgeving te bestuderen. De eerste voor­ w a a r d e is echter dat meer vrouwen in d e natuurweten­ s c h a p p e n komen."

Begin februari begint het doctoraal bij­ vak Vrouwen en Natuurwetenschappen Informatie bi] Marta Kirejczyk, woens­ dag en vnjdag, kamer 0­548, De Boele­ laan 1083. tel.: 548 3569.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen