Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 35

30 AUGUSTUS 1985 „Ik weet zeker d a t e e n belangrijk a a n t a l v a n d e w e t e n s c h a p pers die in Nederland a a n d e kimsthistorische instituten verb o n d e n zijn direct b e l a n g h e b b e n bij het b e s t a a n v a n dit instituut, zowel voor h u n onderzoek als voor w a t betreft h u n onderwijs a a n d e studenten." Dr. B. W. Meijer is overtuigd v a n het b e l a n g dat wordt toegekend a a n het Nederlands Interuniversitair Kunsthistorisch Instituut (NIKI) te Florence. Het plan v a n mmister Deettnan, d a t in juni bekend werd, om d e financiering v a n d e intenmiversitaire instituten via d e d e e l n e m e n d e universiteiten te laten verlopen heeft h e m niet mt zijn s l a a p g e houden. „Wat ons betreft m a a k t het nauwelijks e e n verschil of het geld nu direct v a n het ministerie komt of d a t het eerst in zessen wordt verdeeld e n d a a r n a via d e universiteiten hier komt." De minister wü ook d a t d e interumversitaire instituten in d e toekomst organisatorisch onder d e umversiteiten zullen vallen, m a a r het NIKI doet dit al. Het bestuur e r v a n wordt gevormd door e e n commissie w a a r i n d e zes d e e l n e m e n d e universiteiten (Groningen, Leiden, Nijmegen, Utrecht e n twee m a a l Amsterd a m ) zijn vertegenwoordigd. Het instituut is gehuisvest in e e n vüla in het zuiden v a n Florence, t e voet vanaf het centrum e e n half uurtje klimmen. Kunsthistorici komen e r n a a r toe om d e o u d e r e Italiaanse kunst t e b e studeren, of gewoon d e Nederlandse, w a a r t o e ook d e Vlaams e wordt gerekend. In Italië heeft vanaf d e vijftiend e e e u w e e n grote belangstelling voor d e Nederlandse kunst geheerst, waarvoor d e basis w e r d gelegd door d e commerciële contacten tussen d e beide l a n d e n . Italiaanse bankiers w o o n d e n in het Noorden e n stuurden zo nu e n d a n e e n schilderij a a n h u n familie op. Zo k w a m bijvoorbeeld het b e k e n d e Portinari-triptiek in Florence, w a a r het n u n o g in het museum d e Uffizi hangt. Later gingen k u n s t e n a a r s ook steeds meer zelf n a a r ItaUe, w a a r zij onder a n d e r e door het hof v a n d e Medici n a a r t o e w e r d e n getrokken. In d e zestiende e e u w werd d e landschapsschilderkunst in ItaUe door Nederlanders e n Vlamingen gedomineerd. De onderzoekers die n u het voetspoor v a n deze kunsten a a r s volgen kunnen in het NIKI rekenen o p verblijf e n faculteiten als e e n omvangrijke bibliotheek. Ook biedt het instituut ruimte voor groepen beginnend e studenten kunstgeschiedenis, die e r h u n excursie komen houden: drie slaapzalen met stapelbedden, die s a m e n ongev e e r twintig lichamen kunnen bergen.

Inventarisatie

De staf v a n het instituut b e s t a a t uit twee wetenschappelijk m e dewerkers, e e n directeur, e e n secretaresse e n enig Italiaans huishoudelijk personeeL w a a r o n d e r d e mevrouw die m e in Florence a a n d e deur opwacht. Als ik h a a r in mijn beste Ital i a a n s het doel v a n mijn bezoek h e b uitgelegd leidt ze m e n a a r d e kamer v a n Bert Meijer. Als directeur heeft hij onder a n d e r e d e leiding over het belangrijkste project v a n het instituut, w a a r ook verschülende universiteiten a a n deelnemen, d e inventarisatie v a n Nederlandse e n Vlaams e schilderijen in o p e n b a r e Ital i a a n s e collecties. Het eerste d e e l e r v a n staat o p uitkomen. De schilderijen s t a a n erin geord e n d op kunstenaar. Naast e e n foto worden g e g e v e n s verstrekt over het onderwerp v a n het schilderij, d e verblijfplaats, d e

Kunsthistorisch bedrijf in Florence bloeit In Florence is men niet bang voor Deetman. Zijn ideeën over de toekomst van de interuniversitaire instituten vormen geen bedreiging voor de enclave van het Nederlands kunsthistorisch bedrijf aldaar, vindt de directeur, dr. B. W. Meijer. Het instituut floreert en een belangrijke publicatie staat op het punt van verschijnen: het eerste deel van de inventaris van Nederlandse schilderijen in Italiaans bezit. Aan allerlei bekende namen zal iets worden toegevoegd.

Dr. B. W. Meijer, directeur v a n het Nederlands Interuniversitair Kunsthistorisch Instituut te Florence. Foto Johan de Koning

m a t e n e n het opschrift e n eventueel s t a a n e r verwijzingen n a a r recente literatuur. Meijer: ,,We proberen d a a r n a a s t ook informatie te g e v e n over d e verzamelgeschiedenis, hoe lang bepaalde bestanddelen v a n d e Nederlandse schilderkunst hier zijn, door wie ze zijn verzameld e n dergelijke, zod a t m e n ook iets te weten komt over het moment v a n d e b e langstelling."

het originele e x e m p l a a r is e n w e h e b b e n bijvoorbeeld lands c h a p p e n v a n Jan v a n Goyen gevonden. A a n allerlei b e k e n d e n a m e n wordt iets toegevoegd."

Tapijten

De Medici e n a n d e r e Italiaanse families hielden niet alleen v a n onze schilderijen, ook tapijten uit het Noorden w a r e n geliefde objecten. M a a r a a n g e z i e n tapijten, zeker als ze slecht worden Hoe wordt het materiaal voorde geconserveerd, in d e loop d e r e e u w e n meer a a n schoonheid inventaris verzameld? „Om te beginnen wordt op basis inboeten d a n schilderijen, is d e v a n b e s t a a n d e literatuur e e n a a n d a c h t ervoor tegenwoordig eerste inventarisatie gemaakt. meestal geringer. Dat zijn d e museumcatalogi e n Een t w e e d e belangrijk project d e reisgidsen e n e r is w a t Ne- v a n h e t NIKI beoogt echter ook d e r l a n d s e literatuur, m a a r die is d e Nederlandse e n Vlaamse tanogal verouderd. De volgende pijten in Italië te inventariseren. s t a p is d a t w e contact o p n e m e n Hieraan werd e e n begin g e met verschülende rijks- e n g e - m a a k t door Ria Draaijer, die meente-instellingen om te vraa a n d e VU kimstgeschiedenis g e n of w e vanuit hun docimien- heeft gestudeerd. H a a r zoek ik tatie d e onze m o g e n aanvullen. op in Amsterdam, w a a r zij D a n bestellen w e foto's v a n d e wacht o p antwoord o p h a a r schilderijen e n als die allemaal a a n v r a a g voor e e n ZWO-beurs bij elkaar zijn g a a n meestal om weer n a a r Florence te kunt w e e p e r s o n e n n a a r d e schilde- n e n g a a n . In d e tussentijd prorijen zelf toe. O p grond v a n e e n beert ze h a a r rijbewijs te heden, persoonlijke confrontatie wor- om d e verschillende Italiaanse d e n d e schilderijen d a n a a n provincies af te kunnen speuren onze documentatie toegevoegd. op tapijten. Dat gebeurt per regio. Wat in d e ,,Cosimo d e Medici heeft zich eerste regio, Lombardije, zit, h e b b e n w e n u compleet e n voor e e n s voor é é n serie tapijten 95 tot 100 procent mogen w e voor drie tot vier j a a r in d e a a n n e m e n d a t het w a a r is. D a n schulden gestoken," vertelt ze k a n het a a n d e g o e g e m e e n t e om a a n te g e v e n h o e belangrijk worden a a n g e b o d e n , die d a n d e tapijten zijn geweest. „De uitzelf m a g b e p a l e n wat ze met het g a v e die hij d a a r v o o r d e e d b e droeg ongeveer e e n kwart v a n materiaal wil g a a n doen." Een tot n o g toe o n b e k e n d e Rem- w a t hij uitgaf om e e n oorlog tebrandt hoeven w e volgens Meij- g e n Siena t e kunnen voeren." er in d e inventaris niet te verwachten. „ M a a r w e h e b b e n wel Waartoe dienden de tapijten? schilderijen uit d e omgeving „Heel vroeger gebruikte m e n z e v a n Rembrandt gevonden. Ook wel voor d e warmte, m a a r in h e b b e n w e ontdekt d a t e e n Italië heeft d a t gezien het klischilderij v a n Govert Flinck d a t m a a t nooit zo geholpen. D a a r als e e n kopie werd beschouwd dienden ze heel duidelijk als prestige-object. Het w a s veel

Johan de Koning goedkoper om e e n fresco te laten schilderen of om schilderijen te kopen, d a n wevers tapijten te laten maken. Eén wever m a a k te misschien 3 a 4 vierkante meter p e r j a a r e n e r w e r d e n altijd kostbare materialen in d e stof verweven. In d e opdrachten s t a a t ook meestal hoeveel goud e n zilver er in d e tapijten verwerkt moet zijn." „Ze w e r d e n o p g e h a n g e n o p feestdagen. Al in d e veertiende e e u w g e b e u r d e d a t in Florence ook v a a k buiten. Er overnachtte d a a r toen e e n s e e n p a u s e n v a n d e plaats w a a r hij d e nacht doorbracht tot a a n d e plek w a a r hij d e mis opdroeg w a r e n d e straten b e h a n g e n met tapijten." Nu liggen d e tapijten veelal o p allerlei zolders te v e r g a a n . O m er te worden toegelaten moest Ria Draaijer zich a l voor h a a r afstuderen v a a k e e n titel a a n meten e n d a n n o g g a a t d e deur niet altijd open. „Ik b e n n o g steeds in e e n strijd gewikkeld met d e kerk v a n Modena," zegt ze, „die h e b b e n tweeèntwntig tapijten o p zolder liggen, m a a r h e b b e n m e nog steeds niet toegelaten." Ze hoopt d e tapijten door ze te inventariseren ook enigszins te beschermen tegen vernietiging. „Wellicht g a a t m e n er d e w a a r d e v a n inzien, zodra er over d e tapijten wordt gesproken e n geschreven, e n zal m e n e r d a n ook anders mee omgaan."

Tentoonstellingen Overigens is zij niet d e enige kunsthistorica d i e in Itabe wele e n s o p gesloten deuren stuit. Het „kweken v a n goodwill" bij

d e bevolking - zoals Bert Meijer het noemt - is d a n ook é é n v a n d e r e d e n e n w a a r o m het NIKI ondanks d e beperkte ruimte ook tentoonstellingen houdt. „Voor ons is het belangrijk d a t er tentoonstellingen zijn die direct voortkomen uit h e t wetenschappelijk werk," zegt hij, „ m a a r d a a r n a a s t willen w e ook kunstbezit d a t niet door ons zelf m a a r in Nederland is bewerkt e n d a a r wordt b e w a a r d laten zien. In samenwerking met het H a a g s Gemeentemuseum h e b b e n w e geprobeerd iets te laten zien v a n h o e Mondriaan zich v a n figuratief n a a r abstract ontwikkelde e n d a t geeft natuurhjk e e n behoorlijke aanloop, want Mondriaan kennen ze hier in Italië ook heel goed." De Florentijnse vüla, w a a r i n het instituut sinds 1957 is gehmsvest, heeft in d e loop d e r jaren onderdak g e b o d e n a a n verschillende coryfeeën v a n d e Nederlandse kunstgeschiedenis, zoals d e Groningse hoogleraar H. W. v a n Os e n zijn Leidse coll e g a A. W. A. Boschloo. In d e begintijd w a s Jan Emmens, door Meijer „ e e n ongelooflijk mteressant kunsthistoricus" genoemd, er twee j a a r als directeur. Deze geleerde stond ook b e kend als dichter. Zijn gedicht „Brief" begint met d e regel: „Hoe zorgeloos h a d ik je hier kunnen beminnen", w a a r n a a l snel d e condities volgen die d a t onmogelijk maakten. Het speelt zich af „vlakbij Florence", in e e n „vüla tussen bomen", ofte wel het NIKI. Volgens Bert Meijer d r a g e n d e huidige bezoekers v a n het instituut het gedicht zeld e n meer in hun culturele b a g a g e m e e . „De huidige generatie zal d e n a a m Emmens toch minder zeggen d a n die v a n e e n tijdje terug. En ik denk dat d e meeste studenten kunstgeschiedenis overwegend kunsthistorische literatuur h e b b e n gelezen." De k a n s e n o p d e eeuwigheid v a n het instituut zelf lijken d u s aanmerkelijk gunstiger te ligg e n d a n die v a n Emmens hartverscheurende gedicht of die v a n d e talloze verwaarloosde tapijten. Meijer m a a k t zich niet alleen niet druk om Deetmans p l a n n e n met d e interuniversitaire instituten, hij laat zich ook op a n d e r terrein opvallend positief uit. „We zijn e r g gelukkig met d e i d e e ë n d i e n u bij het ministerie over d e t w e e d e fase leven," zegt hij zonder bUkken of blozen," omdat die geheel stroken met d e manier w a a r o p wij a l functioneren." Hij schat d a t er in het instituut straks best plaats zal zijn om studenten zorgeloos hun opleiding als onderzoeker te laten voltooien. N a enige verbouwing zullen er ongeveer zes bedjes voor aio's klaar staan.B

word ook bloeddonor

020-123456

T=f=K

f ^ ' = ^

Illustrations Dick Bruna copyright'^ Mercis bv 1974

Amsterdam en omstreken.

é

a

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen