Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 353

28 FEBRUARI 1986 Vorig j a a r kreeg Wim Kool e, di­ recteur televisie v a n d e IKON, e e n telefoontje v a n schrijfster Jo van Dorp-Ypma, w a a r i n zij hem min of meer opdroeg a a n d a c h t te besteden a a n d e literaire be­ weging w a a r v a n zij in d e jaren dertig deel uitmaakte, gegroe­ peerd rond het tijdschrift Opwaartsche Wegen. Volgens h a a r w a r e n deze calvinistische auteurs niet geheel terecht in d e vergetelheid geraakt. Een a a n ­ tal v a n h e n w a s n o g in leven, dus, zo luidde d e opdracht a a n Koole, doe er wat a a n zolang het nog kan. Programmamaker David Mo l die zich vervolgens in dit onder­ werp verdiepte, k w a m uiteinde­ lijk tot d e slotsom, dat d e calvi­ nistische literatuur v a n voor d e Tweede Wereldoorlog welis­ waar aandacht verdiende, m a a r dat d e ontwikkelingen erna zeker zo belangwekkend zijn. Daarom besloot hij, met re­ gisseur Wim Neijraan, drie pro­ gramma's s a m e n te stellen. Het eerste behandelt d e op­ komst, bloei en het verloop v a n het tijdschrift Opwaartsche We­ gen, het t w e e d e d e successen van d e christelijke streek­ e n fa­ milieromans e n het laatste d e v a a k e v e n e e n s goed verkopen­ d e auteurs die het geloof der vaderen vaarwel h e b b e n ge­ zegd, m a a r zich er niet geheel los v a n h e b b e n kunnen maken.

IKON m a a k t p r o g r a m m a ' s over christelijke literatuur

Opwaarts en snel vergeten „Rust nu maar uit ­ je hebt je strijd gestreden". Deze dichtregel van Nel Benschop staat al ja­ ren, al dan niet verminkt, boven tal van rouw­ advertenties in de dagbladen. De dichtende ex­ lerares Nederlands is een van de coryfeeën van het lezende christelijk deel der natie. Haar invloed, samen met die van een andere groot­ heid als romanschrijfster Jos van Manen-Pieters, is onder dit volksdeel waarschijnlijk groter dan die van menig theoloog. De IKON maakte onder de titel Het hoge woord drie program­ ma's over twintigste­eeuwse calvinistische lite­ ratuur, die vanaf volgende week vrijdag uitge­ zonden zuUen worden.

Vernieuwing Deel een. Het Manco, begint met door orgelmuziek onder­ steunde beelden v a n d e polders rond Haastrecht, w a a r d e boe­ ken v a n Jo v a n Dorp zich afspe­ len. Door middel v a n interviews met d e inmiddels oud geworden Opwaartsche­Wegenauteurs wordt d a a r n a e e n beeld ge­ schetst v a n wat h e n in d e jaren twintig en dertig bezielde en hoe zij er nu op terugkijken. Het tijdschrift O p w a a r t s c h e We­ gen, opgericht in 1923, w a s e e n uitvloeisel v a n d e eind vorige eeuw door d e Tachtigers door­ gevoerde vernieuwing in d e let­ terkunde. De beweging v a n Tachtig, met mensen als Kloos, Verwey en Van Deyssel, zette zich af tegen d e door h e n als beuzelachtig en prekerig erva­ ren, voornamelijk door domi­ nees geschreven poëzie die op dat moment d e boventoon voer­ de. In d e plaats v a n God stelde zij d e Schoonheid, met een hoofdletter, als te a a n b i d d e n grootheid. Op deze paganistische (heiden­ se) ontwikkeling h a d d e n d e cal­ vinisten in eerste instantie g e e n antwoord. Onder d e protestan­ ten bestond überhaupt weinig interesse voor kunst en dus ook niet voor letterkunde. Welis­

David M ol (op d e rug gezien) interviewt Nel Benschop voor Het hoge woord. Foto: Ikon­t.v. w a a r stichtte Kuyper eind ne­ gentiende e e u w d e Vrije Uni­ versiteit, met d e bedoeling het op maatschappelijk gebied achtergebleven christelijk volksdeel zich te laten ontwikke­ len, m a a r o p cultureel niveau o n d e r n a m ook hij weinig. Van lieverlede evenwel kwa­ m e n d e reacties los. In 1896 werd Ons Tijdschrift ogericht, w a a r v a n d e redactie streefde n a a r e e n letterkunde die net zo 'schoon' w a s als die v a n d e hei­ denen, m a a r tegelijk voor d e eenvoudige gelovige niets a a n ­ stotelijks bevatte. Na d e nodige ruzies, afsplitsingen en nieuw opgezette bladen, die hier ver­ der buiten beschouwing blijven, breekt in d e jaren twintig met O p w a a r t s c h e Wegen voor d e protestants­christelijke letter­ kunde d e oogsttijd a a n . Namen

ACC is watching you Dinsdag startte tijdens lunchtijd in de hal v a n het hoofdgebouw van d e VU d e jaarlijkse dried a a g s e manifestatie v a n het Algemeen Cultureel Centrum (ACC). Bezoekers w e r d e n opgewacht door strenge b e w a k e r s in uniform, die erop toezagen dat zij zich niet buiten d e met d r a n g hekken a a n g e g e v e n looproutes zouden begeven. Middels tv-circuits werd iedereen gevolgd e n verder b e p a a l d e n ratelende typemachines e n rinkelende telefoons de zakelijke sfeer. Middels een omroepinstallatie werd men erop gewezen dat ieders lunchpauze niet meer d a n 30 minuten in b e s l a g m a g nemen. Door verschillende activiteiten werd deze sfeer w o e n s d a g doorbroken, met d e bedoeling om de laatste d a g d e verbeeldmg a a n d e macht te laten komen. Een kunstwerk, dat d e eerste d a g onder het motto „kunst-

euthenasie" w a s witgekaUct werd d e volgende d a g door graffiti-kunstenaars w e e r tot kunst gemaakt. Zij voorzagen het v a n d e titel v a n d e manifestatie: Prefab. De moraal v a n het hele ver-

v a n medewerkers als De M éro­ de. Achterberg, Houwink e n Muus Jacobse komen vanaf d a t moment n a a r voren. Als Jo v a n Dorp in het IKON­ p r o g r a m m a g e v r a a g d wordt, w a t deze schrijvers nu eigenlijk wilden, antwoordt ze: Gods ge­ lovig volk d o e n ontwaken door d e w a a r h e i d te noemen, n a m e ­ lijk d a t het leven niet neerkomt op het liedje 'wie zoet is krijgt lekkers', e n d a t het niet d e hoog­ ste g e n a d e is om ouderling te worden."

Stigma De tragiek v a n deze auteurs is, dat a a n d e e n e kant 'Gods gelo­ vig volk' g e e n b o o d s c h a p h a d a a n hun v a a k meer v a n twijfel d a n v a n onwrikbare godsvrucht getuigende geschriften, terwijl h a a l ? „Het afschrikwekkend perspektief, dat w e d e eerste d a g v a n d e manifestatie oproepen, zou wel e e n s dichter bij kunnen zijn d a n men denkt!!" Als Deetman zijn zin doorzet is er straks g e e n speels e n artistiek ACC-geluid meer op d e VU te horen.

(Johan de Koning)

Foto Kees Keuch, AVCWU

Aad M eijer a a n d e a n d e r e kant hun werk in het literaire wereldje juist door het christelijk karakter ervan gestigmatiseerd of in elk geval niet geheel serieus g e n o m e n werd. Zo vielen zij a a n twee kanten uit d e boot. De Tweede Wereldoorlog bete­ k e n d e het einde v a n d e groep. Sommige schrijvers, bij voor­ beeld Van Randwijk, kozen voor het verzet, a n d e r e n sloten zich min of meer a a n bij d e Duitsers, v a a k op n a a r eigen zeggen n a ­ ïeve gronden. Wie n a a r h e n luistert, schiet onwillekeurig d e n a a m Aantjes te binnen. Zoals bij Houwink, die wilde voorko­ men, dat d e Duitsers het christe­ lijke cultuurgoed onder d e voet zouden lopen. Een gedachten­ g a n g die hij in het IKON­pro­ granmia afdoet als nonsens. Jo v a n Dorp­Ypma die niet tot d e meelopers behoorde, zei in een interview met VU­magazine vo­ rig j a a r onder meer: „Wij, d e christelijke schrijvers h a d d e n allemaal e e n Bloed­en­bodem­ complex. Toen ik die boeken v a n mezelf e n d e a n d e r e n her­ las, b e n ik m e rotgeschrokken." En nu voor d e IKON: „Terugkij­ ken is niet leuk. Je hebt te veel fouten gemaakt." Van Dorp zal dit eerste pro­ granmia, w a a r i n zij d a n k zij een, zacht gezegd, heldere woordkeus d e a a n d a c h t tot zich trekt, overigens zelf niet meer kunnen zien, want zij overleed vorige week op 77­jarige leef­ tijd. O p d e v r a a g v a n d e IKON­ medewerker, of zij n o g wel e e n s wat schreef, w a s h a a r ant­ woord: ,,Ja, giro's." Dat hoeft nu dus ook niet meer, m a a r in zijn beknoptheid geeft dit antwoord d e gedesillusioneerdheid weer die zich n a verloop v a n tijd meester heeft g e m a a k t v a n d e Opwaartsche­Wegenauteurs.

Succes Heel a n d e r s is d e sfeer in het t w e e d e programma, w a a r i n d e koninginnen v a n d e na­oorlog­ se calvinistische literatuur a a n het woord komen. Nel Benschop e n Jos v a n M anen­Pieters, bei­ d e n goed voor record­oplagen, zijn d e melkkoetjes v a n uitgeve­ rij Kok te Kampen. Neem Van M a n e n s boek Tuinfluiter (deel

een, twee, drie, trilogie), aUeen al goed voor 600.000 verkochte exemplaren. Of e e n beetje e e n Benschopbundel, d a a r v a n wor­ d e n er in d e eerste oplage 50.000 risicoloos gedrukt, terwijl voor e e n succesvol dichter als Kopland 4000 al heel wat is. De Tilburgse literatuursocioloog Hugo Verdaasdonk heeft in d e Baarnse O p e n b a r e Bibliotheek geturfd wat er geleend werd en geconcludeerd, dat d e christelij­ ke boeken verreweg het meest d e deur uit gingen. Deze aflevering v a n Het hoge woord, die voor d e buitenstaan­ der gemakkelijker te volgen is d a n d e eerste, heeft als titel d a n ook De records gekregen. Er valt te genieten v a n beelden v a n Nel Benschop, voorlezend uit eigen werk op e e n bijeen­ komst v a n d e Nederlandse Christelijke Vrouwenbond in Voorst, e n h a a r gehoor dat bij elke wending v a n h a a r stem meer geémotioneerd raakt. ,,Zo'n geloof, ik wou dat ik het had," verzucht e e n v a n h e n achteraf bij d e koffie. D a a r n a a s t wordt er met d e schrijfsters g e p r a a t over hun in­ vloed (Nel Benschop: ,,Veel zie­ ken lezen me ter bemoediging. Gedichten, lekker kort."), hun bedoelingen (Jos v a n M anen: ,,De verzoening v a n Christus in d e gebrokenheid v a n d e we­ reld.") en er wordt wat geém­ merd over d e mogelijke rede­ nen of oorzaken v a n het ver­ schijnsel dat veel mannelijke auteurs, als Wolkers, Biesheuvel e n 't Hart, het geloof g e d a g ge­ zegd hebben. M aar dat is het onderwerp v a n het laatste deel. Jo v a n Dorp die met h a a r streek­ r o m a n s g e d u r e n d e enkele de­ cennia e v e n e e n s respectabele verkoopcijfers b e h a a l d e , komt in d e tweede aflevering nog e e n m a a l snerend uit d e hoek met e e n welgemeend: ,,Jos v a n Manen­Pieters, da's geen kunst." „Die Jo," reageert d e laatste. En kijkt gekwest. De e n e christen is d e a n d e r e niet.

Het hoge woord, IKON­televisie, uitzen­ ding 7, 14 en 21 maart om kwart voor elf 's avonds. N a a r aanleiding v a n deze pro­ g r a m m a ' s zal bij Kok, Kampen, een meer uitgebreid boek verschijnen Bij dezelfde uitgeven) verschijnt binnenkort e e n bloemlezing, getiteld O p w a a r t s e Wegen, samengesteld door VU­M agazmeredac­ teur Gert J Peelen, mt wiens inleiding voor dit artikel d a n k b a a r werd geput Prijs g e b o n d e n c a ƒ 65,-, p a p e r b a c k c a ƒ 29,90

Studiefinanciering Vervolg van pag. 7 zeventig g e w e n d w a s v a n d e studentenvakbonden. M et kre­ ten als 'Deetman verneukt d e boel' konden politici en ambte­ n a r e n niet uit d e voeten e n n a dit soort commentaren v a n stu­ dentenzijde te h e b b e n a a n g e ­ hoord ging ieder weer zijn weg. In d e rest v a n d e behandeling heeft d e studentenbeweging zich echter ontwikkelt tot een se­ rieus te n e m e n gesprekspartner. De voorstellen v a n d e minister w e r d e n zeer grondig bestu­ d e e r d e n doorgerekend. M et n a m e door die berekeningen k w a m e n soms ongerechtighe­ d e n a a n het licht die noch d e a m b t e n a r e n noch d e oppositie h a d d e n voorzien. Een a a n t a l wijzigingen in het uiteindelijke

voorstel zijn d a a r zeker a a n te danken. Als voorbeeld d a a r v a n zou m e n kunnen wijzen op het feit dat d e lening die studenten kunnen sluiten nu tijdens hun studie niet meer rentedragend is. Bij velen ontstond d e indruk dat d e top v a n d e LSVB het wetsvoorstel beter k e n d e d a n d e minister. Toch heeft d e studentenvakbe­ weging verloren. De vergroting v a n d e zelfstandigheid v a n d e student en d e toegankelijkheid v a n het hoger onderwijs zijn niet gerealiseerd in d e wet die d e Kamer d o n d e r d a g heeft a a n g e n o m e n . De ideeën v a n d e studenten w e r d e n nog het meest verwoord in d e alterna­ tieven v a n PSP en CPN, m a a r deze h e b b e n in d e Kamer g e e n moment e e n schijn v a n k a n s ge­ maakt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen