Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 179

8 NOVEMBER 1985 De speciale a a n d a c h t voor lite­ ratuur v a n vrouwen is in Neder­ l a n d niet nieuw meer. De vrou­ wenboekhandels, die deze w e e k d e vrouwenboekenweek organiseerden, zijn h a a s t niet m e e r w e g te denken uit het lite­ raire straatbeeld, al zullen velen er met e e n vriendelijk boogje o m h e e n blijven lopen. De spe­ ciale a a n d a c h t voor literatuur v a n zwarte vrouwen is echter vrij nieuw. W a a r komt ze ineens vandaan? Mineke Schipper, docente lite­ ratuurwetenschap, zegt hier­ over: ,,Wanneer het feminisme p r a a t t e over onderdrukking, d a n g e b e u r d e dat vroeger dik­ wijls vanuit d e situatie v a n witte vrouwen. W a n n e e r m e n het op­ n a m voor d e vrouw, d a n bleek zich dat nogal e e n s te beperken tot d e positie v a n d e vrouw in b e p a a l d e milieus. En met n a m e in Amerika konden d e zwarte vrouwen zich niet herkennen in die vrouwenbewegmg." ,,Het feminisme werd d a n ook als e e n witte a a n g e l e g e n h e i d beschouwd. De zwarte vrouwen zijn l a n g e tijd solidair geweest met d e zwarte m a n n e n . Ze von­ d e n dat d e strijd a l z w a a r g e ­ n o e g w a s w a n n e e r die tussen zwart e n wit ging e n p a s d e laat­ ste jaren beginnen ze h a r d o p te z e g g e n dat ze in deze maatr schappij niet alleen als zwarte worden onderdrukt, m a a r dat ze ook gediscrimineerd worden als vrouw. Nu zijn er geleidelijk a a n schnjfsteï^ gekopien die m hun r o m a n s h u n eigen identiteits­ problemen aansnijden, die zo­ wel te m a k e n h e b b e n met zwart zijn in e e n blanke context als met vrouw zijn in hun eigen krin­ gen." De werkgrroep v a n Mineke Schipper onderzoekt d e perso­ n a g e s in het werk v a n zwarte schrijfsters. Toen m e d e dankzij e e n subsidie uit d e emancipatie­ pot v a n het Ministerie v a n O n­ derwijs . ­de­ gelegenheid zich voordeed om in samenwerking met d e coördinatrice vrouwen­ studies e e n schrijfster n a a r Ne­ derland te laten komen, koos m e n voor Paule Marshall. ,,Haar werk w a s e e n echte ont­ dekking," zegt Mineke Schipper, ,,er is nog niets v a n in het Ne­ derlands vertaald, terwijl ze in Amerika heel bekend is." En: ,,Haar romans zijn volstrekt overtuigend als literatuur, door­ d a t ze nooit polariseert, noch binnen d e tegenstelling zwart­ wit, noch binnen d e tegenstel­ ling man­vrouw."

Brooklyn Paule Marshall werd in 1929 ge­ boren, vlak n a d a t h a a r ouders vanuit het Caribische eiland V a n d e debuutroman Aisha v a n Ahdaf Soueil, die in het k a d e r v a n d e Vrouwenboekenweek afgelopen w o e n s d a g op d e VU e e n lezing hield, verscheen d e ­ zer d a g e n d e Nederlandse ver­ taling. Soueif, werkend in Egyp­ te e n Engeland, trad in deze b o e k e n w e e k op als e e n repre­ sentante v a n schrijfsters tussen t w e e culturen. Aisha, d e hoofd­ persoon v a n het boek, is e e n duidelijk voorbeeld v a n hoe ie­ m a n d , in dit geval e e n vrouw, beklemd k a n raken tussen twee culturen. In acht hoofdstukken, w a a r v a n d e meeste zich als afgerond ver­ h a a l laten lezen, wordt het beeld geschetst v a n e e n ver­ westerde opvoeding e n d e ver­ vreemding d a a r v a n . Dit g e ­ beurt a a n d e h a n d v a n frag­ m e n t e n uit het leven v a n Aisha, a l s peuter, als puber e n als vol­ w a s s e n e . Zij is als klein kind gelukkig in Egypte, als 14­jarige ongelukkig in Engeland, e n 3 s volwassene opstandig in Egyp­

De zwarte vrouwen van Paule Marshall Woensdag hield de zwarte Amerikaanse schrijfster Paule Marshall op de VU een lezing. Ze kwam naar Nederland op uitnodiging van een werkgroep die onder leiding van mevrouw dr. W. J. J. (Mineke) Schipper literatuur van zwarte vrouwen bestudeert. Eén van onze re­ dacteuren sprak met Mineke Schipper en woon­ de de bijeenkomst van de werkgroep bij waar­ op Paule Marshall aanwezig was om de vragen van studenten te beantwoorden. We spraken er niet aUeen over vrouw zijn en zwart zijn. Passages over homoseksualiteit vroegen óm een gezamenlijke close­reading. „For this question I have to put my glasses on."

JÜK

Johan de Koning cowboyverhalen van Zone G r e y tot d e r o m a n s v a n J a n e Austen. Toen ze op h a a r twaalf­ d e in d e bibliotheek e e n dikke b a n d met d e gedichten v a n d e zwarte schrijver Paul Lawrence Dunbar aantrof besefte ze dat er ook boeken over h a a r eigen we­ reld w a r e n . Jaren later, in 1959, schreef ze h a a r eerste roman, over e e n zwarte vrouw die op zelfonder­ zoek uitgaat. Toen ze weer tien j a a r later The chosen p lace, the timeless p eop le schreef, wilde

J Foto Bram de Hollander

Barbados n a a r Brooklyn, New York w a r e n geëmigreerd. Ze zou er onder a n d e r e als journa­ liste n a a r terugkeren e n e e n ge­ fingeerd eiland dat erop lijkt v7ordt beschreven in h a a r be­ kendste roman, The chosen p la­ ce, the timeless p eop le, uit 1969. Het belangrijkste thema v a n h a a r werk is het speuren in het verleden v a n individuen e n g r o e p e n om hun identiteit te achterhalen.

Afgelopen d i n s d a g w a s ze pre­ sent op d e bijeenkomst v a n d e werkgroep, w a a r a a n ongeveer vijftien studenten ' deelnemen. Voor ieders neus l a g e n exem­ plaren v a n é é n of meer v a n h a a r boeken uitgestald e n om g e e n woord te missen stond hier e n d a a r e e n cassetterecorder. De schrijfster v e r h a a l d e hoe ze v a n jongs af a a n e e n enthou­ siaste lezer w a s . Ze las aUes wat ze in h a n d e n kreeg, v a n d e

ze iets a n d e r s doen. „Ik h a d er l a n g over n a g e d a c h t w a a r ik zwarte vrouwen in d e literatuur n a a r toe wilde leiden. Ik vond het niet meer g e n o e g om ze zichzelf te laten ontplooien of ze h u n speurtocht te laten volbren­ gen. Ik wQde ze e e n bredere betekenis meegeven, ze betrok­ ken laten raken bij d e politieke e n sociale issues v a n d e dag." ,,Onze strijd voor d e zwarte m e n s e n m a g niet beperkt blij­

v e n tot e e n speurtocht n a a r ie­ der zelf. Ik wüde politieke bete­ kenis in e e n roman zonder dat het p r o p a g a n d a zou worden. Dat w a s e e n riskante onderne­ ming, want in het Westen wordt met v a n je verwacht dat je een politieke roman schrijft. Het is art for art's sake. Critici v a n d e New York Review tikken me al­ tijd op d e vingers als ik het doe, m a a r toch blijf ik het doen." Over d e hoofdpersoon. Merle, vertelt ze: ,,Ze is niet alleen een b a n g e en geschonden vrouw, die h a a r leven opnieuw wil op­ bouwen, n a d a t ze enkele ver­ schrikkelijke vergissingen heeft b e g a a n . Ze functioneert ook op e e n a n d e r niveau. D a a r o p wil­ d e ik h a a r d e ervaringen v a n zwarte mensen m d e westerse wereld laten symboliseren." Na dit praatje kunnen d e stu­ denten hun v r a g e n stellen. Een v r a a g over wat ze onder zwarte identiteit verstaat, leidt tot het antwoord: „De manier w a a r o p e e n zwarte m a n of vrouw over straat loopt onderscheidt h e m v a n a n d e r e n . Er is veel geïnves­ teerd in d e manier w a a r o p ie­ m a n d met zijn lichaam omgaat. Dat is e e n manier om tegen je­ zelf e n tegen a n d e r e n te zeg­ gen: hier b e n ik. Ik r a a k echter behoorlijk geïrriteerd door die kleine zwarte jongens die met v a n die grote radio's door d e straten v a n New York lopen." Zwarte m e n s e n moeten volgens ' Paule Marshall voortdurend hun aanwezigheid benadruk­ ken, omdat ze a n d e r s binnen d e cultuur onzichtbaar worden. ,,Blanken hoeven zich niet druk te m a k e n over dat aspect v a n hun identiteit. Niet dat ze g e e n problemen met identiteit heb­ ben, want het is e e n klassiek Amerikaans probleem. Amerika is e e n land dat er doorlopend m e e bezig is zichzelf te vinden. Gisterenavond zat mijn vlieg­ tuig vol met Amerikanen die n a a r Europa gingen om er met hun c a m e r a ' s rond te struinen e n zo enig beeld te krijgen v a n hun roots." Na e e n korte theepauze ont­ staat er discussie als e e n stu­ dente zegt: „We h e b b e n in onze werkgroep e e n discussie ge­ voerd over d e manier w a a r o p u over homoseksualiteit schrijft." Ze noemt die manier nogal ne­ gatief. Hoe nu? Zou er zelfs in het werk v a n e e n zwarte vrouw n o g kunnen worden gediscrimi­ neerd?

Boze fee Paule Marshall stelt allereerst dat niet alle homoseksuele ver­

Vervolg op pag. 9

Nederlands debuut van Egyptische schrijfster

De keuze tussen twee kwaden te. Tussen deze flarden levens­ loop door s t a a n de, v a a k schrij­ n e n d e , lotgevallen v a n vrou­ w e n uit Aisha's directe omge­ ving. Aisha, kind v a n Egyptische academici, groeit deels in Egyp­ te, deels in Engeland op in e e n beschermd highbrow milieu. De opvoeding door d e ouders, die g e e n enkele b a n d h e b b e n met d e traditionele Egyptische sa­ menleving, vindt m d e geest v a n het meisje minder weer­ klank d a n d e verhalen v a n het kindermeisje Zeina, dat die b a n d wel heeft. Zeina vertelt Aisha over h a a r huwelijk, over h a a r m a n die ,,zo groot w a s als e e n stier". Van Roald­Dahl­ach­ tige aUure is het v e r h a a l over d e t w e e d e vrouw v a n Zeina's m a n e n h o e zij d a a r m e e afrekende.

Wat opvalt in dit e n d e a n d e r e vrouwenverhalen in het boek is d e vanzelfsprekendheid w a a r ­ m e e De Man op zijn voetstuk blijft staan, ondanks het k w a a d dat hij aanricht. Er wordt niet verweten, er wordt niet g e w e ­ zen. Er wordt verteld: zó is het bij ons e n niet a n d e r s . En Ais­ h a ? Die cfroeit d a a r n a a r toe, n a a r die a n d e r e Egyptische we­ reld die niet die is v a n h a a r echtgenoot e n h a a r ouders.

Uiteindelijk komt Aisha in dat a n d e r e leven terecht. Zeina neemt h a a r m e e n a a r e e n uit­ zinnige religieuze danspartij. D a a r ontmoet zij e e n m a n die zich opwerpt als gids e n be­ schermer in d e volksbuurt. Hij nodigt Aisha uit voor e e n feest, w a a r zij ondanks d e waarschu­ wingen v a n Zeina n a a r toe g a a t . Een opstand tegen h a a r opvoeding e n opvoedster die zij duur moet bekopen. Die nacht wordt h a a r geleerd hoe zij zich net als d e a n d e r e vrouwen dient te onderwerpen a a n d e m e e s ­ ter: d e m a n .

N a a r d e wereld v a n Zeina, w a a r ,,mensen waren, duizen­ d e n e n misschien wel miljoe­ nen, die vertrouwelijker met hun demons praatten d a n zij met h a a r eigen man".

Het boek als geheel is g e s l a a g d te noemen. Slechts het in Enge­ land spelende hoofdstukje springt er in negatieve zin uit: het komt ongemspireerd e n d a a r d o o r e e n beetje flauw over.

Aad Meijer

M a a r verder is het e e n beel­ d e n d e n boeiend geschreven boek.

Ahdaf Soueif. Aisha Wereldvenster, Weesp. Pnjs 19 gulden 90.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen