Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 539

13 JUNI 1986 Vanuit het ministerie van econo­ mische zaken dreigt een krach­ tige wind van no­nonsens de voorlichters met een jaren­ze­ ventig­democratise­rings­ ideologie uit hun stoelen te bla­ zen met het argument: niet ef­ fectief genoeg gewerkt. Na een inhoudelijke sturing van het on­ derwijs en onderzoek in Neder­ land met financiële prikkels op gang te hebben gebracht, wil Economische Zaken zich nu ook met de wetenschaps­ en techno­ ~ logievoorlichting gaan bemoei­ en en dat gaat samen met een verandering in de verwachting van dit werkterrein. Die krijcft duidelijk zijn beslag in de op­ richting van de Stichting Pu­ blieksvoorlichting over Weten­ schap en Technologie en het daarmee gepaard gaande op­ heffen van de Dienst Weten­ schapsvoorlichting, die bij de Koninklijke Nederlandse Aca­ demie voor Wetenschappen al jarenlang functioneert vanuit de filosofie van 'the public's right to know'. Deze wisseling van de wacht veroorzaakt bij de weten­ schapsvoorlichters de nodige commotie. De Stichting PublieksvoorUch­ ting over Wetenschap en Tech­ nologie is opgericht door een gelijknamige commissie, die nu ook het voorlopig bestuur van het nieuwe voorlichtingsplat­ form uitmaakt. Het initiatief voor de oprichting ligt bij de ministe­ ries van Onderwijs en Weten­ schappen en van Economische Zaken, die het nodig vinden dat mensen meer kermis krijgen over kwesties van wetenschap en techniek. Het nieuwe voorlichtingsorgaan is in het jasje van een particulie­ re instelling gegoten om onaf­ hankelijkheid van de overheid te kunnen garanderen. De fi­ nanciering moet echter wel bij de initiatiefnemers vandaan ko­ men. De beide ministeries bren­ gen de komende vijf jaar vijf miljoen gulden per jaar voor de stichting bij elkaar.

Wantrouwen Zelden werd de oprichting van een stichting met meer wantrou­ wen tegemoet gezien. Dat wan­ trouwen bestaat vooral bij veel wetenschapsvoorlichters, die de onafhankelijkheid van de stichting en de nette bedoelin­ gen van de overheid met de pu­ blieksvoorlichting in twijfel trek­ ken.

Vervolg van pag. 1 ten hun administratie op orde brengen. Temeer daar het in, de bedoeling ligt dat universiteiten een grotere zelfstandigheid krij­ gen ten opzichte van het minis­ terie van Onderwijs en Weten­ schappen.

Controleerbaar In het rapport, dat overigens voorlopig en uitsluitend voor be­ raad met de instellingen is, pleit de Rekenkamer voor het uitbrei­ den van de informatiestroom van faculteiten naar het cen­ traal bestuur van de universiteit. Naast het al bestaande weten­ schappelijk verslag zou er ook regelmatig een onderwijsver­ slag moeten worden uitge­ bracht. Deze rapportage moet controleerbare gegevens be­ vatten over de mankracht die aan het onderwijs besteed wordt. Verder bepleit de Rekenkamer het invoeren van een zogeheten kostendragerssysteem waaruit duidelijk wordt welk beslag af­ zonderlijke onderwijs­ en on­ derzoekstaken op de capaciteit van het wetenschappelijk per­

De publieke opinie praten we plat met reclame Waarom is er ineens zoveel te doen rond de wetenschapsvoorlichting in Nederland? De uni­ versitaire pers staat er bol van. Niet alleen komt ter discussie de vraag hoe het grote publiek het best geïnformeerd kan worden over weten­ schap en technologie. Ook het doel van de voorlichting geeft aanleiding tot fikse menings­ verschillen binnen het nog zo jonge en kleine wereldje van de wetenschapsvoorlichters.

#ik

Reina Pasma in de samenleving van groot be­ lang. Burgers moeten er dus in­ formatie over krijgen.De verant­ woordelijkheid voor het bieden van die informatie ligt in eerste instantie bij de wetenschappers zelf, want die zijn het beste in staat te beoordelen wat de maatschappelijke gevolgen van wetenschap kunnen zijn. Het accent ligt bij deze visie op het doel van wetenschapsvoor­ lichting niet op het vergroten van de publieke acceptatie, maar op het vergroten van de kermis van en de betrokkenheid bij techniek en wetenschap.

Breekpunten

Tijdens het symposium 'Wetenschapsvoorlichting:informeren of be­ ïnvloeden' op 4­juni, stond de richting van de wetenschaps voorlich­ ting weer levendig ter discussie. De voorzitter van de commissie en het voorlopige stichtingsbe­ stuur, de Delftse hoogleraar in de wijsbegeerte prof. S.J. Door­ man poogt vlijtig dit wantrou­ wen weg te nemen. Als een ware voorlichtingsgoeroe trekt hij door het land van symposi­ um naar congres om de idee achter de Stichting Publieks­ voorlichting over Wetenschap en Technologie uit te dragen. Volgens Doorman zijn er twee grote categorieën argumenten voor publieksvoorlichting aan te geven: acceptatie of democra­ tie. Volgens het acceptatie­argu­ ment heerst er onder het 'pu­ bliek' een groot wantrouwen te­ gen wetenschap en techniek.

dat is gebaseerd op een ver­ keerd beeld ervan. Dat kan door het geven van accurate in­ formatie in een adequaat beeld worden omgezet, waarmee het wantrouwen van de mensen wordt gereduceerd. Daarom is goede informatie aan het pu­ bliek noodzakelijk. Dit soort voorlichting is er dus op gericht mensen ertoe te brengen weten­ schappelijke en technologische vernieuwingen te accepteren en draagt volgens tegenstan­ ders het risico in zich, te ontaar­ den in ordinaire reclame. Het democrotie­argimient gaat ervan uit, dat burgers geïnfor­ meerde invloed moeten hebben op alles wat aan hun omstan­ digheden raakt. Wetenschap is

soneel leggen. De Kamer ver­ wacht hiervan een vergroting van de "stuurkracht van de be­ stuurlijke instanties op de ver­ schillende niveaus." Ze noemt een dergelijke stuurkracht "een voorwaarde voor de levensvat­ baarheid van universiteiten als instellingen die steeds meer moeten gaan functioneren als zelfstandige organisaties met een eigen positie in het maat­ schappelijk bestel." Begin deze week heeft de VU, als één van de zes onderzochte instellingen, commentaar op het rapport uitgebracht en dat mag behoorlijk gepeperd genoemd worden. De Rekenkamer krijgt allereerst een koekje van eigen deeg gepresenteerd. I n plaats van een 140 pagina's tellend rapport had ze de beoogde boodschap beter in een com­ pactere vorm kurmen gieten, vindt het College. Het schat dat het rapport dat nu ter tafel ligt plus de behandeling ervan in de instellingen een slordige 500.000 gulden heeft gekost. Vervolgens deelt het College mee weinig behoefte te hebben aan een uitbreiding en verfij­ ning van de kwantitatieve infor­ matie "waarvan de betekenis voor facilitair en universitair

management beperkt is." Het creëren van extra informatie­ stiomen, waarvan noch de ba­ ten noch de kosten duidelijk zijn, acht het College niet gewenst. "Naar veler opvatting zijn de bestuurskosten van Nederland­ se universiteiten reeds zeer hoog." Als het gaat om bestuur­ lijke processen acht het College kwalitatieve gegevens belang­ rijker dan kwantitatieve. De Rekenkamer gaat volgens het College eigenlijk voorbij aan het feit dat in de thans gel­ dende regels niet het centrale bestuur maar de faculteiten pri­ mair de zorg moeten dragen voor het bevorderen van de doelmatigheid. "Bij de facultei­ ten immers kimnen de prioritei­ ten voor de inzet van middelen het best worden afgewogen; dat gebeurt op basis van professio­ nele know­how en werkt onzes inziens het best zonder al te veel regelgeving en sturing van bo­ venaf (waardoor de motivatie wordt bevorderd)."

Vloer Opmerkelijk is dat het CoUege zijn commentaar vergezeld laat gaan door het oordeel van ene prof. A. Beek. Deze heeft nog

De initiatiefnemers tot de op­ richting van de Stichting Pu­ blieksvoorlichting over Weten­ schap en Techniek, de ministe­ ries van onderwijs en weten­ schappen en economische za­ ken, zijn het erover eens dat kennis over wetenschap en techniek op brede schaal in de samenleving aanwezig moet zijn. Daarmee bestaat echter nog geen consensus over de vraag op welk niveau kennis over wel­ ke wetenschappen en technie­ ken bij welke delen van de sa­ menleving paraat moet zijn en vanuit welke doelstelling deze kennis zal worden overge­ bracht. Vragen genoeg, die nog lang niet allemaal beantwoord kuimen worden. Over het argiunent voor pu­ blieksvoorlichting is een woord­ voerder van het ministerie van economische zaken duidelijk: voor Economische Zaken geeft het acceptatie­argimient de doorslag, want de verwachting is dat de kosten hoog zullen zijn als het Nederlandse volk tech­ nologische vernieuwingen niet wil accepteren. Voor de export zou het niet kurmen inspelen op technische vernieuwingen het verloren gaan van buitenlandse markten betekenen. Het minis­ terie van onderwijs en weten­ onlangs bij het interuniversitai­ re Limperg I nstituut, waar ook de VU aan deelneemt, een on­ derzoek geleid naar informatie­ verstrekking van non­profit or­ ganisaties. Ook Beek veegt de vloer aan met het rapport. Zijns inziens zou de Rekenkamer er verstandig aan hebben gedaan eens te kijken naar de (wan)ver­ houding die de laatste vijf jaar ontstaan is tussen het aantal medewerkers op het minister van O W en het aantal mede­ werkers aan de universiteiten. Ook de ontwikkeling in de ver­ houding tussen 'directe' en 'indi­ recte' medewerkers bij vmiversi­ teiten, zou een licht kunnen wer­ pen op de toenemende regel­ zucht. Volgens Beek is het juist deze "verstikkende bureaucra­ tie" die het grote kwaad van de huidige universitaire organisa­ ties vormt. Zolang het ministerie dat niet erkent, zullen adviezen voor meer en duidelijkere finan­ ciële verantwoordingen "wel­ willend worden aangehoord en verder worden gesaboteerd", aldus Beek. Naar verluidt hebben de vijf an­ dere onderzochte universiteiten in min of meer gelijke bewoor­ dingen op het rapport van de Rekenkamer gereageerd.

schappen zit echter meer op de lijn van het democratie­argu­ ment en acht publieksvoorlich­ ting noodzakelijk uit culturele overwegingen. Biimen dit sparmingsveld van belangen moet de Stichting Pu­ blieksvoorlichting over Weten­ schap en Techniek een koers zien uit te zetten, waarbij aldus de voorzitter gezocht moet wor­ den naar het delicate evenwicht tussen educatie en het bevorde­ ren van eigen mondigheid bij het publiek. Hoe dat precies aangepakt moet worden is nog niet in een concreet plan neergelegd. Er is een raamplan, dat door de nog aan te stellen directeur van de stichting in overleg met het be­ stuur moet worden ingevuld. De stichting stieeft wel een zoge­ noemde bottom up aanpak na door activiteiten die al onderno­ men worden op het terrein van de wetenschapsvoorlichting te ondersteunen en witte vlekken op het voorlichtingsterrein op te speuren. Op die gebieden zal ze activiteiten in gang zetten. Een probleem dat daarbij dreigt is dat de mensen niet altijd goed bereikt kunnen worden via de gebruikelijke communicatieka­ nalen. Massamedia zoals radio en TV hebben in him program­ mering nog erg weinig weten­ schap opgenomen. Ook de toe­ gang tot de geschreven pers wordt bewaakt door journalis­ ten die, volgens de weten­ schapsvoorlichters niet altijd even toeschietelijk reageren op het onderwerp wetenschap. Maar dat zijn praktische proble­ men, die de stichting best het hoofd zal kurmen bieden. De meer ideologisch getinte proble­ men over de koers die de ze moet varen, gekoppeld aan de uiteindelijk toch door Den Haag bediende geldkraan, zullen vol­ gens critici veel eerder een struikelblok vormen. Zij zijn bang dat de Stichting Publieks­ voorlichting over Wetenschap en Technologie ondanks haar particuliere karakter zal worden tot een propagandakanaal van met name het ministerie van economische zaken.

Advertentie

VRMNEDBRLANO

^1

HÜÉMHI

Bibeb en Wim Kok Bibeb en de nieuwe leider van de PvdA, over hoe hij 'l werd, en hoe hij het wil doen. P. Bukman over het CDA, de toegejuichte veramerikaniiiering van de campagne. 'Lub­ bers had wel iets christelijks, maar 't etiket hoeft niet.* De Gaay Fortman 75 jaar: de be­ tere helft van de samenleving, de verdwenen AR. De (politieke) toekomst van Ruding.

Albert Heijn; de koffie AH's tweede man, J. van Meer, over de smaak van de Nederlander en de taktiek van de supermarkt. Groen goud: na olte en tin is koffie nu de handel voor speculatie. Het WK voetbal en de lessen.

DE KUNSTBULAGE met nieuwe verha­ len van JMA Biesheuvel, de timmerman van Rietveld, Sonsbeek!. en het aankoopbeleid van Van Abbe.

Wie ergens voor staat, leest Vrpederland.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen