Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 231

6 DECEMBER 1985 Uw lof is bij u w afscheid vorige week in alle toonaarden bezon­ gen. ,,]a, zedenbedervend. Ik vond 't prachtig, m a a r ik kreeg het er wel warm van. Alsof je een veel te groot c a d e a u krijgt. Wat ik bijzonder op prijs stelde, w a s dat d e sprekers zich zo gewel­ dig a a n d e tijd hielden. Medici h a d d e n er vroeger een handje v a n om m a a r door te oreren, urenlang. Er w a s g e e n remmen a a n . D a a r h e b b e n we indertijd iets op gevonden: toen eind ja­ r e n zestig d e Nederlandse chi­ rurgen hier op d e VU e e n con­ gres belegden, h e b ik mijn dochter in d e kelder achter e e n geluidsinstallatie gepoot e n kort voor het g e p l a n d e einde v a n e e n spreekbeurt klonk het d a n uit d e speakers; 'U hebt nog vier minuten'. D a n b e g o n n e n ze te mopperen, m a a r n a vier minu­ ten klonk er meedogenloos e e n verschrikkelijk h a r d e bel e n w^erd er gezegd: 'Uw tijd is om!'. Het hielp."

Het vak

Prof. d e n O t t e r n e e m t a f s c h e i d

J e kunt een a a p leren opereren' „Ik denk wel eens: w e zouden nu met die g e n e e s k u n d e moeten ophouden. Wij kennen alle o r g a n e n nu wel. Laten w e d e geneeskunde v a n d e jaren 7 0 en '80 tot s t a n d a a r d nemen, en d a a r m e e g a a n werken. Er kunnen d a n in Nederland, Europa wellicht, enkele onderzoeksinstituten blijven w a a r topwetenschappers doorvorsen. Het oude idee v a n Van Bueren, ja." A a n het woord is proi. dr. G. den Otter die per 1 januari vertrekt v a n het Academisch Ziekenhuis der Vrije Universiteit, w a a r hij vanaf 1962 hoogleraar in d e heelkunde is geweest. A a d Meijer ging op spreekuur en kreeg e e n onzekere prognose voorgeschoteld.

Kundera schrijft ergens: „Chi­ rurg zijn betekent het oppervlak van de dingen opensnijden en naar binnen kijken ". ,,Er worden v a n chirurgen altijd v a n die r a r e dingen gezegd. In d e geest v a n 'ze m a k e n je buik o p e n e n ze kijken of er iets te beleven valt'. Dat is domweg niet w a a r . Een chirurg stelt v a n te voren e e n werkplan op. Het citaat dat je voorleest doet me m e e r denken a a n het lijkensnij­ den, zoals dat vanaf d e Renais­ s a n c e in praktijk gebracht wordt." ,,Niet dat we aUes zo geweldig g o e d weten, hoor. We kunnen niet zo ontzettend veel. Werk­ p l a n of niet, nog steeds kunnen w e niemand voor 100% g a r a n ­ d e r e n d a t hij of zij ergens v a n geneest. Resultaatover­ eenkomsten zijn vooralsnog binnen d e chirurgie uitgeslo­ ten." ,,Er bestaat e e n enorme hoe­ veelheid problemen op medisch gebied die schijnbaar opgelost is, m a a r d a a r in werkelijkheid ver v a n d a a n is. Wat d e chirur­ gie betreft: je kunt e e n a a p leren o p e r e r e n , m a a r w a a r ó m je opereert, en wat d e resultaten e r v a n zijn, n a vijf, zes, tien jaar, d a a r v a n is heel weinig be­ kend." Dit vraagstuk vond ik indertijd h e e l belangrijk. Maar het blijkt gewoon, dat je a a n langdurige begeleiding achteraf v a n p a ­ tienten niet toekomt. Het stuit op t w e e bezwaren: je komt natuur­ lijk in onvoorstelbare tijdspro­ blemen, m a a r ook veroorzaak je met eindeloze controle dat zo'n m a n of vrouw zich patiënt blijft voelen. En dat, terwijl al d a t genacontroleer waarschijn­ lijk niet zo veel zin heeft. In het a l g e m e e n ontdek je toch niet, w a t je zoekt. Pas als er weer klachten zijn, is het zinvol. Hoewel, er zijn g e v a l l e n . . . Ik h e b ooit per ongeluk een gal­ g a n g doorgesneden. Nogal kwalijk, want d a n lekt er gal in d e buik en dat is dodelijk. We h e b b e n die blunder toen perfect hersteld, ik h e b er later nog e e n v e r h a a l over gehouden, m a a r zo'n patiht moet je j a a r in j a a r uit blijven volgen. In het a l g e m e e n is echter tegen­ woordig in d e patientenbegelei­ ding d e leus: 'zorg voor jezelf'. W e h e b b e n heel l a n g niet door g e h a d dat het mogeHjk is om m e n s e n te vermedicaliseren. Dat je een patient volledig inva­ lide kunt m a k e n door goed voor h e m te zorgen. Nu p a s zien w e het grote b e l a n g v a n zelfhulp, zelfstandigheid v a n d e patient. Zo h e b ik zelf onlangs een harto­ peratie o n d e r g a a n . Je bent d a n zo rot als e e n peer, ik kon g e e n

A a d Meijer schrijven zonder hun patiënten ooit grondig te bekijken. Verko­ pers v a n pületjes, dat zijn het. Het durven h a n t e r e n v a n men­ sen leer je onder meer met d e hulp v a n die dierproefjes."

Problemen ,,Het begrip 'dood' speelde in mijn periode e e n grote rol. Toen ik hier op d e VU arriveerde, in d e jaren '60, w a s d e hele pro­ blematiek rond reanimatie nog in duisternis gehuld, zoals die rond euthanasie op dit moment door nevelen omgeven is. Voor

^:SWft.¥«.

Foto Michel Claus, AVC/VU

p a p meer zeggen, m a a r n a e e n d a g of elf schoppen ze je d'r uit. De a n d e r e kant v a n d e medaUle is, dat zelfstandige patiënten ook kritische patiënten zijn. Het komt steeds vaker voor dat m e n s e n klagen over hun be­ handeling. En steeds vaker komt er e e n a d v o c a a t a a n te p a s . We h e b b e n hier nog g e e n Amerikaanse toestanden met gigantische schadeclaims, m a a r die zitten er wel a a n te komen."

Proeven ,,Chirurgie is e e n mooi vak, e e n experimentele chirurgie is d e mooiste chirurgie die er is. De experimentele chirurgie houdt zich bezig met het scheppen v a n b e p a a l d e voorwaarden en het bekijken v a n d e gevolgen d a a r ­ v a n . We h e b b e n op dat gebied hier nogal wat leuke proefschrif­ ten g e h a d . Een v a n d e grootste resultaten v a n d e laatste tijd, d e behandeling v a n mUtletsels, is echter in Utrecht geboekt. Dit soort proeven wordt eigen­ lijk altijd op dieren g e d a a n , ja. Ach, d e mensen wéten dat het voor een goed doel is, dus het valt wel m e e met d e bezwaren. Je moet natuurlijk niet 25 b e e s ­ ten achter elkaar verrommelen a a n proefjes w a a r toch niks in zit of die aUang door e e n a n d e r g e d a a n zijn. De reactie v a n d e m e n s e n hangt trouwens ook af

v a n het soort proefdier d a t ge­ bruikt wordt. De Hond ligt ge­ voelig. Tegenwoordig gebrui­ k e n w e veel varkens, dat vindt n i e m a n d erg. Ze worden alleen zo verrekte groot. Gelukkig wor­ d e n er tegenwoordig speciale mini pigs gefokt. Nee, niet zoals d e Oosteuropese turnsters, het is e e n a p a r t e soort. Honden h e b b e n verder het n a ­ d e e l . . . ja, dat 't eigenlijk zo e e n h o o p gajes is. Ze zijn nooit ras­ zuiver. Bij voorbeeld: we heb­ b e n op d e VU e e n onderzoek g e d a a n n a a r luchtwegvervan­ gingen. D a n h a d je soms e e n klein rothondje met e e n giganti­ sche luchtpijp en even later e e n grote herder met e e n minuscuul luchtpijpje. Honden zijn g e e n fij­ n e proefdieren. Varkens zijn ideaal." Ik h e b wel enige sympathie voor studenten die zeggen: ,,Dat ge­ snij is niks voor mij." Maar toch: n a afloop krijgen aUe studenten hetzelfde diploma. Dat betekent d a t iedereen wèl hetzelfde on­ derwijsprogramma dient te vol­ gen. Als je dit soort oefeningen doet, d a n houd je er e e n be­ k w a a m h e i d a a n over in het h a n t e r e n v a n levende wezens. Want dat is d e geneeskunde. Het komt h e l a a s m a a r al te v a a k voor dat medici er b a n g voor zijn om mensen te onder­ zoeken, a a n te raken. Er zijn talloze huisartsen die achter h u n bureau recepten zitten te

b e i d e geldt in elk geval dit: d e medici zullen het probleem op moeten lossen. Je kunt niet zeg­ gen: ,,Wat vinden d e juristen?" en: ,,Wat vindt een groepje theologen?". Je wordt stapelgek v a n d e onzin die je d a n voorge­ schoteld krijgt. Reanimatie h e b b e n w e weten o p te lossen. Niet dat het altijd g o e d gaat, m a a r we weten nu o p welk moment je 't moet d o e n e n w a n n e e r je er m e e op moet houden. Vooral het laatste is e e n groot probleem geweest. In d e jaren '60 en '70 h e b b e n we e e n a a n t a l patiënten overge­ h o u d e n met onüierseningsstijf­ h e d e n . Verschrikkelijke toestan­ d e n . Mensen die j a r e n l a n g be­ wusteloos l a g e n om soms p a s n a acht j a a r te overlijden. Dit soort toestanden komt inder­ d a a d nog steeds regelmatig voor. Doordat men niet eerlijk zegt: ,,dit kind of deze man, dat g a a t niet, die is dood". D o o d g a a n betekent in feite al­ leen m a a r dat d e hersenen op­ h o u d e n te functioneren. Of je hart d a n nog een poosje klopt, is iets dat er niet toe doet. Dat heb­ b e n w e voor wat betreft d e rea­ nimatie geleerd. Nu is het zaak om dat ook met betrekking tot d e e u t h a n a s i e door te krijgen: het is e e n kwestie v a n iemand op het juiste moment zijn dood gun­ nen. De medici moeten er e e n soort scoringssysteem op n a g a a n

houden, zoals ze dat nu ook d o e n bij het b e p a l e n v a n d e ernst v a n d e kwetsuren v a n ie­ m a n d die zwaar gewond bin­ n e n g e d r a g e n wordt. Een score­ tabel om te b e p a l e n hoe levend iemand is. In extremis: als ie­ m a n d heel oud e n diep dement is, als iemand g e e n enkel con­ tact meer met het leven om zich h e e n heeft, d a n zijn dat alle­ m a a l punten die meetellen vóór e e n euthanasie, het is heel moeüijk, je moet steeds aftasten: hoeveel mens is iemand nu? Nogmaals, het is e e n medisch probleem. De arts beslist over te g a a n tot e u t h a n a s i e of om dat niet te doen. Als e e n patient er om vraagt, moet je er als arts niet op ingaan. Patiënten, voor­ a l ernstig zieke, zeggen om d e d a g wat anders. En d e famUie is h e l e m a a l niet te vertrouwen."

Toekomst ,,Binnenkort g a a n aUe arts­as­ sistenten nog m a a r 57 uur wer­ k e n in d e week. Dat zal m e e e n klap geven. Je leert als assistent het vak niet, als je m a a r een p a a r uur per week in d e kliniek bent. Hoe kan e e n opleiding nu in zes j a a r voltooid worden, als iedereen d e helft v a n d e tijd af­ wezig is? Nou ja, ze zoeken het m a a r uit. Wat d e toekomst v a n d e chirur­ gie betreft: ik stel mij chirurgie n o g steeds voor als een algeme­ n e chirurgie. Het ziet er echter tot mijn niet geringe spijt n a a r uit, dat mijn vak d e komende tijd te m a k e n zal g a a n krijgen met een enorme versnippering. Steeds meer jonge specialisten kiezen voor e e n heel klein a a n ­ dachtsgebiedje, leren d a a r al­ les over en weigeren zich verder te bemoeien met wat d a a r bui­ ten valt. Ik zie d e chirurg g r a a g als e e n homo universalis op zijn gebied, m a a r misschien is dat te hoog gegrepen. Het kdn v a n d a a g d e d a g niet meer. L et wel, als ik e e n a a n d o e n i n g a a n mijn bloedvaten had, d a n ging ik echt wel n a a r e e n goede vadt­ chirurg. Mijn idealen komen op dit gebied in botsing met mijn praktisch gevoel. Ik ben dom­ w e g b a n g voor het uiteenvallen v a n d e chirurgie, waarbij ieder onderdeel o p g a a t in een a n d e r vakgebied. Een a n d e r e ontwikkeling, die al met n a m e in Duitsland speelt, is die v a n d e niedergelassene chi­ rurgen. Steeds vaker vestigen chirurgen die niet a a n d e b a k komen, e n dat worden er als­ m a a r meer, zich ergens en ver­ richten op privébasis eenvoudi­ g e operaties v a n é é n soort, breuken of iets dergelijks. Kort­ om, desintegratie alom." ,,Ik zie d e toekomst v a n d e ge­ neeskundige faculteit v a n d e VU somber in. De afgelopen de­ cennia zijn er nu e e n m a a l veel te veel medische faculteiten ge­ sticht. Ik denk dat, als men twee faculteiten afstoot, d e rest meer d a n voldoende is. En die twee zullen d a n wel Maastricht en wij zijn. Vanwege het slechte on­ derzoek, zei men, ja, m a a r dat w^as e e n stok om d e hond te slaan. Nee, het is omdat wij d e jongste twee zijn." Den Otter zal dit niet meer mee­ m a k e n . Zolang zijn gezondheid het toelaat, g a a t hij op reis l a n g s archeologische beziens­ w a a r d i g h e d e n . Het a n d e r e spit­ ten.

Zou je ook zoveel drinken als je niet zoveel problemen had? k hettl mg IKHMI K

Zou je ook zoveel problemen nebben als je niet zoveel dronk?

idgehdipen Sloppen mcrdniikL iuiL J

El

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen