Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 338

21 FEBRUARI 1986 Een piepklein parkje voor d e deur e n e e n met struiken e n bom e n verfraaid bordes geven d e Valeriuskliniek het uiterlijk v a n e e n rusthuis in hartje Amsterd a m . Als je binnenkomt, h a n g t boven je hoofd e e n stevig net tussen d e trapgewelven ges p a n n e n . Gelijk weet je w a a r je bent. Een rusthuis dat psychiatrisch ziekenhuis is. Als psychiatrische afdeling is d e Valeriuskliniek verbonden a a n het VU-ziekenhuis. Mensen die geestelijk in d e problemen komen, kunnen hier terecht voor d a g - of avondbehandelingen, of voor intern verblijf v a n korte of l a n g e r e duur. De Valeriuskliniek is g e e n inrichting w a a r i n psychiatrische patiënten v a a k j a r e n l a n g weggestopt worden. De echte „gekkenhuizen" zijn meestal te vinden in bosrijke gebieden, ver w e g v a n d e b e w o o n d e wereld. Zij vormen nog steeds d e overblijfselen v a n e e n tijd dat psychiatrische stoorniss e n beschouwd werden als e e n ziekte v a n het individu. Binnen d e psychiatrie zijn die denkbeelden zo langzamerh a n d veranderd, m e d e d a n k zij d e opkomst v a n d e antipsychiatrie in d e jaren zeventig. Volg e n s deze beweging komen psychiatrische problemen voort uit e e n onleefbare m a a t s c h a p pij, w a a r i n sommige m e n s e n h u n plaats niet meer kunnen vinden. Een kleine revolutie b r a k in d e jaren zeventig uit. Psychiatrische inrichtingen

Traditioneel vooroordeel ,,eens

Maatschappij heeft n voor de kwetsbare (e e n d e bescherming v a n d e inrichting, dat d e stap n a a r het leven in d e maatschappij te groot is. De nazorg laat v a a k veel te w e n s e n over, d a a r zou veel meer a a n d a c h t a a n moeten worden besteed." Prof. dr. W. van Tilburg, hoogler a a r klinische psychiatrie e n als psychiater verbonden a a n d e Valeriuskliniek, vindt ook d a t e e n langdurige verzorging in e e n inrichting d e m e n s e n socia a l inactief maakt. ,,Maar d e maatschappij heeft n o g g e e n g o e d e voorzieningen om kwetsb a r e mensen op te v a n g e n . Veel m e n s e n die in e e n psychiatris c h e inrichting zitten, h e b b e n moeite met het leggen v a n contacten. Worden ze zonder voorbereiding in d e maatschappij gezet, d a n vereenzamen ze."

Kleinschalig Binnen d e psychiatrie e n ook door d e overheid, m a a r met

MlHi

hulpverleners, scholen e n a a n d e overheid. Het blijkt ook d a t huisartsen met v r a g e n komen. ,,Veel huisartsen zijn niéT in staat d e psychische problemen v a n h u n patiënten te herkennen," geeft Linda Horn a a n . „Vaak weten ze ook niet h o e ze m e n s e n met psychische problem e n verder moeten verwijzen." Voorlichting a a n w a t zich d e normale m e n s noemt is h a r d nodig. De vooroordelen e n het traditionele beeld v a n d e gestoorde g e k blijven hardnekkig b e s t a a n . Ex-cliënten h e b b e n bij voorbeeld nauwelijks e e n k a n s o p d e arbeidsmarkt. Ze moeten ook e e n hogere verzekeringspremie betalen, immers, e e n s gek is altijd gek. ,,Gek zijn wordt v a a k verward met zwakzinnigheid of met criminaliteit," vertelt Linda Hom. Dat is natuurlijk h e l e m a a l niet zo. Psychische stoornissen kom e n voor als m e n s e n zeU h u n problemen niet meer kunnen hanteren. Dat k a n iedereen overkomen e n d a t is voor veel m e n s e n nou juist het e n g e a a n gek zijn. De problemen zijn herk e n b a a r , iedereen heeft wel e e n s wankele buien, niet waar?"

De tralies rondom het gekkenhuis zijn verdwenen; toch dringt er nog maar weinig door van het leven van de psychiatrische patiënt naar de „normale" wereld. Cliëntenorganisaties en ook hulpverleners zijn al jaren in de weer de psychiatrische patiënt uit het verdomhoekje te halen en de toestanden in de inrichtingen a a n het licht te brengen. Er is heel wat veranderd, maar de isoleercel en de elektroshockbehandeling worden nog steeds gebruikt. Mocht je toch uit een inrichting komen, denk niet dat je dan weer als normaal wordt beschouwd. Eens gek blijft altijd gek. Het relaas dat wij optekenden van

Volgens prof. Van Tilburg is d e mogelijkheid om gek te worden in principe bij iedereen a a n w e zig. ,,Een p a a r factoren kunnen e e n rol spelen. In d e eerste plaats zijn d a t maatschappelijk e omstandigheden. Als je bij voorbeeld e e n z a a m bent, kom e n teleursteUingen harder a a n . Belangrijk is hierbij d e directe leefomgeving v a n d e mens, famüie, vrienden e n partners. Maar ook lichamelijke ziekte k a n psychische problem e n met zich m e e brengen, ook voor bij voorbeeld d e familieled e n v a n d e zieke. Verder is het afhankelijk v a n d e kracht v a n je persoonlijkheid h o e je met problemen om kunt g a a n . Factoren als opvoeding e n ervaringen uit het verleden spelen daarbij e e n belangrijke rol." Een kijkje in d e tuin v a n d e Valeriuskliniek. Foto Peter Wolters, AVC/VU

w e r d e n opengebroken, d e tralies neergehaald, misstanden k w a m e n a a n het licht e n d e patiënten richtten hun eigen belangenbehartigingsvereniging op: d e Cliëntenbond. De psychiatrische patiënten worden sinds die tijd misschien w a t meer als mens e n wat minder als gek beschouwd, d e inrichtingen zijn gebleven e n ook d e kritiek erop. Linda Hom is medewerkster bij Pandora, e e n organisatie die zich al vanaf 1964 inzet voor (ex-)cliënten. Zij verwoordt d e kritiek op d e inrichtingen. ,,Als je wordt opgenomen in e e n inrichting, betekent dat e e n rigoreuze breuk met het dagelijks leven. Je zit d a a r , alles wordt voor je verzorgd e n je bent voUedig v a n d e maatschappij afgesneden. Mensen die d a a r jaar in j a a r uit blijven, raken volkomen gehospitaliseerd. Je ziet ook dat meer d a n d e helft v a n d e ontslagen cliënten weer terugkomt. Ze zijn zo g e w e n d a a n d e verzorging

D

ï

minder nobele motieven n a m e lijk bezuiniging, worden nu steeds meer plarmen g e m a a k t vóór e e n kleinschalige o p v a n g e n begeleiding v a n cliënten. G e d a c h t wordt a a n kleine leefgroepen e n socio-woningen. Mensen die psychiatrische hulp nodig hebben, wonen zelfstandig in e e n woongroep e n kunn e n in geval v a n acute nood terugvallen op d e hulpverlener die d e groep begeleidt. O p deze manier worden cliënten niet v a n d e maatschappij losgemaakt e n wordt er gestreefd n a a r e e n zo groot mogelijke m a t e v a n zelfstandigheid. „Het is onjuist m e n s e n met psychische problemen uit d e m a a t schappij te lichten e n ze af te zonderen alsof het vreemde w e zens zijn," zegt Linda Hom v a n Pandora. Deze organisatie wü d e beeldvorming over (ex)cliènten veranderen, met n a m e door informatie te g e v e n a a n verschillende mensen e n instellingen. Cliënten en familieleden kunnen terecht voor v r a g e n e n m e n geeft voorlichting a a n

Gesloten deuren Hans is sinds e e n w e e k of drie opgenomen op e e n gesloten afdeling v a n d e Valeriuskliniek. De deuren zitten op slot en alleen het verplegend personeel k a n op verzoek d e deuren openen. Maar niet iedereen m a g n a a r buiten als hij of zij dat wil. De afdeling herbergt ook mens e n met e e n z o g e n a a m d IBS, in b e w a r i n g stelling. Dat is e e n juridische beslissing op advies v a n e e n psychiater op grond w a a r v a n mensen g e d w o n g e n worden zich te laten opnemen in e e n psychiatrisch ziekenhuis of inrichting omdat ze e e n bedreiging vormen voor d e o p e n b a r e orde. ,,Er zitten hier wel mensen die je niet overal tegenkomt hoor. Sommigen komen hier gedwong e n . Die zijn v a a k erg agressief e n dat vind ik toch heel bedreig e n d . Je bent het niet gewend. In het begin vond ik het hier nogal e e n gewelddadige toestand. Anderen zijn weer zo in zichzelf gekeerd, dat ze niks merken v a n w a t er om h e n h e e n gebeurt. Het is wel vreemd, m a a r je went er wel a a n . " Ik zit

met H a n s in d e eetruimte. De k a m e r is kaal, er s t a a n aUeen e e n p a a r tafels met w a t stoelen erornheen. Een p a a r fel gekleurde, vrij woeste tekeningen b e nadrukken d e grauw-groene saaiheid v a n het lokaal. ,,Ja, w a t wU je eigenlijk weten? Nou, er zijn m e hier wel w a t dingen opgevallen," zegt Hans. Hij steekt v a n wal: „Je hebt hier g e e n privacy. Twee keer per d a g m a g je e e n uurtje bezoek ontvangen. Als mijn vrouw op bezoek komt, kunnen w e in d e verblijfsruimte tussen d e a n d e ren g a a n zitten. Of je g a a t n a a r je slaapkamer, die je nog met vier a n d e r e n deelt. Alles wordt ook a a n elkaar doorverteld. Ik p a s wel e e n d e truc toe iets geks te vertellen. Een half uur later

hoor ik het d a n weer v a n iem a n d anders." ,,Je merkt ook d a t je persoonlijke g e g e v e n s vrij gemakkelijk v a n d e arts n a a r het verplegend personeel g a a n en vice versa. Alles wordt gerapporteerd. Ik zie wel d e noodzaak v a n die w^isselwerking in," zegt Hans, m a a r uit zijn toon valt duidelijk o p te m a k e n d a t hij het niet prettig vindt. „Ik moet zeker iets meer over mezelf vertellen hè, niet steeds v a n die a l g e m e n e dingen? Nou e h . . . je wordt hier g o e d verzorgd, alles wordt voor je geregeld. Dat is niet vervelend als je het, zoals ik, g e w e n d bent. Mijn vrouw zorgde ook altijd voor mij. We h e b b e n wel corvee e n er zijn b e p a a l d e regels w a a r a a n w e ons moeten

ft

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen