Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 86

27 SEPTEMBER 1985 Houd uw reakties kort. Over bijdragen langer dan 300 woorden is kontakt met de redaktie nodig. De redaktie kan bijdragen bekorten.

Afgedwongen ontslag Met stijgende verbazing e n er­ gernis h e b b e n wij kermis geno­ m e n v a n het artikel onder d e a a n v e c h t b a r e titel „Ouderen verlichten pijn door vrijwillig vertrek" in Ad Valvas, j.1. 13 september 1985. Hieruit moet d e argeloze lezer wel d e indruk over houden dat d e realisering v a n het z.g. t a a k a a n p a s s i n g s ­ beleid ­ e e n verhullende eigen­ tijdse term voor g e d w o n g e n ont­ s l a g ­ a a n d e VU n a a r behoren geregeld is. Immers, d e ouderen g a a n „ n a a r huis" met g o e d e wachtgeldregelingen (Jonker), over Letteren zijn ,,geen klach­ ten" binnengekomen (de Bol­

Onderzoek doen in bedrijven blijkt n o g altijd e e n moeüijke a a n g e l e g e n h e i d . Niet zelden er­ v a a r t m e n onderzoekers als las­ tige pottekijkers die zoveel mo­ gelijk buiten d e deur g e h o u d e n moeten worden. Drs. Nico Plomp schreef voor zijn onder­ zoek n a a r bedrijfsgezondheids­ diensten (bgd's) negentien be­ drijven a a n . O n d a n k s d e rugge­ steun v a n e e n begeleidings­ commissie, w a a r i n zowel verte­ genwoordigers v a n werkne­ mers­ e n werkgeversorganisa­ ties als v a n d e arbeidsinspectie zaten, kreeg Plomp v a n slechts drie bedrijven medewerking. In é é n geval w a s het d e onder­ n e m i n g s r a a d die g e e n fiat gaf, a a n g e z i e n d e directie v a n het betreffende bedrijf niet v a n zins w a s o p voorhand te verklaren d a t ze d e aanbevelingen v a n het onderzoek zou overnemen. In a n d e r e gevallen m e e n d e d e directie dat het onderzoek on­ rust bij werknemers teweeg zou brengen. In weer a n d e r e geval­ len w a s d e relatie tussen d e b g d e n directie niet om over n a a r huis te schrijven e n zouden d e onderzoeksresultaten als oUe op het vuur werken. De weerstand v a n bedrijven is achteraf ook wel begrijpelijk, want het onderzoek bracht soms zaken a a n het licht die betrok­ k e n e n liever in het schemerduis­ ter h a d d e n gelaten, vertelt Nico Plomp. Zo bleek bij e e n bedrijf d a t d e klachten op het spreek­ uur v a n d e b g d m a a r voor zes procent v a n bedrijfsgeneeskun­ dige a a r d w a r e n . Voor d e art­ sen w a s dat e e n teleursteUend cijfer dat bovendien slecht v a n p a s kwam, w a n t d e b g d in kwestie stelde net pogingen in het werk zijn personeel uit te breiden. In hetzelfde bedrijf (de n a m e n v a n d e bedrijven worden in Plomps publikatie niet vermeld) k w a m het d e onderzoeker ter ore dat werknemers het door e e n chef verboden werd n a a r d e b g d te g a a n . In dit g e v a l w a s d e chef nalatig geweest bij het n e m e n v a n veiligheidsmaatre­ gelen e n w a s hij, n a d a t er e e n ongeluk plaatsvond, b a n g voor sancties v a n zijn superieuren. Dergelijke observaties brengen, w a n n e e r ze neergelegd worden in e e n onderzoeksverslag, n a ­ tuurlijk enig tumult in het bedrijf teweeg. Nico Plomp: ,,Toen onze rapporten verschenen gingen OR­leden en bedrij fsledengroe­ p e n a a n d e bel trekken en d a a r zitten directies en bedrijfsge­ neeskundige diensten meestal niet om te springen." Onderne­ mingen zien in het a l g e m e e n

D

ster) e n ook n a d e afvloeiing m a g m e n n o g zijn jas „ergens o p h a n g e n " (Zeijlemaker). Vol­ g e n s deze zegslieden blijven er voldoende „ervaren mensen" zitten e n n a deze operatie is d e leeftijdsopbouw juist „even­ wichtiger" d a n ooit. Er blijven ,,genoeg ouderen over", zo wordt ons verzekerd. Conclusie v a n het journalistieke verhaal, verlucht met ambtelijke foto's: „voorlopig zijn alle partijen blij met d e bij Letteren gekozen op­ lossing". Niets is echter minder w a a r . De universitaire gemeenschap heeft er recht op te weten dat e e n a a n t a l v a n d e met ontslag b e d r e i g d e n in het geheel niet „blij" is, ja sterker nog, ernstige b e z w a r e n heeft tegen d e afge­ d w o n g e n ontslagregeling. D a a r

zij formeel het nieuws eerst t w e e w e k e n geleden vernamen, heb­ b e n zij nauwelijks eerder kun­ n e n r e a g e r e n . Binnenkort zullen wij onze bedenkingen ter be­ v o e g d e r plekke k e n b a a r m a ­ ken; in deze reactie g a a t het uitsluitend om d e teneur v a n het Ad Valvas artikel. Het is e e n ernstige journalistie­ k e omissie d a t n a a r d e reacties v a n d e betrokkenen c.q. d e slachtoffers niet g e v r a a g d is. Noch heeft d e schrijver d e moei­ te g e n o m e n zijn Ucht e e n s op te steken bij d e a n d e r e Letterenfa­ cialteiten in het land. Hij zou d a n gehoord h e b b e n dat deze ­ vooralsnog ­ er niet over pein­ zen tot personeelsontslag per leeftijdscategorie over te g a a n . Sterker nog: in drie gevallen wilde m e n in eerste instantie^dit bericht niet e e n s serieus neinen. De VU blijkt in dit opzicht e e n m a r k a n t e voortrekkersfunctie te verwiUen. Uit d e geciteerde uitspraken v a n d e uitvoerders v a n d e plan­ n e n e n procedures houdt d e le­ zer d e indruk over v a n bestuur­ lijk triomfantalisme: e e n moeilijk

karwei is g e k l a a r d (met behulp v a n fleurig uitgevoerde brochu­ res) e n nu zand erover. Dat het om m e n s e n g a a t e n zelfs over „meestal niet d e minst w a a r d e ­ vollen" schijnt d e z.g. realise­ ringsco. zich niet of nauwelijks te realiseren; d a t er a n d e r e w e ­ g e n e n middelen (o.a. deeltijd­ ontslag) zouden kunnen zijn om a a n het opgelegde bezuini­ gingspercentage ­ w a a r v a n d e juiste hoogte overigens door het faculteitsbestuur wordt bestre­ d e n ­ te voldoen, is kennelijk niet overwogen. In d e bestuurlij­ ke uitspraken wordt t h a n s met g e e n woord gerept oer d e geno­ tuleerde belofte dat alles in het werk gesteld zal worden om het dreigend onheil te voorkomen, noch over d e vrijwillige solidari­ teit w a a r v a n diverse collega's daadwerkelijk blijk h e b b e n ge­ geven. Concluderend zijn wij v a n me­ ning dat het realiseringsplan in deze vorm als bestuurlijk on­ zorgvuldig e n onfatsoenlijk b e ­ stempeld dient te worden. Van­ w e g e d e beperkte plaatsruimte slechts é é n illustratie: n a d a t alle

O n d e r n e m i n g e n blijken huiverig voor onderzoek n a a r hun gezondheidszorg

Bedrijfsartsen genieten weinig vertrouwen Bijna veertig procent van de werknemers in loondienst heeft op een of andere manier te ma­ ken met bedrijfsgezondheidkundige verzorging. Drs. Nico Plomp, verbonden a a n de vakgroep sociale geneeskunde a a n de VU, deed er on­ derzoek naar. Uit zijn verslag blijkt dat het pad van de onderzoeker niet altijd over rozen gaat: de meeste bedrijven weigerden hun medewer­ king.

Foto AVC/VU

wel het nut v a n dergelijk onder­ zoek in, m a a r m e n heeft liever d a t d e zaken bij d e b u u r m a n w o r d e n doorgelicht d a n in het eigen bedrijf, is d e ervaring v a n Plomp.

Beeld Plomp heeft met zijn studie niet d e bedoeling g e h a d e e n uit­ s p r a a k te d o e n over het functio­ n e r e n v a n d e bgd's. Het ging h e m vooral om d e v r a a g welke beeldvorming werknemers h e b ­ b e n v a n d e gezondheidszorg in h u n bedrijf. Zijn hun verwach­ tingen e n g e d r a g in overeen­ stemming met d e doelen e n in­ tenties v a n d e bgd's zélf? Er b e s t a a t veel onduidelijkheid over d e rol v a n d e bedrijfsarts, is e e n conclusie. Natuurlijk, evenals elke arts is e e n bedrijfs­

arts g e b o n d e n a a n d e beroeps­ c o d e e n heeft hij e e n geheim­ houdingsplicht. Toch denkt 42 procent v a n d e o n d e r v r a a g d e werknemers dat d e chef per­ soonlijke g e g e v e n s w a a r o v e r d e bedrijfsarts beschikt te weten zou kunnen komen, warmeer hij d a a r o m vraagt. Ook wordt door e e n groot a a n t a l o n d e r v r a a g ­ d e n a a n g e n o m e n dat d e direc­ tie invloed heeft o p d e g a n g v a n zaken in d e bgd, m a a r m e n heeft er g e e n idee v a n in welke m a t e dit het geval is e n op welke wijze dat geschiedt. De uitspra­ ken v a n werknemers die in Plomps boek geciteerd worden, spreken voor zich: „De bedrijfs­ arts zal proberen je zo l a n g mo­ gelijk a a n het werk te houden, dus je bent altijd op je hoede. Dat vind ik op zicfizelf niet slecht, want je weet dat ze ook

Wim Crezee belazerd worden" e n „ d e direc­ tie neemt d e bedrijfsarts niet voor niets a a n ; hij moet wel re­ kening h o u d e n met hun wen­ sen, a n d e r s m a a k t hij zich on­ mogelijk." Volgens Nico Plomp staat dit beeld grotendeels h a a k s op d e feiten. Tegelijkertijd is het vol­ g e n s h e m zo dat artsen dit beeld onbedoeld in stand houden door enkel hun deskundigheid e n onafhankelijkheid tegenover hun cliënten te benadrukken. Ook d e wet e n hun beroepscode a d e m e n e e n sfeer v a n het ,bo­ ven d e partijen staan'. G e n e ­ g e e r d wordt het feit dat artsen in d e context v a n het bedrijf ge­ confronteerd worden met tegen­ strijdige verwachtingen e n be­ langen, luist dit zich onttrekken a a n netelige zaken doet afbreuk a a n d e geloofwaardigheid v a n artsen, aldus e e n conclusie v a n het rapport. De dualistische positie, tegen wil e n dank, v a n d e bedrijfsarts komt scherp n a a r voren w a n ­ n e e r hij e e n langdurig zieke moet beoordelen. Afkeuren of niet afkeuren? K an er voor deze of g e n e werknemer e e n a n d e r e , minder belastende b a a n in het bedrijf g e v o n d e n worden? Dat blijkt l a n g niet altijd mogelijk e n d e werknemer verdwijnt in d e WAO. Een op deze manier ,,af­ gescfireven" werknemer zegt in Plomps verslag verbitterd e n vertwijfeld: „Ik wist niet dat het allemaal zo gemakkelijk g a a t . Hoe komt het toch d a t doktoren zo'n macht h e b b e n d a t ze je kurmen m a k e n e n breken?" Vol­ g e n s Plomp wordt deze „macht v a n artsen" door henzelf dik­ wijls juist e r v a r e n als hun on­ macht ­ onmacht om bijvoor­ beeld e e n herplaatsing gereali­ seerd te krijgen, doordat het be­ drijf niet wil meewerken. Vol­ g e n s Plomp zouden bedrijfs­ artsen in dergelijke gevallen er g o e d a a n d o e n tegenover cliën­ ten helderheid e n duidelijkheid te scheppen over hun verant­

medewerkers in d e eerste ge­ spreksronde individueel b e n a ­ derd w e r d e n in e e n sfeer v a n informele vertrouwelijkheid, kregen in d e t w e e d e ronde allen die per 1 januari 1988 55 j a a r of ouder zullen zijn collectief ont­ slag a a n g e z e g d . Het lijkt er op alsof „the accident of birth" met behulp v a n e e n goed uitgekien­ d e peildatum d e grondslag is g e w o r d e n voor het personeels­ beleid dezer universiteit. Een alarmerende zaak..

M. Buning, W. A. van der Weri, M. van der Bijl en R. Hekstra, Faculteit der Letteren. Naschrift redactie: Dat er g e e n reacties v a n betrokkenen in het artikel stonden komt doordat in d e taakverdelingsoperatie niets zo geheim blijkt te zijn als d e n a m e n v a n deze personen. En bij d e vakbond, die in het artikel a a n het woord gelaten wordt, w a r e n g e e n „slachtoffers" b e ­ kend. Overigens is d e conclusie die uit het artikel wordt getrok­ k e n niet v a n ons. De a a n h a ­ lingstekens zijn dus w a t overbo­ dig. woordelijkheid, mogelijkheden e n vooral bep)erkingen in plaats v a n deze toe te dekken met „slappe, onduidelijke praatjes".

Politie Een dergelijke helderheid is op z'n plaats w a n n e e r blijkt dat d e o n d e r v r a a g d e werknemers in meerderheid te k e n n e n g e v e n niet precies te weten w a t ze a a n e e n bedrijfsarts h e b b e n . Plomp: „Vergelijk het met opvattingen over d e politie: het is goed dat ze er is, m a a r je k a n er beter niet m e e te m a k e n krijgen. Zo'n beeld werkt als e e n drempel e n d r a a g t ertoe bij dat knelpvmten niet door d e arts gesignaleerd kunnen worden." Ook als d e conmiunicatie met zijn cliënten wordt verbeterd, blijft d e positie v a n d e bedrijfs­ arts gekerunerkt door e e n zeke­ re machteloosheid, meent Plomp: „Ze zitten a a n het einde v a n d e ketting; ze krijgen d e ge­ volgen v a n bijvoorbeeld reor­ ganisaties e n slechte arbeids­ omstandigheden op him bord: sukkelende m e n s e n w a a r v a n het medisch gesproken niet zo duidelijk is wat e r a a n mankeert. Puinruimen, zoals dat onvrien­ delijk heet. Natuurlijk geldt zo'n machteloosheid voor bijna d e gehele artsenij. Wat is nou het rendement v a n d e gezond­ heidszorg in onze samenleving? De daling v a n het sterftecijfer over d e afgelopen tien j a a r moet vooral worden toege­ schreven a a n het d r a g e n v a n autogordels. De gezondheids­ zorg is voor e e n groot deel e e n geruststellingsindustrie, zei ie­ m a n d laatst terecht." Bedrijfsartsen verkeren in ver­ gelijking tot huisartsen evenwel in d e positie om in d e sfeer v a n d e preventie actief te zijn. De oorzaken v a n ziektes liggen im­ mers dichter bij huis: hitte, vocht, lawaai, trillingen e n che­ mische stoffen in het bedrijf h e b ­ b e n soms e e n duidelijk aanwijs­ b a a r negatieve invloed o p d e gezondheid. Of bedrijfsartsen ook gebruik m a k e n v a n deze positie h a n g t af v a n velerlei fac­ toren. Nico Plomp: „Wil hij be­ slissingen over d e wijze v a n produceren beïnvloeden d a n moet zijn gezondheidskundig v e r h a a l concurreren met tech­ nologische e n financieel­econo­ mische verhalen. Dat vereist e e n strategisch handelen."

H. N. Plomp, Werknemers e n bedrijfsge­ zondheidsdiensten, VU Uitgeven), prijs ƒ 20,-.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen