Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 280

17 JANUARI 1986

INFO Het 'harde' bewijs in de 'ecinte' wetenschap (Over verklaren en interpreteren in de wetenschap)

Het echte v\/etenschappelijl< bewijs ligt in de waarneming, in de empirie. Wie Esschers werk ziet gelooft echter zijn ogen niet. Men ziet niet wat men ziet. Verspringen van standpunt tot het duizelt. Het lijkt wel wetenschap. Esscher noemt zijn werk wetenschappelijk onderzoek. Hij noemt het ook spel. De ene wetenschapper interpreteert de betekenis van Sophocles' ,,Elektra", de ander verklaart de werking van het Elektron. Zien ze beiden wat ze zien?

slaan, zal men anders te werk gaan dan wanneer men er achter wil komen waarom een kind steeds huilt. In het ene geval zoekt men naar mechanische oorzaken, in het andere geval probeert men het gedrag van het kind begrijpelijk te maken. In het eerste geval gaat het om verklaren en in het tweede om verstaan, interpreteren of begrijpen. Beide methoden bieden een verschillende toegang tot het terrein dat men wil onderzoeken. De indeling van de wetenschap correspondeert met een verkaveling van de werkelijkheid. Een bekende verkaveling is: niet levende natuur (natuuren scheikunde), levende natuur (biologie; een deel geneeskunde), samenleving (sociale wetenschappen) en cultuur (cultuurwetenschappen). Binnen de wetenschap is reeds lange tijd een discussie gaande over de vraag welke methode bij welke kavel moet worden toegepast. Dan gaat men er dus al vanuit dat er verschillende methoden in de wetenschap toegepast mogen worden. Volgens sommige stromingen in de wetenschapstheorie is er maar één wetenschappelijke methode, namelijk die van het verklaren. Dit IS de methode die in de natuurwetenschappen het verst ontwikkeld is. Andere stromingen wijzen uniformiteit van methode af. Ze onderstrepen de beperkte reikwijdte van de methode van het verklaren voor kavels waarbinnen aspecten of producten van mensen bestudeerd worden. Ook hoort men nu beweren dat de methode van het interpreteren zelfs binnen het onderzoek van de niet-levende natuur tot zijn goed recht komt. In het voorjaar van 1986 wil het Stu-

schappen worden nu ook toegepast op andere wetenschapsgebieden. Daarnaast is de methode van het ,,Verstehen" ook uitgebreid naar de wiskunde en de natuurwetenschappen; het vormt de frontlijn van het gevoel in welke nchting de wetenschap gaat. 3e college: verklaren en interpreteren in de natuurkunde Prof. dr. P. P. Kirschenmann. 5 maart 1986. 16.00-18.00 uur. De centrale plaats die het verklaren in de natuurwetenschappen inneemt, is onbetwist. Een interessante vraag is die naar de grenzen van de verklarende methode in de natuur- en scheikunde. Die vraag laat zich het best illustreren aan de natuurwetenschappelijke kosmologie die zich met het ontstaan en de ontwikkeling van het heelal bezighoudt. Kan men in de kosmologie volstaan met toeval en noodzakelijkheid als verklarende factoren? 4e college: Grenzen aan wetenschappelijk begrijpen; een kritische blik in de smeltkroes van biologie en geneeskunde. Dr. W. J. van der Steen. 12 maart 1986. 16.00-18.00 uur. Diverse achtergrondsvragen zullen de bijeenkomst kleuren. Hoeveel macht heeft wetenschap? Is wetenschap nog geloofwaardig? Zijn er alternatieven voor door de mand gevallen wetenschap? Dergelijke vragen zullen worden toegesneden op ,,verklaren" en ,.interpreteren" in levenswetenschappen. 5e college: verklaren en interpreteren in de psychologie Prof. dr. C. Sanders. 19 maart 1986. 16.00-18.00 uur. De psychologie is een der disciplines waarin het (samen)leven van mensen bestudeerd wordt. De psychologie bestudeert het menselijke gedrag. Is gedrag iets dat verklaard moet/kan worden, of is gedrag, dan aangeduid als ,,handelen" niet juist zelf altijd een interpretatie, die niet verklaard maat geïnterpreteerd moet worden?

Dit is een Info-deel. Info-pagina's kunnen door VU-instanties tegen betaling worden benut voor publicatie van informatie die wegens uitvoerigheid en gedetailleerdheid niet in de Mededelingenrubriek thuishoort. Publicatie geschiedt buiten verantwoordelijkheid van de redactie voorde inhoud. De voorwaarden waaronder van Infopagina's gebruik kan worden gemaakt zijn ter redactie verkrijgbaar. Aanvragen voor Info-pagina's richten aan; Redactie Ad Valvas, Hoofdgebouw kamer OD01. Tel. 4330 of 6930. ten verschaffen over wat we onder ,,cultuur" verstaan. Een klassieke definitie binnen de culturele antropologie is ,,manier van leven". Cultuur kunnen we omschrijven als een samenhangend geheel van manieren van ervaren, denken, spreken en handelen. Cultuur is niet iets wat we ,,hebben", maar iets wat we ,,zijn". (In de syllabus vindt men een kort signalement van wat we ons moeten voorstellen van cultuur in ons eigen bestaan). Maar als ons waarnemen, ons denken en ons redeneren zo volstrekt verweven is met onze eigen cultuur, hoe is het dan mogelijk een geheel andere wijze van ervaren, denken en handelen in haar onvervreemdbaar eigen aard te kennen, laat staan te verklaren? Kunnen we ooit verder komen dan een soort,,vertaling" van de ene denk- en ervaringswijze in de andere? Over dit probleem is in de culturele antropologie een gediscussieerd. Enkele hoofdpunten uit deze discussie zullen op het college worden behandeld. 8e college: verklaren en interpreteren: Jurgen Hatxrmas en de moderne wetenschapstheorie Dr. H. Radder. 23 april. 16.00-18.00 uur.

Gesterkt door het succes van de cursus ,,Middeleeuwen" presenteert het studium generale een tweede cursus. Deze beoogt de belichting van de verhouding tussen interpreteren en verklaren in de wetenschap. Ze is bedoeld voor elke student die in dit spel van methoden geïnteresseerd is.

Het Thema Mensen zijn nieuwsgierig. Voortdurend stellen ze vragen naar het hoe en het waarom. Hoe kon iets gebeuren? Waarom is het gebeurd? Hoe functioneert iets? Hoe is het ontstaan? Waarom bestaat het? Vragen waarop niet direct een antwoord gegeven kan worden. Nader onderzoek is noodzakelijk. Wil men enig succes behalen

dan zal men op een gedisciplineerde manier te werk moeten gaan. Gedisciplineerd wil zeggen: volgens bepaalde spelregels of methoden. Zowel binnen als buiten het wetenschappelijk bedrijf laat men de spelregels of methoden afhangen van het object, de situatie waarop de vraagstelling t)etrekking heeft. Als men wil weten waarom thuis de stoppen door-

INSCHRIJVINGSFORMULIER Naam Adres Postcode

Woonplaats Tel. .

(Sub)faculteit Eerste jaar van inschrijving geeft zich op als deelnemer/ster aan de cursus het ,,harde" bewijs in de ,,echte" wetenschap . Dit formulier In een enveloppe verzenden aan Vrije Universiteit Secretariaat Commissie voor het Studium Generale Bureau Rector Magnificus kamer 2D-20 Hoofdgebouw de Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam

dium Generale in een cursus aandacht besteden aan deze problematiek. Hoe wordt er op dit moment binnen de verschillende wetenschappen over gedacht? Waarin verschillen de methoden van verklaren en interpreteren van elkaar? Hebben ze allebei hun goed recht, hun geldigheid? Zo ja, hoe verhouden ze zich tot elkaar op de verschillende kavels of wetenschapgebieden? Belangstellende kunnen zich voor deze cursus aanmelden bij het secretariaat van de commissie voor het Studium Generale. Aan deze cursus zijn geen kosten verbonden. Bij de cursus wordt een aanvullende syllabus verstrekt.

Het programma Ie en 2e collega: verklaren en interpreteren in de wetenschap Prof. dr. C. van Peursen. 19 en 26 februari 1986. 16.00-18.00 uur. De klassieke tegenstelling tussen ,,Erklaren" (natuurwetenschappen, de materie) en ,,Verstehen" (geesteswetenschappen, het innerlijke) zal door prof. van Peursen als dualisme worden bestreden. Er is weliswaar een verschil in methode, maar de grenslijn is vager en complexer geworden. Dit kwam met name tot uiting bij de opkomst van de biologie. De methoden uit de wiskunde en natuurweten-

6e college: verklaren en interpreteren van teksten Dr. H. M. Vroom. 9 april 1986.16.0018.00 uur. In theologie, letteren, geschiedwetenschap en wijsbegeerte houdt men zich in veel gevallen met uitleg van geschriften tsezig. Men probeert vast te stellen wat de tietekenis van een geschrift is. Of, zoals men pleegt te zeggen: wat de tekst zegt; of: wat er staat. Men zoekt dan ook naar een verklaring voor de tekst: een bepaald iemand schreef dit en dat om die en die reden; zij beoogde daarmee dat en dat. Bij nader toezien blijkt een dergelijke verklaring van een tekst minder simpel dan het lijkt. Dat kan al blijken uit deze eenvoudige constatering: de woorden die de lezer nu meent te lezen, zijn geen woorden maar vlekjes drukinkt, die de lezer als woorden interpreteert. Aan het verklaren gaat dus een proces van interpretatie vooraf. Het ineengrijpen van interpreteren en verklaren wordt gedemonstreerd aan de hand van een voorbeeld van tekstuitleg. 7e college: interpreteren en verklarende culturele antropologie Prof. dr. J. Tennekes. 16 april. 16.0018.00 uur. Alvorens te kunnen praten over de methodologische problemen van het interpreteren en verklaren van andere culturen, zullen we duidelijkheid moe-

Met het bovenstaande wordt dit info-deel afgesloten

E

De Duitse filosoof Jurgen Habermas lijkt bezig te zijn aan een indrukwekkende come-back, zeker ook in Nederland. Aan overeenkomsten en verschillen tussen wetenschapstypen (bijv. empirisch-analytisch, hermeneutisch, kritisch) en hun kenmerken (bijv. verklaren, interpreteren, emanciperen) heeft hij in zijn veelomvattend oeuvre, vroeger en nu, altijd veel aandacht besteed. Onze vraag is of de visie van Habermas een acceptabel totaalperspectief kan bieden op het probleem van verklaren en interpreteren in de wetenschap. Deze vraag zal vooral vanuit een wetenschapstheoretische invalshoek bekene worden. Daarbij zullen de opvattingen van Habermas geconfronteerd worden met zowel radicaal-hermeneutische posities als met nieuwere visies op verklaren de moderne wetenschapstheorie.

Prof. dr. C. I. Dessaur, ook bekend als Andreas Burnier, zal over het thema van de cursus een lezing houden, na het afsluitende college. In een breed cultuur-historisch perspectief schreef zij hierover in haar boek „DE DROOM DER REDE". Zij is hoogleraar criminologie aan de Katholieke Universiteit te Nijmegen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen