Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 559

27 JUNI 1986 Kenmerkend voor dUe s a m e n ­ werkingsverbanden die d e VU met buitenlandse universiteiten heeft, is dat ze zich bevinden in politieke brandhaarderi. Van d e in totaal acht samenwerkings­ v e r b a n d e n zijn er vijf te vinden in Zuidelijk Afrika. N iet in Zuid­ Afrika zelf, m a a r wel in d e sta­ ten er om heen: Botswana, Le­ sotho en Swaziland, e n sinds kort ook in Zimbabwe e n Mo­ zambique. Met n a m e d e eerste d n e staten zijn in hoge m a t e af­ hankelijk v a n hun sterke, racis­ tische buurman. Met Indonesische universiteiten heeft d e VU twee samenwer­ kingsovereenkomsten. Indone­ sië staat bekend als een land dat niet zo zachtzinnig o m g a a t met zijn radicale politieke te­ genstanders: m e n executeert ze. Op grond hiervan heeft d e uni­ versiteit v a n Utrecht besloten om d e contacten met Indonesië te verbreken zodra het samen­ werkingsverband is afgelopen. De VU heeft dit voorbeeld niet gevolgd. Ten slotte b e s t a a t er o.ok e e n samenwerkingsverand met e e n universiteit in N icaragua, e e n land dat bol staat v a n d e s p a n ­ ningen. O p e e n g e g e v e n mo­ ment k w a m e n er berichten dat d e universiteit onder curatele zou zijn gesteld v a n d e Sandi­ nistische regering. Rector m a g ­ nificus prof. P. J. Drenth m a a k t e een reis n a a r N icaragua, e n keerde optimistisch gestemd over d e universitaire ontwikke­ lingen a l d a a r , n a a r N ederland terug. Een v a n d e belangrijkste, offi­ ciële doelstellingen v a n het VU­ beleid is dat d e ontwikkelings­ samenwerking ten g o e d e moet komen a a n d e aUerarmsten. Dat is ietwat idealistisch gefor­ muleerd, vindt dr. P. Vingerling, voorzitter v a n d e commissie Bui­ tenland v a n d e universiteits­ r a a d : „In d e praktijk werkt dat niet zo. Degenen die g a a n stu­ deren zullen over het a l g e m e e n niet d e allerarmsten zijn. Je werkt als universiteit hooguit mee a a n d e opbouw v a n het land." De redenering loopt d a a r o m als volgt: d e samen­ werking moet gericht zijn op verhogmg v a n het kennisni­ v e a u v a n d e studenten, dat moet leiden tot verbetering v a n de situatie in het land, e n d a a r zullen vervolgens ook d e arm­ sten v a n profiteren.

Zakelijkheid In dat k a d e r is d e VU vooral gespecialiseerd in d e zoge­ n a a m d e basic science educa­ tion. De projecten op dit gebied richten zich vooral op het verbe­ teren v a n d e natuurweten­ schappelijke kanten v a n het on­ derwijs, m e n tracht het gat te vullen dat bestaat tussen mid­ delbare school e n universiteit. Het is e e n vorm v a n hulpverle­ ning die er op gericht is d e mini­ male v o o r w a a r d e n te creëren, wil een universiteit op e e n zeker niveau kunnen functioneren. Naast d e g e w o n e universitaire projecten functioneert sinds twee j a a r op d e VU ook het Cen­ trum Dienstverlening Ontwikke­ lings Samenwerking (DOS). Dit

„Als een universiteit niet langer autonoom is, houdt het op" De VU doet al vele jaren a a n ontwikkelingssa­ menwerking. De belangrijkste vorm w a a r i n dat gebeurt, is het afsluiten v a n e e n samenwer­ kingsverband met e e n partner­universiteit in d e Derde Wereld. Met d e keuze v a n zo'n partner­ universiteit beland je al snel op hachelijk, poli­ tiek terrein; veel ontwikkelingslanden springen immers niet erg zorgvuldig om met d e mensen­ rechten. N a a r aanleiding v a n d e problemen die het af­ gelopen j a a r in Indonesië gespeeld hebben, k a n d e v r a a g gesteld worden op welk moment je moet besluiten om d e samenwerking niet lan­ ger voort te zetten. O p zoek n a a r d e criteria die d e VU hanteert.

Bibliotheek v a n d e G a d j a h M a d a universiteit in Indonesië. centnmi betrekt zijn financiële middelen uit d e d e r d e geld­ stroom, belangrijke opdracht­ gevers zijn met n a m e het minis­ terie v a n Ontwikkelingssamen­ werking e n enkele internationa­ le organisaties. Het belangrijkste verschü met d e door d e universiteit gefinan­ cierde projecten is dat die zich vooral richten op d e training v a n studenten e n staf, terwijl voor het DOS het leeronderzoek eerder bijprodukt is. De DOS­ projecten b e o g e n in d e eerste p l a a t s beleidsadviezen a a n d e overheid te geven. Dat doet m e n door bij voorbeeld d e on­ derzoeksfaciliteiten v a n d e uni­ versiteiten op sociaal­econo­ misch terrein te verbeteren. Daarbij tracht m e n wel zoveel mogelijk in hechte samenwer­ king met d e partner­universitei­ ten d e opdrachten te verwerven e n uit te voeren, want het is d e bedoeling dat op d e n duur d e lokale staf zelfstandig dat werk k a n doen. Het oprichten v a n e e n centrum

De campus v a n d e universiteit v a n Potchefstroon. De samen­ werking met d e VU is verbroken.

als het DOS is wel a a n g e d u i d als e e n teken v a n d e 'nieuwe zakelijkheid'. De universiteit moet immers als geheel bezuini­ g e n e n hoewel d e ontwikke­ lingssamenwerking relatief ont­ zien is, zou er g e e n uitbreiding v a n activiteiten meer h e b b e n kunnen plaatsvinden. Door toe­ vlucht te zoeken bij externe geldschieters k a n die nieuwe ruimte toch gecreëerd worden. Het g a a t daarbij niet om pure liefdadigheid, de projecten moeten kostendekkend geëx­ ploiteerd worden.

Systeem In welk l a n d m e n met e e n part­ ner­universiteit e e n samenwer­ kingsverband opzet is slechts ten dele iets dat bewust gekozen wordt. Het hangt in sterke m a t e af v a n d e persoonlijke contac­ ten die VU­stafleden h e b b e n met m e n s e n in ontwikkelings­ l a n d e n . En v a n oudsher be­ s t a a n er met n a m e w a r m e b a n ­ d e n tussen gereformeerde we­ t e n s c h a p p e r s in N ederland e n h u n geloofsgenoten in Zuid­Afri­ ka. Onder a a n v o e r i n g v a n SRVU e n PKV is juist dat samen­ werkingsverband met d e uni­ versiteit v a n Potchefstroom in Zuid­Afrika scherp onder vuur g e n o m e n e n uiteindelijk opge­ zegd. Men wüde het niet bij e e n n e g a ­ tief besluit laten. Drs. R. C. E. Kapteyn, hoofd v a n het b u r e a u Buitenland, herinnert zich d e beslissing die toen tot stand is gekomen: „We wilden iets con­ structiefs doen ten opzichte v a n het doel dat ons voor ogen stond: emancipatie v a n d e

Koos N euvel zwarte bevolking in Zuidelijk Afnka. Het beste is d a n om niet in 'het systeem' te g a a n zitten, bij voorbeeld in d e zwarte uni­ versiteiten, m a a r om te kiezen voor l a n d e n als Botswana, Le­ sotho en Swaziland. D a a r k w a m d e toevalligheid bij dat toen net iemand uit Botswana in Nederland op bezoek w a s e n om hulp vroeg." ,,ln d e universiteitsraad is dat destijds gretig opgepikt. Want ons doel is het ' b e w a p e n e n ' v a n m e n s e n met intellectuele ken­ nis, zodat ze w e e r b a a r g e m a a k t worden. Die emancipatie vol­ trekt zich via stafkaders, via kri­ tisch d e n k e n d e mensen. Je ziet het overal op d e wereld, dat het d e universiteiten zijn die heel v a a k d e regering lastig vallen." O n d a n k s het politieke karakter v a n zulke uitgangspunten houdt d a t niet in dat d e situatie in e e n l a n d d e aanleiding k a n vormen om d e contacten te verbreken. Het moet d e situatie op d e uni­ versiteit zelf zijn die het verder s a m e n w e r k e n zinloos maakt. Een belangrijk criterivim d a t daarbij g e h a n t e e r d wordt, is d e kwestie of e e n universiteit vnj is in het b e n o e m e n v a n stafleden e n het selecteren v a n studenten. Dat m a g g e e n z a a k zijn v a n po­ litieke voorkeur. Het mogelijk verderfelijke karakter v a n d e overheidspolitiek k a n echter g e e n criterium zijn om samen­ w^erking te stoppen. De angst b e s t a a t dat je d a n al snel in e e n sfeer v a n betutteling terecht­ komt e n je g a a t bemoeien met binnenlandse aangelegenhe­ den. Als d e VU al h a a r invloed wenst a a n te wenden, d a n gebeurt dat o p verzoek v a n d e partner­uni­ versiteit. Dat is bij voorbeeld g e b e u r d in Swaziland, w a a r e e n labiele situatie w a s ont­ s t a a n n a d a t enkele jaren gele­ d e n d e oude koning w a s overle­ d e n . In Swaziland dreigden stu­ denten v a n d e universiteit ver­ wijderd te worden om politieke redenen. De VU heeft toen enige dreigende taal geuit. Kapteyn: „De universiteit v a n Swaziland heeft die argumenten gebruikt n a a r d e regering toe: als jullie onze autonomie om zeep hel­ pen, wordt d e samenwerking met d e VU verbroken. Als je goed werk levert e n d a a r wordt w a a r d e a a n gehecht, d a n kun je dat tegelijkertijd als e e n argu­ ment gebruiken om die autono­ mie te beschermen."

Autonoom Toch zou verondersteld kunnen worden dat het verbreken v a n d e samenwerking met Potchef­ stroom in d e eerste plaats voort­ k w a m uit e e n beoordeling v a n d e algehele politieke situatie in Zuid­Airika. Kapteyn ontkent dat echter, d e situatie op d e uni­ versiteit heeft d e doorslag gege­ ven: ,,Wij zijn met e e n delegatie n a a r Potchefstroom g e g a a n e n h e b b e n d a a r enkele gespreks­ onderwerpen aangesneden: hoe denken juUie over gemeng­ d e huwelijken, e n over zwarten in stedelijke gebieden? Wij h e b ­ b e n min of meer onze bereid­ heid om h e n te ondersteunen uitgesproken, mits zij in het ge­

weer zouden komen tegen d e eigen overheid. Heel nadrukke­ lijk heeft m e n dat geweigerd." „Voor ons is het op zo'n moment afgelopen. Ik derik dat het een heel zuivere redenering is: wij zelf willen als universiteit ook onafhankelijk e n autonoom blij­ ven. Als e e n universiteit elders dat niet doet, betekent zoiets dat er studenten afgeleverd worden met e e n onkritische mentaliteit. Dan houdt het op." In Indonesië hield het echter niet op, ondanks d e voortgaan­ d e executie v a n politieke ge­ v a n g e n e n . De VU heeft d a a r samenwerkingsverbanden met d e staatsuniversiteit Gadjah Mada, e n met d e christelijke universiteit Satya W a c a n a . Met n a m e bij d e eerstgenoemde uni­ versiteit is d e ruimte om e e n onafhankelijk, kritisch geluid te laten horen, uiterst beperkt. Toch is d e VU niet v a n plan om d e voortzetting v a n d e s a m e n ­ werking ter discussie te stellen. De heer Vingerling verklaart dat d e samenwerking vooral op uitdrukkelijk verzoek v a n d e In­ donesiërs zeU voortgezet wordt. Ook op d e staatsuniversiteit zouden enkele kritische m e n s e n werkzaam zijn, die opereren op d e grens v a n het mogelijke. Die m e n s e n zouden alleen m a a r in moeilijkheden gebracht wor­ den, w a n n e e r ze d e steun e n d e kennis v a n d e VU moeten ont­ beren. D a a r m e e kom je in d e ietwat v r e e m d e situatie dat je m a a r moet a a n n e m e n dat op zo'n uni­ versiteit mensen werken met kritiek op d e regering, m a a r die tegelijkertijd laat weten op g e e n enkele manier die kritiek te kun­ n e n uiten. „Dat is heel moeilijk, ja," erkent Vingerling, ,,het is ook zo ongeveer d e conclusie v a n d e commissie Buitenland dat je niet zoveel kunt beginnen. Een maatregel n e m e n die zo­ d e n a a n d e dijk zet behoort he­ l a a s niet tot d e mogelijkheden.

• • • / m Dr. P. Vingerling

Foto AVC/VU

Zelfs d e geringste maatregel k a n niet. Het resultaat w a s dat er g e e n a n d e r e mogelijkheid bleek te zijn d a n onze ongerust­ heid a a n d e twee partner­uni­ versiteiten m e e te delen." Volgens Kapteyn is e e n belang­ rijk verschil tussen Zuid­Afrika en Indonesië, dat in eerstge­ noemd l a n d volwaardige, wes­ ters d e n k e n d e universiteiten functioneren. D a a r m a g je v a n verlangen dat ze goed duidelijk m a k e n w a a r ze voor staan. In een ontwikkelingsland zou openlijke oppositie echter mo­ gelijk e e n liquidatie tot gevolg h e b b e n e n Kapteyn meent dat d a a r o m in zo'n situatie e e n a n ­ d e r e a a n p a k vereist is: ,,Ik zou het h a a s t 'geheime diplomatie' wiUen noemen; dat je via ver­ trouwelijke contacten tot d e overtuiging komt dat er op d e universiteit docenten werken

Vervolg op pag.

8

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen