Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 166

1 NOVEMBER 1985 'Een puinhoop!' Vanna Barenghi, onderwijs-redactrice v a n het links-liberale d a g b l a d La Repubblica reageert in e e n split-second op de v r a a g wat zij vindt van d e huidige universitaire onderwijsstructuur. Natuurlijk, er zijn best hier en d a a r op d e 55 universiteiten die Italié telt goeie hoogleraren te vinden, m a a r het grote probleem zit 'm in het leerstoelenbeleid. Als je tenminste in dit opzicht v a n beleid m a g spreken. Italié kent namelijk het stelsel v a n 'Titalarita': een hoogleraar krijgt e e n leerstoel toegewezen en m a g zich ook alleen m a a r op dat specifieke vakgebied bewegen. Barenghi: ,,Dat leidt tot hele absurde situaties: als een docent bij voorbeeld dit jaar m a a r vijf studenten heeft en zijn coUega v a n een a a n p a l e n d vakgebied 300, d a n is het bij ons uitgesloten dat d e e e n d e a n d e r een handje helpt. Volg e n s d e laatste schattingen h e b b e n w e meer d a n 5000 studierichtingen, dus tel uit je winst." D a a r komt nog bij, aldus Barenghi, dat het in Italië een goed e gewoonte is om g e e n wetenschappelijk medewerkers bij het onderwijs te betrekken, dat doet d e hooggeleerde liever zelf: ,,Kijk bij voorbeeld n a a r medicijnen: volgens d e cijfers is d e docent/student verhouding d a a r 1 op 37. Dat lijkt heel redelijk, m a a r d e werkelijkheid is dat die medewerkers zich allem a a l met vrij onbeduidende zaken bezighouden. De belangrijke zaken handelt de hoogleraar zelf af en het geven v a n onderwijs is heel belangrijk. D a a r ontleent de docent zijn prestige a a n . Hoe meer studenten, hoe meer medewerkers en a a n d e top v a n d e pyramide: hijzelf. En d a n is het alleen nog m a a r zaak te voorkomen dat een a n d e r je studenten wegkaapt."

Commissie Hoogleraar worden is trouwens in Italië g e e n kwestie die even op een achternamiddag onder d e vakgroepsborrel geregeld wordt. Zoals bleek in februari v a n dit jaar toen er een kleine 300 vakatures w a r e n voor senior-medewerker en ruim 3000 voor hoogleraar. En niet te vergeten: 20.000 kandidaten. Van oudsher bestaat in Italië een uitgebreide commissie die via een vergelijkend warenonderzoek uit probeert te vinden wie het meest geschikt zijn om die posities m te nemen. Eveneens v a n oudsher bestaat die commissie uit dezelfde personen, een machtsblok v a n met geringe o m v a n g in het universitaire wereldje. Al jaren worden poging e n in het werk gesteld om wat nieuwe gezichten in die commissie te krijgen en dat leek uiteindelijk in 1979 ook te lukken. Omdat niemand v a n enige wetenschappelijke importantie e e n collega het licht in de ogen gunt, werd bij wet besloten om d a t lidmaatschap v a n de commissie te laten rouleren. Zeer tegen de zin v a n minister Falcucci v a n Onderwijs besloot d e Nationale Universitaire R a a d in 198 ; ook nog, dat een commissielid alleen nog zeggenschap h a d over benoemingen op een beperkt a a n t a l disciplines. En slechts voor een periode v a n e e n jaar, opdat een e e n m a a l afgewezen kandidaat-hoogler a a r een jaar later niet met dezelfde m a n of vrouw geconfronteerd zóu worden. De minister in d e gordijnen en, gesteund door zijn politieke vriendjes in d e commissie, in beroep bij d e Italiaanse R a a d v a n State. Die toverde d e wettekst om tot e e n elastiekje: Herverkiezing

D

w a s te allen tijde toegestaan e n ook in dezelfde discipline. W a a r o p Falcucci vrolijk eigenh a n d i g een lijst samenstelde met d a a r o p d e n a m e n v a n led e n die al in 1974 d e commissie bevolkten. Kortom, d e h o n d e n blaffen.

Onrust Over d e hele linie valt overigens enige onrust te bespeuren in het universitaire wereldje n a een vijfjarige periode v a n betrekkelijke rust. Dat constateert althans Antonio Ruberti, rector magnificus v a n d e Universiteit v a n Rome. W a a r kwam die rust n a d e turbulente jaren '70 eigenlijk ineens vandaan? Ruberti: ,,Er bleek ineens bij studenten weer animo te-bestaan voor d e studie e n dat ging gep a a r d met een toenemende bereidheid onder zowel wetenschappelijk als niet-wetenschappelijk personeel om alles weer regelmatig te laten verlop e n . Dat verliep heel geruisloos, m a a r dat is gebruikelijk bij positieve processen. Die springen nu e e n m a a l niet direct in het oog." De onrust die Ruberti nu in d e lucht voelt, is n a a r zijn mening terug te voeren n a a r het begin v a n d e universitaire herstructurering in 1980. Destijds zou er onvoldoende geluisterd zijn n a a r kritische opmerkingen over die herstructurering. En het zijn, aldus Ruberti, dezelfde criticasters die nu d e vinger wederom op d e zere plek leggen: ,,Er is g e e n enkele vooruitgang geboekt op terreinen die in 1980 niet uitdrukkelijk a a n d e orde kwamen, zoals bij voorbeeld d e vorming v a n studenten, alles w a t niet meteen met informatieoverdracht te m a k e n heeft. Omdat die experimentele periode nu afloopt, komt men in tijdnood e n wordt her en der getracht n o g iets te regelen. Dat gebeurt d a n per deelgebied, zoals bij medicijnen, met als gevolg dat er binnen d e universiteit als geheel grote verschillen dreigen te ontstaan." M a a r ook o p gebieden w a a r wel sluitende afspraken over zijn vastgelegd wil het nog niet

Italië n a vijf ja e

De hete hangijzers zi kend fenomeen. Bij d e herstructurering in 1980 werd theoretisch voorzien in die leemte, m a a r d a a r bleef het voorlopig d a n ook bij. Met e e n vertraging v a n drie j a a r werden in 1984 schuchter d e eerste cursussen opgezet, m a a r er w a s ministerieel ingrijpen voor nodig om te zorgen dat eind '84 niet hoefde te worden gesproken van~het zoveelste doodgeboren onderwijskindje. Wel w a s toen duidelijk dat alle studenten die hun hoop op deze vervolgopleiding gevestigd hadden, het in ieder g e v a l voor het seizoen 84/85 wel konden schudden. En ook voor het lopende cursusjaar is het n o g zeer onduidelijk of er post-doctorale cursussen kunn e n worden gevolgd: te ingewikkeld en te tijdrovend, zo luid e n d e belangrijkste argumenten v a n d e beleidsmakers, die in dit geval op het ministerie gezocht moeten worden. Dit tot w o e d e v a n Ruberti die niet v a n plan is om ,,dergelijke belangrijke opleidingsmogelijkh e d e n te laten stranden door e e n a a n t a l verkeerde beslissingen". Gezien d e stilte die er momenteel heerst rondom d e postdoctorale opleidingen vreest Ruberti voor e e n opleiding op z'n Italiaans: een j a a r wel, een j a a r niet, een jaar wel, enz. ,,Het is mij e e n r a a d s e l w a a r o m zoiets in Italië zo moeilijk v a n d e grond komt, terwijl drie d vierjarige opleidingen in a n d e r e Europese landen al zo lang bes t a a n . Bovendien h e b b e n d e ervaringen in a n d e r e l a n d e n toch duidelijk a a n g e t o o n d dat d e rol v a n d e post-doctorale opleiding e n bijzonder belangrijk is, z»wel in de vorming v a n docenten e n onderzoekers als voor d e toevoer v a n hooggekwalificeerd personeel in d e topkaders v a n d e produktiesector. Het klinkt misschien hard, m a a r ik kan niet a n d e r s d a n e e n absolute ongeïnteresseerdheid w a a r n e m e n voor d e problemen v a n

Het ministerie v a n onderwijs in Rome.

'Toen ik dat zag b e n ik rechts geworden.' De al op leef- UI tijd gekomen vroegere correspondent v a n het Duitse ie weekblad Der Stern m a g er a a n d e b a r v a n d e Inter- ei nationale Persclub in Rome g r a a g met enig afgrijzen cl a a n terugdenken: d e universitaire situatie in Italië na ui 1968. De verbeelding h a d d e greep n a a r d e macht nie lU kunnen voltooien en vervolgens besloten zich niet bij ei d e mislukking neer te leggen. Wat volgde gedurende ui e e n groot deel v a n de jaren zeventig kan slechts om- )i€ schreven worden als e e n volstrekte chaos. Medewer- in w kers en studenten versierden voor elkaar a a r d i g e baantjes a a n d e universiteit en als er voor hen nog g e e n studierichting voorhanden was, werd die ter plekke ingesteld. Met als gevolg dat d e huidige studen^a n o g steeds e e n riante keus heeft uit meer d a n 5000 diS' .e ciplines. Toch is er d e afgelopen jaren het een en a n d e r veranderd. Na jarenlang soebatten besloot d e Italiaanse re gering in 1980 tot e e n universitaire herstructurering ge|a

De onderwij sredactrice v a n La Repubblica, mevr. V a n n a Barenghi. zo erg vlotten. Zo wordt er a a n aUe kanten opnieuw gediscussieerd over d e in 1980 gecreëerd e indeling voor het wetenschappelijk personeel in drie categorieën: gewoon hoogleraar, 'geassocieerde' hoogler a a r (zeg m a a r : UHD) e n onderzoeksmedewerker. Een ontwikkeling die Ruberti met lede ogen aanschouwt, omdat hij vreest dat d e heropening v a n die discussie zal leiden tot conflicten e n daling v a n d e motivatie onder de wetenschappers. Dezelfd e vrees kortom die in Nederl a n d ontstaan is over het nieuw e rangenstelsel. Een tweede heet hangijzer betreft d e invoering v a n e e n postdoctorale opleiding, tot voor kort e e n voor Italië volstrekt onbe-

jongeren, terwijl iedereen weet d a t ons land in d e wetenschappelijke wereld doorgaat voor e e n onderontwikkeld gebied."

Competitie „Het lijkt er veel op, dat d e minister g e e n flauw idee heeft hoe e e n post-doctorale opleiding er in e e n industrieland uit moet zien." De wiskunde-dekaan v a n d e Romeinse universiteit, AUessandro Figd T a l a m a n c a velt'zo mogelijk e e n nog h a r d e r oordeel over d e herstructurering d a n zijn „ b a a s " Ruberti: „De realiteit heeft d e somberste verwachtingen overtroffen." De beste studenten verdwijnen n a hun doctoraal gezwind richting bedrijfsleven en g a a n echt niet

zitten wachten tot d e minister met e e n redelijke vervolgopleiding op d e proppen komt. Met als logisch gevolg dat d e postdoctorale opleiding bevolkt wordt door ,,chronisch intellectuelen die toch g e e n werk kunn e n krijgen". En dat g a a t weer ten koste v a n d e kwaliteit v a n het wetenschappelijk onderzoek, aldus Talamanca: ,,Ieder j a a r dat er g e e n fatsoenlijke vervolgopleiding is betekent e e n netto, onherstelbaar verlies v a n honderden v a n onze beste studenten. Die ben je voorgoed kwijt voor wetenschappelijk onderzoek. De minister schijnt echter te denken dat het post-doctor a a l slechts e e n gelegenheid is om af e n toe een handjevol beurzen weg te geven." Ook d e tweede b r a n d e n d e kwestie w a a r d e herstructurering v a n het universitair onder-

wijs e e n oplossing voor h a d moeten bieden, acht Talamanc a een volkomen mislukking: d e rechtspositie v a n het wetenschappelijk personeel. ,,Het doel w a s in 1980 om duizenden m e n s e n e e n vaste aanstelling te bezorgen, z o g e n a a m d omdat er bij h e n verwachtingen w a r e n gewekt. Dat w a s het laatste bedrijf v a n e e n poging v a n alle politieke groeperingen om zieltjes te winnen. Het resultaat is er d a n ook n a a r : iedereen heeft in deze wetenschappelijke competitie gewonnen, want iedereen kreeg een vaste aanstelling. Zonder dat er v a n enig objectief criterium sprake is geweest. D a n v r a a g je natuurlijk op den duur om moeilijkheden." Waarbij, aldus Talamanca, d e vrttag zich opdringt of m e n gewoon niet in staat is om e e n a a n t a l zaken afdoende te rege-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen