Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 513

30 MEI 1986

ÖUIIIIIVCII

en

Tekstverwerker is voor or d e p r o m o v e n d u s e e n z e g e n

[aten drukken kan kar overal, 'n Boek laten tgeven is toch een vak maar uitgeven De VU Uitgeverij is opgezet n a a r het angelsaksisch idee v a n d e university press. Op d e c a m p u s kunnen promovendi hun proefschrift laten uitgeven, kunnen docenten studieboeken e n syllabi laten vervaardigen e n worden wetenschappelijke boeken uitgegeven. Volgens Frans Grijzenhout k w a m het vroeger regelmatig voor dat mensen bij d e VU Boekhandel k w a m e n voor het a d r e s v a n e e n g o e d e uitgever of om advies te vragen. "Daar­ n a a s t k w a m e n er veel m e n s e n die e e n boek wilden hebben, m a a r w a a r v a n zij noch wij kon­ den vinden w a a r het te koop was", vertelt Grijzenhout. "Je weet dan: er liggen ergens hon­ derd exemplaren v a n dat boek onder e e n bureau, m a a r zie er m a a r e e n s achter te komen w a a r dat b u r e a u staat." Om meer service te kunnen ver­ lenen werd d e uitgeverij opge­ richt. Niet alleen h a d men op die manier e e n instrument om zelf uitgaven te verzorgen en dus heel gerichte adviezen te geven voor m e n s e n die met een manu­ script worstelden. De uitgevers v a n d e Vrije Universiteit zijn ook aangesloten o p allerlei distribu­ tie­ en informatiesystemen, waardoor ze betere voorlichting kunnen geven.

De VU Uitgeverij bestaat vijf jaar. Binnen de Nederlandse universitaire wereld is deze uitgeverij iets unieks. "Het is voor wetenschappers reuze gemakkelijk als ze de trap af kunnen gaan en over hun boek kunnen praten", zegt Frans Grijzenhout, directeur van de VU Uitgeverij. "Bij ons kunnen ze alle adviezen krijgen. Ook als ze uiteindelijk besluiten om het toch bij een ander uit te geven." Wie g a a t rekenen komt tot d e conclusie dat er iedere week minstens e e n boek uitkomt.

Persklaar

d e resultaten niet eerder in e e n artikel gepubliceerd, d a n wü het wel g e b e u r e n dat d e uitgeverij er een. a a n t a l op eigen kosten laat bijdrukken, die d a n in d e

Karin van L ierop h a n d e l worden gebracht. "Voor d e promovendus is dat leuk", legt Frans Grijzenhout uit. "Wij laten d a n bijvoorbeeld e e n a a r ­ dige kaft ontwerpen e n die k a n d a n ook meteen om d e exem­ plaren v a n d e promovendus. Bovendien krijgt d e auteur d e g e w o n e betaling voor d e ver­ kochte exemplaren. Voor ons is het risico gering, omdat w e d e handelsexemplaren gelijk met het proefschift laten drukken. Dat is goedkoop. O p die manier is iedereen gediend." Het is d e trots v a n d e universi­

Grijzenhout heeft het liefst in e e n zo vroeg mogelijk stadium contact met auteurs. De redding voor iedere schrijver, m a a r ze­ ker v a n d e promvendus die zijn boek zo goedkoop mogelijk wil laten drukken is, volgens Grij­ zenhout, d e tekstverwerker. Men k a n d a a r o p zelf d e tekst persklaar m a k e n e n m e n s e n kunnen er gemakkelijk stukken in veranderen, tabellen toevoe­ g e n of d e lay­out v a n r e e d s ge­ typte tekst v e r a n d e r e n . De uitgever bemoeit zich meest­ al niet met e e n tekst. "Gaat het om e e n gewoon w e t e n s c h a p p e ­ lijk boek of om e e n leerboek, d a n geven wij nog wel e e n s suggesties die betrekking h e b ­ b e n op d e leesbaarheid e n d e vorm, m a a r bij promovendi is het natuurlijk niet a a n ons, m a a r a a n d e promotor om iets te v e r a n d e r e n .

Juist dat zijn d e zaken waarvoor mensen e e n uitgever zoeken. Want "een boek laten drukken kan overal", zegt Grijzenhout. "ledere drukkerij wil dat voor je doen. Het probleem is echter hoe m a a k je het zo persklaar dat het ook gedrukt k a n worden op d e manier zoals jij je dat h a d voorgesteld ? En hoe regel je d e distributie ? Het is leuk om bij d e drukker dozen vol boeken op te halen. Die kun je uitdelen a a n je familie. Maar meestal wil je toch ook vooral je vakgenoten berei­ ken. D a t is moeilijker. Dan komt een g o e d e uitgever v a n pas." De VU Uitgeverij heeft nu zo'n driehonderd titels op h a a r conto staan. Een respectabel a a n t a l .

Proefschriften worden o p d e VU uiteraard veel uitgegeven. Veel proefschriften zijn absoluut niet geschikt voor e e n commerciële uitgave. In zulke gevallen is d e VU Uitgeverij wel bereid om te helpen, m a a r moeten d e kosten geheel g e d r a g e n worden door d e promovendus. Er wordt d a n gekozen voor e e n zeer beperkte oplage. G a a t het om e e n minder specialistisch onderwerp e n zijn

Vervolg van pag. 10

"kluizenaar's visioenen" "geestelijke zeepbeUen".

sche is ook bekend dat hij zijn inspiratie o p d e e d g e d u r e n d e lange, e e n z a m e wandelingen in d e natuur. Hij h a d d a n enkele notitieblokjes in d e a a n s l a g w a a r hij invallen in noteerde. Die invallen kreeg hij door luid in zichzelf te praten, e e n stelling te verkondigen e n die stelling vervolgens zeU weer te bekriti­ seren. Hij w a s dol op zijn eigen gezelschap omdat hij met nie­ m a n d a n d e r s zo'n boeiende conversatie kon voeren. Thuis­ gekomen werkte hij zijn a a n t e ­ keningen verder uit. De fragmentarische wijze v a n schrijven v a n Nietzsche w a s niet slechts e e n kwestie v a n stijl, m a a r h a d ook e e n inhoudelijke betekenis. Hij geloofde er niet zo in dat er e e n vaste, eenduidige, wetenschappelijke verantwoor­ de manier bestond om n a a r d e werkelijkheid te kijken; hij expe­ rimenteerde liever met verschil­ lende perspectieven. Dat werk­ te nogal op d e zenuwen v a n zijn tijdgenoten voor wie dat e e n on­ begrijpelijke grilligheid w a s . "Niemand k a n deze eeuwige metamorfosen serieus nemen", becommentarieerde Erwin Roh­ de. Volgens h e m w a r e n d e idee­ én v a n Nietzsche niet meer d a n

Freud mocht al evenmin op d e w a r m e sympathie v a n zijn tijd­ genoten rekenen. Maar voor het overige w a s zijn carrière bijna omgekeerd a a n die v a n Nietz­ sche. Werd deze o p jonge leef­ tijd hoogleraar, Freud moest d a a r vele jaren op wachten. P a s in 1902, toen hij 46 j a a r oud w a s , werd hij benoemd tot bui­ tengewoon hoogleraar. Deze ti­ tel bezorgde h e m tot zijn erger­ nis nog altijd niet d e rechten e n plichten v a n g e w o n e faculteits­ leden. Er zou nog e e n s twintig j a a r overheen g a a n voor hij b e ­ n o e m d werd tot gewoon hoogle­ raar. Behalve uit overwegingen v a n status e n prestige h a d d e vurige w e n s v a n Freud om b e n o e m d te worden tot hoogleraar veel te m a k e n met d e précaire finan­ ciële situatie w a a r i n hij verkeer­ de. Zijn inkomen w a s afhanke­ lijk v a n het a a n t a l m e n s e n dat hij onder behandeling h a d in zijn eigen praktijk. Voor iemand die e e n groot gezin moest on­ derhouden, bood dat onvol­ d o e n d e zekerheid. Toch lijkt die maatschappelijke positie v a n wezenlijke betekenis

en

Dromen

Foto Peter Wolters, AVCA^U

geweest te zijn voor d e originali­ teit v a n d e geschriften v a n Freud. De meest traditionele, universitaire w e g om kennis te verwerven, is het formuleren v a n a l g e m e n e theorieën, om die vervolgens te toetsen a a n indi­ viduele gevallen. Vanuit zijn kli­ nische praktijk bewandelde Freud d e omgekeerde weg: hij a n a l y s e e r d e d e dromen, d e ver­ sprekingen e n d e g r a p p e n v a n zijn patiënten e n v a n hemzelf. Elk schijnbaar onbeduidend voorval kon d e aanleiding vor­ m e n om e e n verborgen beteke­ nis op het spoor te komen. Niet in d e eerste plaats om alsnog voor altijd g e l d e n d e wetten te kunnen opstellen, m a a r vooral om op die manier juist tot betere, meer gedetaUleerde kennis v a n ieder individueel g e v a l te ko­ men. In b r e d e kring stond m e n vreemd te kijken v a n d e manier v a n denken e n schrijven v a n Freud. Volgens e e n v a n zijn vrienden, Max Graf, ontstond er bij d e Weense burgers e e n hila­ rische stemming wanneer Freud ter sprake werd gebracht: "Freud w a s die r a r e m a n die e e n boek over dromen geschre­ v e n h a d e n zich verbeeldde e e n droomuitlegger te zijn. M a a r meer nog, hij w a s d e m a n die overal sex in zag. Het werd als

e e n uiting v a n slechte s m a a k beschouwd om d e n a a m v a n Freud te n o e m e n in d e a a n w e ­ zigheid v a n d a m e s . Zij zouden blozen bij het horen v a n zijn n a a m . Zij die minder fijngevoe­ lig waren, spraken over Freud met e e n lachje, alsof ze e e n schuine g r a p vertelden..."

Politie Niet alleen d e geschriften v a n Freud, m a a r ook die v a n Marx e n Nietzsche, w a r e n in hun tijd omstreden e n zijn dat eigenlijk altijd gebleven. Toch zijn er ve­ len die h e n erkennen als d e gro­ te vernieuwers v a n het westerse denken. Het valt niet voor d e voUe honderd procent uit te slui­ ten dat ze precies hetzelfde h a d ­ d e n geschreven w a n n e e r ze e e n vaste b a a n op d e universi­ teit h a d d e n g e h a d . Toch Ujkt het niet al te g e w a a g d om a a n te n e m e n dat hun o n g e b o n d e n po­ sitie hun vrijheid v a n denken e n schrijven gestimuleerd heeft. Kermierkend daarbij is daarbij dat hun ideeën niet alleen bin­ n e n d e muren v a n d e universi­ teit bediscussieerd werden, m a a r dat zij e e n brede, politieke e n culturele invloed uitoefen­ den. A a n d e universiteit g a a t d e dis­ cussie er vooral om of hun werk

teitsuitgevers dat ze ook v a n goedkope uitgaven iets aardigs maken. Voor h e n moet e e n boek er a a n d e buitenkant aantrek­ kelijk uitzien e n moet het bij het o p s l a a n e e n ordelijke e n goed l e e s b a r e indruk maken. Grij­ zenhout: "Je kunt e e n boek zo duur m a k e n als je wilt. D a a r zit g e e n grens a a n . Maar je kunt ook voor weinig geld iets heel a a r d i g s maken." Hoe d a n ook, voor een promo­ vendus brengt het realiseren v a n e e n proefschrift h o g e kos­ ten met zich m e e . Hoewel het niet d e zorgen v a n d e uitgever zijn, heeft Frans Grijzenhout d a a r wel e e n mening over: "Vroeger promoveerden veel wetenschappers p a s w a n n e e r ze al e e n a a n t a l jaren e e n goed­ b e t a a l d e b a a n a a n d e universi­ teit h a d d e n . Tegenwoordig zit­ ten mensen echter op tijdelijke plaatsen. Die raken ze in som­ mige gevallen ook n o g onmid­ dellijk n a hun promotie weer kwijt, zoals ook over e e n a a n t a l jaren met d e aoi's het geval zal zijn. De kosten die e e n proef­ schrift d a n met zich meebrengt zijn nauwelijks te d r a g e n . Feite­ lijk zou het mijns inziens redelijk zijn als d e universiteit e e n deel v a n die kosten voor zijn reke­ ning zou n e m e n of in d e salaris­ bereking e e n bijdrage zou op­ nemen. Tenslotte is e e n ver­ zorgd proefschrift ook e e n visite­ kaartje voor d e universiteit. Onze uitgaven zijn a a n aUe kanten voorzien v a n VU­vignet­ ten. Dat is reclame." Hoewel d e n a a m VU Uitgeverij dus niet in het verborgene ge­ d r a g e n wordt, is d e uitgeverij onafhankelijk. "Wij b e s t a a n v a n d e boeken die w e uitgeven", meldt Grijzenhout niet zonder trots. Sinds enige tijd heeft d e uitge­ verij e e n eigen vertegenwoordi­ ger die d e markt v a n d e Neder­ landse wetenschappelijke boekhandels bestrijkt. Daar­ n a a s t is m e n b e g o n n e n om d e buitenlandse markt te verove­ ren. "Recent l a g e n onze boeken nog op e e n boekenbeurs in Chi­ na", snoeft Grijzenhout. Onder d e d a a r tentoongestelde boe­ ken b e v o n d e n zich niet alleen proefschriften. De VU Uitgeverij geeft ook veel studieboeken, congresbundels e n g e w o n e w e ­ tenschappelijke boeken uit. "Wie tevreden w a s over zijn proefschrift, die komt nog e e n s terug."

het wetenschappelijk keurstem­ pel verdient, e e n discussie die vooral rond het werk v a n Freud weer in alle levendigheid wordt gevoerd. Ook in het begin v a n deze e e u w brachten weten­ s c h a p p e r s a l vele b e z w a r e n te­ g e n Freud te berde. Meestal werd h e m verweten dat zijn hy­ pothesen niet voldoende toets­ b a a r w a r e n , m a a r soms ook k w a m e e n dieper liggende weerzin a a n d e oppervlakte. In 1910 bijvoorbeeld, bij e e n congres v a n Duitse neurologen e n psychiaters, sloeg professor­ Wilhelm Weygandt met zijn vmst op tafel toen hij d e n a a m v a n Freud hoorde noemen: "Dit is g e e n zaak voor e e n weten­ schappelijke discussie; dit is e e n z a a k voor d e politie." Als Freud hierbij a a n w e z i g zou zijn ge­ weest h a d hij ongetwijfeld e e n moment fijntjes geglimlacht; hij zou opnieuw zijn vermoeden be­ vestigd gezien h e b b e n dat ach­ ter aUe doorwrochte, rationele argumentaties, ook bij weten­ s c h a p s m e n s e n hun onbewuste n o g wel eens wü opspelen. De biografische g e g e v e n s in dit artikel zijn afkomstig uit d e volgende boeken: Richard Friedenthal ­ Karl Marx: sein L e­ b e n und seine Zeit. (1981) R.J. Hollingdale ­ Nietzsche. (1965) Ronald W. Clark ­ Freud: the m a n a n d the c a u s e . (1980)

01

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen