Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 209

22 NOVEMBER 1985 „Ontwikkelingslanden k a m p e n v a a k met e e n aantasting v a n het milieu die uitvloeisel is v a n het feit dat Westerse l a n d e n h a n d e l drijven met ontwikke­ lingslanden," vat Opschoor d e problematiek kort samen. ,,Het is voor het Westen aantrekkelijk om produktie in d e Derde We­ reld te laten plaatsvinden, om­ d a t d e lonen er l a a g zijn e n d e milieudegradatie, die v a a k het gevolg is v a n d e produktie, niet in d e prijzen verrekend is. De Westerse l a n d e n redeneren puur bedrijfseconomisch en trekken zich weinig a a n v a n d e gevolgen v a n hun h a n d e l e n . Een voorbeeld v a n milieude­ g r a d a t i e als gevolg v a n e e n dergelijke Noord­Zuidrelatie is d e aantasting v a n d e K alahari, e e n s a v a n n e g e b i e d in Botswa­ na, w a a r op te grote s c h a a l koeien gefokt worden. De EEG produceert zelf meer d a n vol­ d o e n d e rundvlees, m a a r impor­ teert toch nog vlees uit l a n d e n als Botswana. In dat land is d e rundveehouderij een v a n d e be­ langrijkste bestaansmiddelen. Er lopen in d e K alahari zo'n 3 miljoen koeien rond, w a a r v a n jaarlijks 200.000 stuks worden geslacht. De helft d a a r v a n wordt verkocht a a n d e EEG. Het is voor Botswana heel inte­ ressant om het rundvlees a a n d e EEG te verkopen, want die biedt een prijs, die 20% boven d e wereldprijs ligt. In het con­ tract staat dat Botswana die 20% moet gebruiken om d e mo­ gelijkheden voor veeteelt te ver­ beteren, m a a r in d e praktijk geeft het land dat geld gewoon terug a a n d e boeren die vee verkocht hebben. Dat betekent een behoorlijke sti­ mulans voor d e veeteelt, m a a r ook dat d e K alahari steeds kaler wordt, omdat er meer koeien rondlopen d a n het ecosysteem, dat in d e s a v a n n e heel kwets­ b a a r is, k a n verdragen. De bo­ dembedekking verdwijnt, er treedt erosie op en er verschij­ n e n overal struiken w a a r nie­ m a n d iets a a n heeft. Dit proces is op grote schaal a a n d e g a n g e n is het gevolg v a n overexploi­ tatie v a n het systeem.

Grote boeren ,,Daarbij komt dat m a a r heel weinig mensen echt g e b a a t zijn bij d e handel, namelijk alleen d e rijkste boeren, die enorme kudden hebben," vertelt Op­ schoor. ,,Die strijken het groot­ ste deel op v a n d e inkomsten v a n d e h a n d e l met d e EEG en zij vormen ook d e eHte die op het pluche v a n d e regeringsstoelen zit." Voor d e kleine boeren zijn d e voordelen minimaal. Zij h e b b e n m a a r twee of drie koeien, die ze gebruiken om d e ploeg te trek­ ken op d e akkertjes die ze be­ werken. Deze boeren zien hun kudde als hun oude­dagvoor­ ziening e n willen zo weinig mo­ gelijk verkopen. Dat doen ze alleen om bij voorbeeld een kind n a a r school te kunnen stu­ ren. Het feit dat d e EEG e e n hogere prijs mogelijk m a a k t betekent voor hen dat ze minder v e e hoe­ ven te verkopen voor dezelfde opbrengst. Het pleidooi is dus niet dat d e EEG zich terug moet trekken uit d e rundvleeshandel met Botswana. Zij is echter d e grootste koper en zou h a a r in­ vloed moeten a a n w e n d e n e n d e regering b e w e g e n op e e n a n d e ­ (re manier om te g a a n met d e )iatuurlijke hulpbron die d e sa­ v a n n e d a a r is. Dan zal die niet uitgeput raken. Maar het is moeilijk, w a n t d e regering heeft b e l a n g bij d e huidige situatie v a n weinig rijke boeren die veel verdienen. Dat zijn zij zelf e n zo lopen politieke en economische b e l a n g e n voUedig door elkaar."

Dr. O p s c h o o r over d e ecologische p r o b l e m e n v a n d e D e r d e Wereld

Het bankroet van Afrika's milieu Dr. J. B. Opschoor is directeur van het Instituut voor milieu­vraagstukken van de VU (IvM). Van huis uit econoom, werkte hij in de zeventiger jaren in Botswana a a n een onderzoek over plattelandsontwikkeling en de gevol­ gen daarvan voor het milieu. Momenteel voert het IvM samen met de Inter­ facultaire Vakgroep Milieukunde van de universiteit van Amsterdam een onderzoek uit naar milieu­effecten in relatie tot de handelsstromen tussen Nederland en Derde­Wereldlanden. Ad Valvas sprak met dr. Opschoor naar aanleiding van een seminar dat onlangs a a n de VU over dit onderwerp werd gehouden.

moeten allemaal eten en als d e voedselproduktie blijft door­ g a a n met d e huidige landbouw­ technieken d a n g a a t het onher­ roepelijk mis met d e bevolking e n met het milieu." Er moeten dus dingen verande­ ren. Hoe kunnen Afrikaanse landen zich ontwikkelen zonder dat er m ilieudegradatie op­ treedt? ,,De bevolkingsexplosie moet je voorlopig als e e n g e g e v e n be­ schouwen, die is op korte ter­ mijn niet in d e h a n d te houden. Als d e regering v a n een ontwik­ kelingsland d e voedselafhanke­ lijkheid v a n het Westen wil ver­ minderen, d a n moet dat volgens mij langs twee sporen verlopen. Voor produktie op korte termijn moet je grootschalige, kapitaal­ intensieve, voor mijn part puur moderne landbouwbedrijven opzetten en voor d e lange ter­ mijn, d e duurzame oplossing v a n het voedselprobleem, moet je s a m e n met d e boeren komen tot efficiëntere landbouwmetho­ den." ,,Er bestaat e e n soort mythe dat d e Afrikaanse boer niet moder­ niseert, m a a r dat is kletskoek: hij moderniseert wel degelijk als het b e t a a l b a a r is en als het past in zijn culturele achtergrond.

Kletskoek

Foto AVC/VU

Welke m aatregelen zijn nodig om de Kalahari leefbaar te hou­ den? Opschoor: ,,Daar b e s t a a n ver­ schillende ideeën over. De meest voor d e h a n d liggende m a a t r e g e l is het a a n t a l koeien terugbrengen, m a a r dat is poli­ tiek volstrekt o n a a n v a a r d b a a r . Er w a s e e n a a n t a l jaren gele­ d e n een beleid om ranches v a n acht bij acht km te verpachten a a n rijke boeren met als voor­ w a a r d e dat ze op dat gebied slechts 400 koeien zouden laten lopen. Het gebied is d a a r echter zo kwetsbaar dat je op 16 hecta­ re m a a r één koe kunt houden." Ter vergelijking: in Nederland kun je op é é n hectare ongeveer 14 koeien weiden. De voor­ w^aarde, die een beperking stel­ d e a a n het a a n t a l koeien, is in het parlement v a n Botswana gewoon geschrapt met het ge­ volg dat iedereen op d e ranch w e e r gewoon duizenden koeien laat rondlopen. Zo is het gebied binnen d e kortst mogelijke tijd kaal."

Traditie ,,Een limiet a a n het a a n t a l koei­ e n stellen werkt in d e praktijk dus niet zo best. Vroeger, voor­ d a t het Westen zich met Zuide­ lijk Afrika ging bemoeien, be­ p a a l d e d e stamhoofdman hoe­ veel stuks v e e er in zijn gebied mochten rondlopen, m a a r deze figuur is zijn macht kwijtge­ raakt. Toch zou je zo'n traditio­ neel mechanisme, dat altijd heel goed gewerkt heeft, weer in het leven moeten roepen en gebruik m a k e n v a n d e inzichten v a n d e kleine boeren zelf."

Reina Pasma

het gebruik v a n d e K alahari verbeteren."

,,Je kunt ook proberen het a a n ­ tal koeien in d e h a n d te houden door d e verkoop voor d e slacht te stimuleren. De veehouders zullen meer vee verkopen als ze met d e opbrengst iets kunnen ondernemen. Daarom moeten e r bezigheden buiten d e land­ bouw ontwikkeld worden, iets d a t nu in Botswana begint te komen." ,,Die bezigheden moeten voor d e m e n s e n ook e e n alternatieve inkomstenbron betekennen. Momenteel is het zo, dat ze koei­ e n niet alleen heel leuk vinden, e r is ook nauwelijks e e n a n d e r e bestaansbron. Als je verder per dorp e e n tractor ter beschikking stelt om te ploegen is het vee d a a r tenminste niet meer voor nodig. Zo kun je hele reeksen m a a t r e g e l e n bedenken, die op zich klein zijn, m a a r met elkaar

Gaat deze problem atiek alge­ meen op en kun je zeggen dat het m ilieu van Afrika bankroet is? ,,Het grote probleem in d e droge e n halfdroge gebieden v a n Afri­ k a is het feit dat er meer akker­ bouw en veeteelt plaatsvindt d a n het ecosysteem k a n verdra­ gen. Als je het milieu beschouwt als een geheel v a n natuurlijke hulpbronnen die met elkaar e e n soort kapitaal vormen w a a r o p je kunt teren, d a n moet je vast­ stellen dat er momenteel meer uitgehaald wordt d a n erin wordt teruggebracht. Er wordt d u s ingeteerd op het milieu­ka­ pitaal, m a a r ik denk niet dat d e onderkant v a n het saldo al be­ reikt is en dat het milieu dus bankroet is. Het g a a t wel ver­ rekte snel, vooral ook omdat d e bevolking v a n Afrika zich elke 20 j a a r verdubbelt. Die mensen

1

:'"VrM>­­'^­

H e l a a s wordt er nu nog v a a k gekozen voor é é n v a n d e beide strategieën en dat helpt niet." ,,lk vind trouwens niet dat elk Afrikaans land zich zelf met g r a a n hoeft te kunnen voorzien. Er zijn landen, zoals Botswana, w a a r het gezien d e mogelijkhe­ 1 jn v a n het land waanzin is om 13t n a te streven. D a n is het d e a a g hoe afhankelijk je wilt orden e n v a n wie. Je kan d a n d e n k e n a a n regionale zelfvoor­ ziening voor bij voorbeeld d e regio Zuidelijk Afrika. Zimbab­ we heeft d a a r een heel goede graanproduktie in g a n g gezet met e e n structureel overschot, d a t geëxporteerd zou kunnen worden n a a r d e a n d e r e kleine staten rond Zuid­Afrika. De im­ porterende l a n d e n moeten d a n activiteiten ontwikkelen w a a r ­ m e e ze d a t g r a a n kunnen beta­ len." „Want een ding staat vast: niet iedereen kan boer blijven e n ook d a a r o m moeten er zoge­ naamde 'off­far m ­activiteiten' ontwikkeld worden. Je kunt daarbij denken a a n dienstver­ lening, kleine bedrijfjes e n toe­ leveringsbedrijven. De econo­ mie moet e e n bredere basis krij­ g e n d a n landbouw alleen."

Vooruitzien Tot nu toe hebben hulp uit het Westen en handel vaak geleid tot m ilieu­aantasting. Kan dat ook anders? ,,Ik zou niet durven veralgeme­ niseren dat hulp uit het Westen e n h a n d e l altijd tot milieudegra­ datie leiden. Het h a n g t af v a n d e concrete vorm die je e r a a n geeft." ,,Met grootschalige projecten g a a t het nogal e e n s mis. Donor­ organisaties h e b b e n er v a a k b e l a n g bij om met prestige­pro­ jecten te werken. Ze kiezen d e mooie dingen uit, die jarenlang blijven staan, w a a r e e n lekkere hoop geld in omgaat e n w a a r ze ook een groot deel v a n hun ei­ g e n a c h t e r b a n bij kunnen inzet­ ten, bij voorbeeld ingenieurs, constructiebedrijven etcetera. Dat betekent dat betrekkelijk rücksichüos grote dingen zijn g e d a a n w a a r v a n w e achteraf gezien h e b b e n dat ze niet al te goed uitwerken. Verzilting ont­ staat bij grote d a m m e n e n er

Vervolg op pag. 10

D

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen