Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 337

CULTUUR 2

s

Haal eens een kunstwerk in huis

De secondenwijzer loopt links om, realiseer ik mij n a enkele minuten staren over d e schou­ der v a n d e a l g e m e e n directeur v a n d e Stichting Beeldende Kunst, SBK , Wmi C. A. M. Ber­ bers. Na e e n half uur is m e dui­ delijk dat het gehele uurwerk e e n a n d e r e richting omdraait, w a n n e e r Berbers d e klok als voorbeeld a a n h a a l t v a n , De­ sign'. Deze .gebruikskunst' wil hij spoedig in d e uiüeen hebben. Evenals videokunst overigens. SBK­KunstuiÜeen is gevestigd in het voormalig gebouw v a n d e Volkskrant a a n d e Amsterdam­ se Nieuwezijds Voorburgwal. Op 1 november v a n het voor­ g a a n d e j a a r bestond d e Stich­ ting dertig jaar. Dit feit is onder meer gevierd met e e n ingrijpen­ d e verbouwing v a n het p a n d en wat voor d e bevolking v a n d e Vrije Universiteit meer v a n be­ lang is, d e stichting werkt m e e a a n d e culturele manifestatie a a n deze wetenschappelijke in­ stelling op 25 t / m 27 februari. „Kunst zal altijd elitair blijven m a a r is niet voorbehouden a a n e e n elitaire groep m d e bevol­ king," oordeelt Berbers om e e n vergelijk tussen d e Artotheken e n zijn type instelling te maken: ,,De Artotheken zijn altijd, e n nogal nadrukkelijk, het troetel­ kind v a n d e Partij v a n d e Ar­ beid en d e C.P.N, geweest. Te­ recht overigens!" voegt hij er r a p a a n toe. „Maar dat moet niet te z w a a r worden aangezet, want het is in mijn ogen e e n illusie om te denken dat je ieder­ een kunt bereiken." Benevens d e vrije markt zoals die door d e diverse galerieën wordt bediend, zijn er voor beel­ d e n d e kunstenaars in ons land twee mogelijkheden hun werk te slijten. De sinds twee j a a r fors

Aart Bouwmeester omstreden Beeldend K unste­ n a a r s Regeling, BK R, w a a r d o o r h u n kunstwerken overheidsbe­ zit worden e n bijvoorbeeld via d e Artotheken hun w e g n a a r het publiek vinden. D a n zijn er d e particuliere SBK 's, die evenals d e artotheken kunst uitlenen, m a a r e r v a n verschülen om zon­ d e r uitzondering door middel v a n e e n spaarsysteem hun a b o n n e e s in d e gelegenheid stellen werk uit d e collectie te kopen. ,,Onze coUectie is zo breed, v a n illustratief tot exact werk, dat ie­ d e r e e n hier terecht kan", vertelt Berbers. „Zelfs zij die v a n e e n uitkering moeten leven, kunnen hier lid worden." Want vanaf vijftien gulden per m a a n d is voor h e n e e n abonnement a a n te g a a n . SBK ­Amsterdam heeft inmiddels zo'n zesduizend a b o n n e e s , die met ruim tiendui­ zend werken worden bediend. Hoe verklaart Berbers het rela­ tieve succes w a a r m e e d e SBK d e afgelopen jaren gefunctio­ neerd heeft? „De laatste jaren is d e a a n d a c h t voor d e kunsten in a l g e m e n e zin toegenomen. Niet alleen d e media besteden er meer a a n d a c h t a a n , m a a r ook het optreden v a n onze cultuur­ minster Brinkman is d a a r , welis­ w a a r in omgekeerde zin, debet a a n . Er is door h e m veel n e g a ­ tieve publiciteit in d e media, m a a r hij is geprononceerder d a n zijn voorgangers e n er wordt nu teimiinste g e p r a a t over d e kunsten." D a n is er ook het feit dat in d e laatste drie j a a r w a a r i n Berbers d e directeur is v a n d e SBK in Amsterdam er meer activiteiten zijn ontwikkeld.

Er is e e n voorzichtig stimule­ ringsbeleid op poten gezet, waarbij kunstenaars a a n g e z e t worden om werk te maken, e n d e SBK treedt meer n a a r buiten met d e in d e „kunsten" gebrui­ kelijk folders e n zo nu e n d a n e e n expositie. De bijdrage a a n d e manifesta­ tie v a n d e VU is echter uniek voor d e SBK . Berbers: „Vóór mijn tijd werkte m e n wel m e e aan mcidentele exposities, m a a r deze samenwerking met het ACC, dat is nieuw voor ons, vooral omdat er e e n duidelijke thematische opdracht is." De Stichting kreeg het verzoek e e n presentatie te verzorgen die zou bijdragen a a n het t h e m a „Vervreemding". „Hoe g a je dat thema invullen via kunst?" vraagt Berbers. „Er is bijna niets subjectiever d a n kunstbe­ leving", geeft hij e e n antwoord e n wijst op e e n schilderij achter mijn rug: „Dat werk v a n Jan Sierhuis k a n voor mij volstrekt helder zijn e n volslagen duister voor iemand a n d e r s . Voor mij heeft dat iets vervreemdends." Hij beleeft zichbare vreugde a a n deze vondst. „Dit thema spreekt ons a a n omdat dit nu juist é é n v a n onzf functies is: het vervreemdende karakter dat h e d e n d a a g s e kunst op veel mensen heeft, wegwerken. We n e m e n d e m e n s e n bij d e h a n d en vertellen h e n dat ze nu e e n s d e moed moeten n e m e n om e e n kunstwerk in huis te h a l e n e n bekijken wat het h e n doet." Met e e n ing.­titel v a n d e En­ s c h e d e s e HTS e n ervaring in d e boekenuitgeverij en de C.P.N.B., d e p r o p a g a n d a m a c h i ­ n e v a n het Nederlandse boek, voldoet Wim Berbers a a r d i g a a n d e blauwdruk v a n het nieu­

Een oude bumper, een nieuw geluid Filmregisseuse Digna Sinke m a a k t e in opdracht v a n Stich­ tmg G a u d e a m u s , Musica '85 en Cultureel Centrum De IJsbreker d e füm Nieuwe GoU: een docu­ mentaire over h e d e n d a a g s e Nederlandse gecomponeerde en geïmproviseerde muziek. In deze film speelt d e regisseuse met beeld e n geluid om te laten zien hoe beide elkaar e n d e toe­ schouwer bemvloeden. Zodoen­ d e wordt d e füm e e n geïmprovi­ seerde compositie, o p g e d r a g e n a a n d e moderne Nederlandse muziek. Uitgangspunt v a n d e film w a s het project Kaalslag, e e n sa­ menwerkingsproject tussen d e componisten Louis Andnessen, Cees v a n Zeeland, WUlem v a n Manen en Cornells d e Bondt. Zij schreven ieder e e n stuk voor d e orkesten Hoketus e n De Volhar­ ding, aangevuld met vier zan­ geressen. Voorts komen nog al­ lerlei a n d e r e componisten e n musici a a n bod, onder wie Theo Loevendie, Willem Breuker e n Reinbert d e leeuw. De film b e s t a a t uit drie segmen­ ten. Een deel muziek in d e vorm

Francis Lesman v a n o p n a m e s v a n concerten e n repetities, e e n deel interviews met musici e n componisten, e n e e n a a n t a l filmbeelden, die bij gebrek a a n e e n scenario die­ n e n als g e r a a m t e voor het ge­ heel. Op deze wijze is e e n füm ontstaan, die veel w e g heeft v a n e e n coUage v a n d e nieuwe Nederlandse gecomponeerde e n d e geïmproviseerde muziek. Een voorkeur voor e e n v a n bei­ d e muziekvormen wordt geen­ zins gesuggereerd. Sinke heeft e r immers voor g e w a a k t g e e n interpretaties op te dringen, doch laat zoveel mogelijk a a n d e toeschouwer zelf over. De füm opent met e e n a a n t a l shots uit het dagelijks leven met d e bijbehorende geluiden: e e n o n d e r g a a n d e zon boven d e rui­ s e n d e golven v a n d e zee of het melodietje v a n e e n ronddraai­ e n d e speelgoeddraaimolen. Tot dusver g e e n reden tot verwon­ dering. De kaalslag, hetgeen volgens d e bij het project uitge­ g e v e n brochure „algehele ont­ takeling" betekent, begint p a s

w a n n e e r dezelfde beelden met d e ,,verkeerde" geluiden ge­ combineerd worden. Een auto­ snelweg met kwinkelerende vo­ geltjes of d e zee met geluiden v a n e e n slopershamer zetten d e relatie beeld e n geluid op zijn kop. „Dat je d a n heel verschü­ l e n d e interpretaties krijgt, is wat iedereen bij het kijken n a a r d e füm voortdurend in zijn achter­ hoofd moet houden", zegt Sinke in e e n interview. Deze werkwij­ ze wordt d e hele film door ge­ hanteerd. Zij heeft bewust gekozen voor e e n observerende c a m e r a v o e ­ ring met betrekking tot het fü­ m e n v a n d e muziek, om d a a r ­ v a n toch zoveel mogelijk in takt te laten. Zelden beweegt d e ca­ m e r a . Slechts met e e n stuk v a n Guus Jansen veroorlooft ze zich in e e n l a n g z a a m d r a a i e n d e be­ w e g i n g e e n zwarte vleugel met zijn bespeler uit te tekenen, zon­ der echter d e rol v a n koele ob­ servator uit het oog te verliezen. Ook in d e interviews is het ca­ merastandpunt gefixeerd op d e verteUer, zozeer zelfs, d a t er bij­ n a een gekunsteld houterige

-w"af.

Wim Berbers voor d e ingang v a n zijn SBK : „Die hoed is tegen e e n VOOrhoofdsholte­ontstekmg." Foto Bram de HoUander w e type kunstdirecteur dat mo­ menteel in Nederland o p g a n g doet. Mensen als Martijn San­ ders v a n het Concertgebouw e n Steve Austin v a n het Theaterin­ stituut h e b b e n e e n nieuwe zake­ lijkheid om zich heen. Deze kunstdirecteuren met za­ kelijke achtergronden é n vol­ d o e n d e binding met het v a k dat zij besturen, d o e n e e n nieuwe financiële wind door het kunst­ bedrijf w a a i e n . Zoals d e reno­ vatie v a n het Concertgebouw door sponsoring e n a n d e r e commerciële festiviteiten moge­ lijk is gemaakt, is d e invloed v a n het bedrijfsleven ook bij d e SBK

sfeer ontstaat. In d e tussenlig­ g e n d e beelden echter is d e ca­ m e r a voortdurend in beweging. Dagelijkse geluiden spelen ook in d e muziek in d e film e e n be­ langrijke rol. Niet zozeer om d e sfeer v a n aUedag op te roepen, m a a r om die juist uit zijn ver­ b a n d te h a l e n en zo d e luiste­ r a a r d e oren te laten spitsen. Hoe sterk muziek e n omgeving met elkaar te m a k e n h e b b e n komt tot uiting warmeer w e Louis Andriessen c.s. op e e n au­ tosloperij zien zoeken n a a r 'een stuk m e t a a l dat k a n dienen als g o n g voor zijn compositie „De Stijl". Uiteindelijk wordt n a veel g e h a m e r op auto's („Oude au­ to's kUnken het best" ­) gekozen voor e e n grote metalen bimiper, die w e e v e n later daadwerkelijk terug zien e n horen op het podi­ um. De muziek die in d e film a a n bod komt is zeer uiteenlopend v a n stijl. Minimal­achtige composi­ ties als „Canto Ostinato" v a n Simeon ten Holt worden afge­ wisseld met funkjazzimprovisa­ ties v a n d e groep Loos. K urt Weü­achtige muziek v a n Misha Mengelberg volgt op e e n ato­ n a a l stuk. Voor d e mensen die niet zo goed thuis zijn in d e mo­ derne muziek is d e film in ieder g e v a l e e n redelijk verzorgde coUage. Toch blijft het e e n groot probleem om muziek te fümen. De a m b i a n c e v a n e e n volledig concert ontbreekt en omdat er slechts kleine stukjes getoond

te verwachten, vertelt Berbers: „Sinds 1984 willen wij g r a a g 10 procent v a n onze subsidie ver­ v a n g e n door sponsoring. M a a r het hele idee v a n fundraising is nieuw voor Nederland, dus erg veel schot zat er niet in. Er be­ gint zich echter iets af te teke­ nen."

De SBK ­bijdrage over vervreemding maakt deel mt van de marufestabe 'Pre­ fab' die het ACC van 25 t/m 27 februari m de hal van het hoofdgebouw van de VU organiseert. De SBK ­K untuitleen is gevestigd aan de Nieuwezijds Voorburgwal 325 en is ge­ opend, dinsdag tot en met vnjdag van 10 00 tot 17.00 uur, zaterdag van 09 00 tot 17.00 uur.

worden is d e toeschouwer niet in staat d e muziek werkelijk op w a a r d e te schatten. Zelfs is het moeilijk geïmproviseerde e n g e ­ componeerde muziek te onder­ scheiden. Duidelijk wordt in ie­ der geval wel dat beide zeer dicht bij elkaar liggen in d e he­ d e n d a a g s e muziek. Men k a n zich afvragen wat het nut v a n e e n dergelijke film is. Puur gezien als documentaire over d e h e d e n d a a g s e Neder­ l a n d s e gecomponeerde en ge­ improviseerde muziek is Nieuwe GoU duidelijk zeer onvoUedig. Bovendien is d e gecomponeer­ d e muziek, zeker tegen het ein­ d e v a n d e füm, nogal oververte­ genwoordigd. De pretentie vol­ ledig te zijn heeft d e füm geluk­ kig niet e n als impressie k a n hij zelfs g e s l a a g d genoemd wor­ den. Omdat het scenario ont­ breekt, moest Digna Sinke h a a r toevlucht zoeken tot het leggen v a n v e r b a n d e n e n paraUeUen. Als gevolg d a a r v a n is d e füm ook e e n persoonlijke improvisa­ tie geworden zonder al te duide­ lijk te wülen interpreteren. ZeUs voor d e muzikale leek blijft d e film interessant e n dat is e e n prestatie gezien het moeilijk in het gehoor liggende onder­ werp.

„Nieuwe Golf" is op 5 maart te zien m Filmhuis Uilenstede als eerste film m een door Digna Sinke persoonlijk te begelei­ den sene van dne bijeenkomsten Aan­ vang 21 00 uur

Q

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen