Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 193

15 NOVEMBER 1985 De SOSS werd op 1 juni 1945 opgericht. Ze stelde zich ten doel ,,die studenten die in d e afgelopen bezettingsjaren hun studie onderbraken om zich geheel a a n het verzetswerk te wijd e n e n m e d e d a a r d o o r nu financieel niet meer in staat zijn hun studie wederom op te vatten, toch in d e gelegenheid te stellen, deze te voltooien." Het idee stamde uit d e tweede wereldoorlog e n w a s afkomstig v a n e e n groepje studenten dat zich vooral verdienstelijk h a d g e m a a k t met het laten onderduiken en verzorgen v a n joodse kinderen. Ze wilden of konden n a d e oorlog niet langer afhankelijk zijn v a n d e steun v a n hun ouders.

Is er n o g toekomst voor filmtheater, o p p a s c e n t r a l e e n b e n z i n e p o m p ?

Kriterion: 40 jaar studenten werk Wie in het telefoonboek Kriterion opzoekt, zal daar drie instanties aantreffen van een op het oog nogal ongelijksoortig karakter: een benzinepomp, een oppascentrale en een filmtheater. Wat ze verenigt is dat ze ooit opgericht zijn door de Stichting Onderlinge Studentensteun (SOSS). De stichting vierde vorige week haar veertigjarig bestaan. Een impressie van een geheel door studenten gerunde organisatie. Werkstudenten welteverstaan. Ziet de toekomst van Kriterion er daarom minder rooskleurig uit, omdat er door de verkorte studieduur voor studenten steeds minder tijd overblijft om er een baan naast te hebben?

Men broedde op het plan e e n bioscoop op te richten die werkstudenten e e n inkomen zou kunn e n verschaffen. Om vertrouw e n bij mogeLjke financierders te wekken, werd een r a a d v a n b e h e e r in het leven geroepen. De r a a d bestond uit vooraans t a a n d e lieden uit d e universitaire en bankwereld. Onder hen w^as, als enige vrouw, ook Annie Romein-Verschoor. Ze h a d er overigens aanvankelijk niet zoveel zin in. ,,Ik weigerde, omdat ik m e e n d e dat w e nu toch wel a a n e e n royaal beurzensysteem v a n staatswege, zeker voor deze jonge mensen, zoniet a a n e e n studieloon toe waren, m a a r ik liet m e overhalen door het argument dat dat voorlopig een illusie zou blijven," schreef zij in h a a r boek Omzien in verwondering. Niets bleek minder w a a r , want er bestond veel good-wUl voor d e plannen. Bovendien liep een uitgeschreven lening zeer goed. Zwart-geldbezitters moeten zich gemotiveerd h e b b e n gevoeld erop in te tekenen, want d e overheid w a s juist bezig het 'zwarte circuit' te bestrijden. Ze moeten h e b b e n gedacht: zo help e n w e in ieder geval studenten e n zien w e er zelf misschien ook n o g wat v a n terug. O p 6 november 1945 kon d e bioscoop g e o p e n d worden. In d e begintijd h a d d e n d e werkstud e n t e n nog weinig kennis v a n zaken. Jan Vrijman, journalist v a n het Parool, schreef over die eerste periode: ,,Ondeskundige studentenjongens moesten films uitzoeken die kwaliteit bezaten e n toch d e bezoekers het theater niet uitjoegen. Düettanten e n snotneuzen verkochten kaartjes, brachten d e mensen n a a r h u n plaats, stonden in d e cabin e achter het projectieapparaat, bedienden zaallicht en gordijnen, liepen in d e pauze met limonade en chocolade, bog e n zich n a afloop over d e recette. Zestien jongens en meid e n die n o g nauwelijks droog achter d e oren waren, w e r d e n weerloos en in hun blote broek in die meedogenloze a r e n a v a n het cinemacircus gezet."

Honger De publieke belangstelling w a s groot. Kriterion profiteerde v a n d e geweldige fümhonger die er vlak n a d e oorlog w a s . G a a n d e w e g ontwikkelden d e medewerkers e e n g o e d e neus voor fUms e n dat bezorgde Kriterion zelfs het stempel v a n e e n theater w a a r m e n d e 'betere' fUm draait. In 1965 werd e e n t w e e d e zaal, ,,Studio K" g e n a a m d , in gebruik genomen. De opening werd verricht door niemand minder d a n d e beroemde regisseur Jean Luc Godard. A a n het einde v a n d e jaren zeventig b r a k e n moeüijker tijden a a n . De belangstelling hep terug. De a a n l e g v a n d e metro s p e e l d e daarbij e e n rol. De omgeving v a n Kriterion, gelegen a a n d e Roeterstraat, w a s tijdelijk v e r a n d e r d in e e n reusachti-

Foto Bram de Hollander

g e molshoop en dat m a a k t e d e bereikbaarheid v a n het theater e r niet groter op. M a a r er w a s meer a a n d e h a n d . De programmering v a n d e bioscoop w a s sinds e e n a a n t a l jaren in h a n d e n v a n d e alternatieve filmverhuurder Füm International en dat leidde ertoe dat uitsluitend 'zeer moeilijke' füms in Kriterion te zien w a r e n . De exploitatiecijfers w e r d e n steeds roder, het bestuur v a n d e SOSS z a g er g e e n heü meer in e n wild e af v a n het theater. Dit tot o n g e n o e g e n v a n d e medewerkers v a n Kriterion. In juni 1982 bezetten ze 'hun' theater. Hans Erkamp, student filosofie a a n d e UvA e n medewerker v a n Kriterion, herinnert het zich nog scherp: ,,Wij h e b b e n toen het recht in eigen h a n d e n genomen. Midden in e e n Deense filmweek, die georganiseerd w a s door Film International en waarbij gemiddeld drie mensen per a v o n d kwamen, h e b b e n w e d e koppen bij elkaar gestoken en zijn zelf films g a a n draaien. Met veel succes: bij Lolita zaten er zestig m a n in d e zaal! Dat w a s voor ons het bewijs dat d e bioscoop wel degelijk levensv a t b a a r was." Na veel touwtrekken k w a m het n a enige tijd tot e e n vergelijk tussen het stichtingsbestuur e n d e medewerkers. 'Tot ieders tevredenheid werd besloten dat d e exploitatie v a n het theater zou worden overgenomen door e e n collectief v a n medewerkers, d e Vereniging Onderlinge Studentensteun Kriterion. Tot op d e d a g v a n v a n d a a g huurt d e Vereniging tegen e e n s c h a p p e lijke prijs het filmtheater v a n d e stichting. Overeenkomstig d e doelstelling uit 1945 werken er nu n a a s t drie vaste krachten elf studenten, die in ruil d a a r v o o r e e n studietoelage ontvangen. Kriterion is nu aangesloten bij d e Nederl a n d s e Bioscoopbond en distri-

Wim Crezee bueert ook zelf füms. Men koopt films die door a n d e r e distributeurs over het hoofd worden gezien. De füm Oblomov v a n Nikita Mikhalkov w a s er zo e e n e n het bleek e e n gouden greep. De füm heeft in totaal zes m a a n d e n g e d r a a i d e n dat betekende voor Kriterion d e financiële redding. ,,Het is s p a n n e n d werk," vindt Hans Erkamp. ,,Een bioscoop exploiteren is e e n bizarre onderneming. Je hebt g e e n enkele zekerheid of e e n füm bij het publiek a a n s l a a t . Het is e e n a a s die é é n of elf is, zeg ik wel eens." De oppascentrale Kriterion, opgericht a a n het einde v a n d e j a r e n veertig als tweede ,,werkproject" v a n d e SOSS, b e h a n delt jaarlijks zo'n 4500 a a n v r a g e n voor e e n oppas. De meeste a a n v r a g e n zijn voor het weekeinde: ouders die e e n avondje uitgaan. ,,We zijn d e grootste centrale v a n Nederland", vertellen Kees Rienks e n Petra

Smits niet zonder trots. Ze zijn beiden bestuurslid v a n d e centrale e n zitten, s a m e n met a n d e r e n , bij toerbeurt elke d a g tussen half zes en zeven uur achter d e telefoon om d e a a n v r a g e n te noteren e n d e oppassers a a n het werk te zetten. Hun kantoor, op d e zolderverdieping v a n het Kriterion-gebouw a a n d e Roetesrstraat, oogt tamelijk professioneel. Op een modern gestimuleerde baHe staan, n a tuurlijk, telefoons e n e e n a a n t a l orders met g e g e v e n s en richtlijn e n die e e n ordelijke g a n g v a n zaken moeten g a r a n d e r e n . Het planbord met n a m e n v a n d e medewerkers en kleurige prikkertjes die a a n g e v e n w a n n e e r ze tijd h e b b e n om op te passen, zal binnenkort vervangen word e n door een heuse computer. Voor meisjes e n jongens word e n op het planbord verschillende kleuren gebruikt, legt Kees uit. Het blijkt namelijk dat sommige m e n s e n hun b a b y liever toevertrouwen a a n e e n vrouwelijke student. Kees vindt d a t eigenlijk onzin. ,,Ik h e b zelf

a l zoveel baby's in mijn leven verschoond!", zegt hij snuivend. Momenteel zijn er ongeveer negentig oppassers. Er zijn g e g a digden g e n o e g voor dit werk. De wachtlijst is zelfs op dit moment gesloten. Het oppaswerk wordt uitsluitend door studerend e n g e d a a n . A a n deze regel wordt sterk vastgehouden. W a n n e e r een student is afgestud e e r d of stopt, d a n verdwijnt hij of zij uit het bestand. Petra: ,,Daar zijn we streng in. Per slot v a n rekening zijn er g e n o e g eerste- e n tweedejaars die s t a a n te popelen het werk te doen." Selecteren op kandidaten doet men niet. Kees: ,,Soms melden zich studenten a a n w a a r v a n ik denk dat ze voor het werk er te shabby uitzien. Niet d a t ik d a a r wat v a n zeg, want ik vind dat mensen zich in d e praktijk moeten bewijzen." Een enkele keer komen er bij d e centrale evenwel klachten v a n klanten binnen. ,,Laatst w a s er s p r a k e v a n e e n oppasser die er d e gewoonte v a n m a a k t e d e ijskast bij het o p p a s a d r e s grondig te plunderen. D a a r heeft iem a n d v a n het bestuur toen e e n gesprek m e e g e h a d . Maar dat zijn uitzonderingen en dergelijke incidenten m a k e n het werk smeuïg," zegt Petra. Zelf doet ze het werk a l zo'n twee jaar. Ze vindt het leuk om te doen, alhoewel het a a r d i g uitputtend k a n zijn als je e e n p a a r nachten per w e e k tot twee, drie uur moet oppassen, zegt ze. ,,Bij sommige a d r e s s e n zijn ze erg gastvrij; d o e m a a r of je thuis bent, zegg e n ze d a n tegen je. Bij a n d e r e a d r e s s e n is het karigheid troef; d a n s t a a n er e e n flesje cola en drie koekjes klaar met als hint d a t je het d a a r m e e m a a r moet doen." De tarieven voor het o p p a s s e n variëren tussen d e vier e n tien gulden per uur, afhankelijk v a n d e v r a a g in hoeverre het middernachtelijk uur g e p a s s e e r d is. Naast het uurtarief wordt per keer vier gulden administratiekosten in rekening gebracht om d e onkosten v a n d e centrale te dekken. Rijk worden d e oppassers niet v a n hun werk. De meesten verdienen tussen d e honderd e n tweehonderd gulden per m a a n d en zien dat als een welkome aanvuUing op a n d e r e bronnen v a n inkomsten. Kees heeft vijf j a a r oppaswerk g e d a a n . Na die tijd h a d hij er ruimschoots g e n o e g van. ,,Je moet steeds weer met een grote smile binnenkomen; je moet m e n s e n op hun gemak stellen. Begrijpelijk, want die wiUen met e e n gerust hart d e deur uit g a a n . Altijd dezelfde vragen: w a t studeer je e n hoe lang nog. O p een g e g e v e n moment h a d ik het wel gezien." Dat neemt niet w e g dat hij er a a r d i g e herinneringen aan heeft over gehouden: ,,Je leert door het o p p a s s e n ontzettend veel verschülende gezinnen kennen. Je komt meestal op een spitsuur bij hen binen. AHak voordat ze n a a r het theater g a a n , zijn d e sokken v a n d e kind e r e n zoek, moet er nog v a n alles geregeld worden, breken er soms heftige discussies tussen d e echtelieden uit - dat is leuk om v a n dichtbij m e e te maken." Minder leuke situaties zijn er natuurlijk ook. Bijvoorbeeld w a n n e e r ouders e e n o p p a s in huis halen bij wijze v a n straf voor het kind. „Zo'n kind g a a t je

Kees Rienk e n Petra Smits in het kantoor v a n d e o p p a s c e n t r a l e . Foto Bram d e Hollander

Vervolg op pag. 10

D

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen