Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 189

15 NOVEMBER 1985 Algemene w e t e n s c h a p (ATW) heeft bij veel talenstudenten niet zo'n beste n a a m . Het is niet d a t het onderwijs wat bij deze v a k g r o e p g e g e v e n wordt niet v a n e e n g o e d e kwaliteit zou zijn, m a a r voor vele studenten die e e n taal zijn g a a n studeren uit sociale bewogenheid of cul­ turele belangstelling is het ver­ plichte coUege a l g e m e n e taal­ w e t e n s c h a p in het eerste j a a r v a a k iets w a t m e n snel doet om er ook weer vlug v a n af te zijn. Toch is het g e e n doodse boel bij ATW a a n d e Vrije Universiteit. De studenten die langer bij d e v a k g r o e p blijven h a n g e n , blij­ ken e e n kleurrijk gezelschap te vormen. Het zijn v a a k m e n s e n die n a a r e e n land snillen ver­ trekken w a a r e e n niet al te be­ k e n d e taal of e e n veelheid v a n talen e n dialecten gesproken wordt. Anderen spreken zelf e e n dialect n a a s t het ABN e n willen gebruik m a k e n v a n d e k a n s e n die m e n bij ATW biedt om dialect­onderzoek te doen. En d a n is er nog d e groep stu­ denten die d e typische VU­tint geeft a a n het geheel: d e bijbel­ vertalers. Misschien wordt het kleurrijke beeld wel veroorzaakt doordat d e Vrije Universiteit d e enige is die binnen het ATW onderwijs­ prograrmna studenten d e moge­ lijkheid biedt zich te b e k w a m e n in d e methoden e n technieken v a n d e veldlinguis t iek. Deze specialisatie leert m e n s e n hoe ze e e n taal w a a r v a n d e klanken e n grammatica tot nu toe niet op schrift gesteld zijn, kunnen be­ schrijven. ,,Het is e e n kwestie v a n goed luisteren," vertelt Piet v a n Reenen. „Dan kun je me­ thoden a a n l e r e n om op het eer­ ste gezicht onbegrijpelijke za­ ken te rangschikken. Dat wordt onderwezen in e e n basiscur­ sus." Met nauwkeurige stembui­ gingen vertelt hij over d e zes woorden 'ji' die in het Chinees b e s t a a n e n die allemaal o p e e n a n d e r e toonhoogte of met e e n a n d e r e stembuiging moeten worden uitgesproken. Wie voor het eerst geconfronteerd wordt met zo'n fenomeen, zit met d e h a n d e n in het h a a r . Bij ATW leert m e n m e n s e n om het woord 'ji' niet tot het voorwerp te ma­ ken w a a r o p m e n zich blind­ staart, m a a r om het woord e n al zijn betekenissen in e e n context te zien, w a a r d o o r d e materie b e h a n d e l b a a r wordt. Hetzelfde wordt in feite g e d a a n met zaken als woordvolgorde e n d e verbuiging v a n werk­ woorden in b e p a a l d e talen. De twee onderzoekers kunnen hele rissen voorbeelden noemen v a n talen w a a r i n het werkwoord d e meest grillige verbuigingen kent. Zo zijn er talen w a a r v a n enkel­ e n meervoudsuitgangen v a n het overgankelijk werkwoord gedicteerd worden, niet door het onderwerp m a a r door het lijdend voorwerp. ,,Je kunt d a a r d a n achter komen door met iemand voor wie die t a a l d e moedertaal is e e n zin te m a k e n e n d a a r steeds é é n ding in te veranderen," legt Machiel Limburg uit. ,,Je zegt eerst: 'de m a n n e n zien d e vrouw lopen'. D a n m a a k je er van: 'de m a n ­ n e n zien d e vrouwen lopen'. Vervolgens 'de m a n ziet d e vrouwen lopen', enzovoort. Luidt d e eerste zin in e e n b e ­ p a a l d e t a a l 'de m a n n e n ziet d e vrouw lopen' e n d e laatste 'de m a n zi'en d e vrouwen lopen', d a n kun je er achter komen d a t niet het onderwerp, m a a r het lijdend voorwerp enkel­ of meervoudsvorm v a n het werk­ woord bepaalt. Draai je vervol­ g e n s m a n n e n e n vrouwen om d a n kun je onderzoeken hoe vrouwelijke e n manlijke uitgan­ g e n a a n woorden gevormd worden.' Bij het onderwijs in d e basiscur­

Veldlinguistiek, d e kleurrijke specialisatie b i n n e n t a a l w e t e n s c h a p

taal leren is kwestie van inzicht Je spreekt netjes als je bij mensen van algeme­ ne taalwetenschap langs gaat. Niet iedereen is er van gecharmeerd als onmiddellijk het Pyg­ malion­effect optreedt en de wetenschapper reeds bij je binnenkomst de plaats waar je van­ d a a n komt en de maatschappelijke klasse die je heeft voortgebracht raadt. Dr. P Th. van Ree­ nen en zijn collega drs. M. J. Limburg zijn zich hiervan bewust en beheersen zich. Pas a a n het einde van het gesprek zegt de eerste tegen de journalist: „Als je wilt dat mensen niet kunnen horen dat je uit het zmden komt, moet je de 'g' een centimeter lager in je keel uitspreken." sus wordt gebruik g e m a a k t v a n z o g e n a a m d e informanten, men­ s e n die e e n voor Nederlanders totaal vreemde taal spreken. L a n g e tijd w a r e n m e n s e n die Tigrigna, d e taal v a n Eritrea, als moedertaal h a d d e n favoriet. Nu zijn er ook veel Tamils als informant. De m e n s e n worden meestal geworven via d e cursus Nederlands voor buitenlanders. Dat heeft het prettige bij­effect d a t deze buitenlanders, die zelf voortdurend moeten leren nu ze in Nederland zijn, e e n s in d e gelegenheid worden gesteld om i e m a n d a n d e r s iets te leren. Met d e informant g a a t e e n groepje studenten vijf of zes uur rond d e tafel zitten om e e n be­ p a a l d aspect v a n e e n t a a l te onderzoeken. Woordvolgorde of

n a a m v a l s v o r m e n in e e n taal zijn te onderzoeken zonder dat m e n die t a a l spreekt. ,,lk b e n e e n half j a a r in Kame­ roen geweest," vertelt Van Ree­ n e n . „ D a a r moest ik het Lim­ b o e m beschrijven. Toen ik weg­ ging kon ik in het Engels ant­ woorden op eenvoudige v r a g e n die mij in het Limboem w e r d e n gesteld, m a a r verder k w a m ik toch niet. Als je zo kort in e e n l a n d bent, moet je kiezen wat je g a a t doen. Blijf je twee j a a r d a n is het d e moeite w a a r d om d e eerste p a a r m a a n d e n uitslui­ t e n d te besteden a a n het leren v a n d e taal, zelfs als dat niet je eerste onderzoeksdoel is. Je hebt d a n namelijk later zoveel voordeel v a n die kennis dat je onderzoek beter opschiet." Het leren v a n e e n taal heeft vol­ g e n s veel mensen toch ook iets te m a k e n met a a n l e g of talent. Ook het beschrijven v a n e e n t a a l Ujkt iets te zijn dat d e e e n

Karin van Lierop v a n nature beter zal liggen d a n d e ander. Volgens Piet v a n Ree­ n e n valt dat nogal mee: ,,De m e n s e n die hier komen voor e e n hoofd­ of bijvak veldlinguis­ tiek h e b b e n in ieder g e v a l a l e e n propedeuse in het a c a d e ­ misch onderwijs achter d e rug. Meer d a n negentig procent v a n h e n is in staat om d e Isasiscur­ s u s met goed gevolg af te leg­ g e n . Wie afhaken zijn vooral d e m e n s e n die het practicum niet g o e d voorbereiden." Het leren doorzien v a n hoe ta­ len in elkaar zitten, brengt niet alleen met zich m e e d a t m e n s e n structuren v a n talen kunnen be­

studeren, m a a r ook dat zij talen die h e n wUdvreemd zijn sneller kunnen leren. „Vroeger h a d d e n w e ook e e n onderdeel in het b a ­ sisprogramma dat heette 'hoe leer ik mezelf e e n t a a l w a a r v a n ik dacht dat dat mij nooit zou lukken'. Dat is h e l a a s ge­ schrapt, m a a r indirect leren m e n s e n het n o g wel bij ons," vindt dr. Van Reenen.

n e n e n Machiel Limburg werken voor deze opleiding s a m e n met gastdocenten e n met hun colle­ g a Harold Baayer. „S tudenten kiezen op d e eerste plaats of zij het o u d e of het nieuwe testa­ ment willen vertalen," vertelt Van Reenen. „Afhankelijk d a a r v a n moeten zij Hebreeuws of Grieks als verplicht vak h e b ­ ben." Naast d e vertaalcolleges krijgen deze studenten ook col­ leges antropologie. De ervaring heeft geleerd dat bijbelvertalers die tussen d e koppensnellers g a a n werken d a a r profijt v a n kunnen h e b b e n . „En natuurlijk werken w e tegenwoordig sa­ m e n met drs. E. Talst ra, die d e m e n s e n leert h o e ze d e compu­ ter kunnen gebruiken bij hun vertaalwerk uit Hebreeuws," zegt Van Reenen. „Nieuw is ook dot w e enkele colleges willen g a a n g e v e n w a a r i n gediscussieerd wordt over verschillende manieren om d e bijbel te vertalen. Binnen Ne­ derland h e b je d e concordant­ groep, die vindt dat je zo letter­ lijk mogelijk moet vertalen. Ka­ rel Deurloo is d e bekendste re­ presentant v a n d e z e groep. D a a r n a a s t bestaat d e groep rond het bijbelgenootschap die vertaalt volgens d e principes v a n het dynamisch equivalent, zoals d a t in vakkringen heet. Deze vertalers g a a n er v a n uit

dat je in g e d a c h t e n moet hou­ d e n voor wie je a a n het vertalen bent. Als het daarbij nodig is om zinswendingen iets te verbuigen om ze zo gemakkelijker begrijp­ b a a r te maken, d o e n d e z e men­ sen dat. „Ikzelf b e n geneigd," zegt Van Reenen uiterst voor­ zichtig, „te denken dat deze dis­ cussie buiten Nederland wat wegvalt."

Bijbelstrijd

Hausse

Na d e basiscursus k a n d e stu­ dent e e n specialisatie kiezen. Er zijn drie mogelijkheden: bijbel­ vertalen, typologisch oftewel theoretisch taalkundig onder­ zoek en onderzoek doen n a a r dialecten uit het Nederlandse taalgebied.

Bij d e typologische variant treft Machiel Limburg n a a s t zuiver theoretisch geïnteresseerde stu­ denten ook m e n s e n a a n die zich in d e structuren v a n talen ver­ diepen omdat zij straks in hun werkgebied met v r e e m d e taai­ verschijnselen in a a n r a k i n g zul­ len komen. „We h e b b e n hier e e n erg grote verzameling grammatica's e n h e b b e n d a a r e e n speciale systematische ca­ talogus voor aangelegd," vertelt

Jaarlijks levert d e VU nog enke­ le studenten af die zich bijbel­ vertaler of translation consulent mogen noemen. Piet v a n Ree­

hij met enige trots. „Antropolo­ g e n die bijvoorbeeld n a a r e e n gebied g a a n w a a r e e n taal ge­ sproken wordt die nog niet of nauwelijks beschreven is, kun­ n e n hier ofwel het begin v a n e e n grammatica inzien ofwel die v a n verwante talen bestu­ deren. Ken je d e structuur v a n die talen d a n zul je als je in je werkgebied aankomt gemakke­ lijk elementen in d e taal herken­ n e n w a a r d o o r je veel sneller door hebt hoe je zinnen kunt maken." „Het uitsterven v a n talen leidt steeds tot e e n h a u s s e in d e b e ­ studering ervan," legt Limburg uit. „Aan het begin v a n d e e e u w h e b b e n w e Indiaanse talen ge­ h a d . Momenteel zijn het d e Au­ stralische talen e n er wordt nu l a n g z a m e r h a n d e e n begin ge­ m a a k t met d e Papuatalen. Van die bestudering v a n e e n groep talen g a a t steeds e e n invloed uit die zijn weerslag vindt in d e hele taalwetenschap."

Goedkoop Het onderzoek n a a r dialecten in het Nederlands taalgebied d o e n d e VU­onderzoekers sa­ m e n met collega's v a n het P. f. Meertens­Instituut. In totaal worden zo'n zevenhonderd dia­ lecten onderzocht die gespro­ ken worden in Nederland, Bel­ gië e n Noord Frankrijk. S tuden­ ten worden ingezet om m e n s e n die e e n b e p a a l d dialect spreken e e n lijst v a n achttienhonderd woorden e n korte zinnen voor te leggen. De onderzoeker neemt d e stem op met e e n bandrecor­ der, transcribeert d e uitspraken e n m a a k t ze klaar voor het in­ voeren in d e computer. „S tu­ denten die n a d e basiscursus hier a a n m e e doen, vinden het v a a k leuk om bij e e n groot on­ derzoek betrokken te zijn," zegt Piet v a n Reenen. ,,Bovendien biedt het voor h e n voordelen om hier met d e computer te leren o m g a a n . Voor ons is het e e n voordeel dat het onderzoek op deze manier niet te veel geld zal kosten. We zijn juist met onder­ zoek in Nederland b e g o n n e n om het goedkoop te maken, m a a r d e s o n d a n k s konden w e aanvankelijk nauwelijks d e be­ scheiden gelden die w e nodig h a d d e n loskrijgen. Toen w e e e n m a a l b e g o n n e n w a r e n om studenten in te schakelen e n d e eerste onderzoekingen, die dus weinig h a d d e n gekost, gunstige resultaten opleverden, kregen w e v a n het ministerie v a n on­ derwijs e n w e t e n s c h a p p e n via het P. J. Meertens­Instituut e e n ­ d e r d e miljoen." Spreken Limburg e n Van Ree­ n e n nu eigenlijk zelf veel talen? Hoewel d e heren elkaar ook g r a a g d e loef afsteken met him kennis over uitspraakvarianten in Australische dialecten en klankverschillen ui Indianenta­ len, is het a a n t a l talen dat zij echt b e h e e r s e n te tellen. Piet v a n Reenen heeft Frans gestu­ deerd e n leerde n a a s t Duits en Engels ,,bewust S p a a n s e n per ongeluk Deens". Machiel Lim­ burg heeft Engels gestudeerd e n spreekt „ d e g e w o n e moderne talen", m a a r kent ook e e n p a a r woorden Japans. ,,Toch zijn er m e n s e n hier die zo'n vaardig­ heid opbouwen bij het a n a l y s e ­ ren v a n d e structuur v a n e e n taal dat zij echt veel talen spre­ ken," vertelt Van Reenen.

Zou je ook Zou je ook zoveel zoveel drinken als problemen je niet zoveel nebben als problemen je niet zoveel dronk? had? ld geholpen S nippen mei dnnken »ÏI

B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen