Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 553

20 JUNI 1986 ,,Voor bekroning komen jonge onderzoekers in aanmerking die zich bijzonder h e b b e n onderscheiden e n v a n wie m a g worden verwacht dat zij ook in d e toekomst belangrijke wetenschappelijke prestaties zullen leveren," zo staat in d e prijsaankondiging. Kees Meerhoff, 36 jaar, reageert laconiek. Hij erv a a r t het niet als e e n z w a r e druk op d e toekomst.,,Verwachtingen wek je altijd," relativeert hij. De precieze motivatie voor d e toekenning v a n d e prijs zal p a s bij d e uitreiking v a n d a a g bekend worden gemaakt. Hierbij zal zeker zijn interpretatie v a n d e humanistische verdediging v a n d e moedertaal, ten tijde v a n d e renaissance, e e n rol spelen. Een interpretatie die d e literaire kritiek v a n d e zestiende-eeuwse F r a n s e geschriften in e e n a n d e r Hcht plaatst. De humanisten zetten zich in voor e e n verrijking v a n d e moed e r t a a l door terug te grijpen op auteurs uit d e klassieke oudheid. Een p a r a d o x die Meerhoff g o e d k a n verklaren: ,,De humanisten hoorden e ë n taal om zich heen, die nog m a a r weinig met het Latijn uit d e oudheid te m a ken h a d . Van dit b a r b a a r s e Latijn wilden zij af. Zij gingen op zoek n a a r d e echte, oorspronkelijke Latijnse uitdrukkingswijze e n k w a m e n terecht bij Cicero. Cicero werd het grote voorbeeld, niet alleen door zijn stilistische kwaliteiten, m a a r vooral door d e wijze w a a r o p hij tot zo'n perfecte stijl w a s gekomen: hij h a d zijn eigen t a a l geperfection e e r d door imitatie v a n e e n a n d e r e - d e Griekse - taal. Dit imitatieprincipe nu werd e e n belangrijk uitgangspunt voor d e humanisten. Met behulp v a n het klassieke latijn werd d e eigen volkstaal verdedigd." Deze imitatie moeten w e niet zien als e e n doel op zich, m a a r als e e n middel om d e geestelijke houding uit die klassieke tijd terug te krijgen. Meerhoff legt uit dat het doel e e n combinatie v a n welsprekendheid e n praktische wijsheid w a s : ,,Zij zetten zich af tegen d e formalistische wijshed e n die op d e universiteit werd e n gedoceerd e n tegen het d e n k e n e n schrijven in sjablo-

Vervolg van pag.

7

besteden a a n fundamenteel on­ derzoek, zodat d e kwaliteit v a n dat onderzoek ook beter wordt? Of moeten w e e e n gedeelte v a n het fundamentele onderzoek af­ s t a a n a a n toepassingsgericht onderzoek, moeten w e ook het tomatenproject erbij nemen?" „Ik vind dat je in ieder geval met het overheidsgeld g e e n on­ derzoek moet d o e n dat uitslui­ tend gericht is op economische belangen. Je kunt met d e moge­ lijkheden die d e plantenbio­ technologie biedt ook e e n prima onderzoek d o e n voor a n d e r e maatschappelijke belangen, bijvoorbeeld voor het milieu e n voor d e Derde Wereld. Die ko­ men bij d e plantenveredelings­ projecten nauwelijks a a n bod. Het is zelfs zo dat d e overheids­ commissie die het biotechnolo­ gisch onderzoek coördineert en subsidieert ook eist dat d e uni­ versiteit e e n bijdrage levert a a n de stimulering v a n onderzoek ten b e h o e v e v a n het bedrijfsle­ ven. M a a r w a a r o m doet men niet meer onderzoek n a a r bij­ voorbeeld ziekteresistentie in plaats v a n herbicidenresisten­ tie. Als e e n plant resistent wordt tegen onkruidverdelger, spuit men cdleen m a a r meer v a n dat spul op d e akker. Men hoeft d a n geen terughoudendheid meer in acht te n e m e n om het jonge ge­

Prijs voor studie over de zestiende eeuw

De levendigheid van de Franse schrijvers De Prins Bernhard Fonds Prijs v a n d e Hollandse Maatschappij der Wetenschappen wordt per toerbeurt toegekend a a n d e w^ijsbegeerte, d e geschiedenis, d e taal- en d e literatuurwetens c h a p . Dit j a a r werd d e prijs toegekend a a n d e letterkundige Kees Meerhoff, die sinds 1981 verb o n d e n is a a n d e faculteit F r a n s e letterkunde v a n d e VU. Zijn dissertatie Rhétorique et Pommétique au XVIe siècle en France w a s goed voor e e n erepenning en ƒ 15.000,-. Wat hij met het geld g a a t doen houdt hij liever geheim, m a a r over d e inhoud v a n zijn dissertatie wil hij wel wat kwijt.

^'•t'.

•• .

.

V»,

''-lil

Foto Michel Claus, AVCWU

n e n . Een g o e d e stijl, waarbij ie­ m a n d s persoonlijkheid tot uit­ drukking kon komen, werd be­ langfrijk gevonden. Zo werd het traktaat, d e verhandeling v a n d e middeleeuwen, v e r v a n g e n door speelsere vormen, zoals d e brief e n d e dialoog. Het ging in die zin veel meer om e e n navol­ ging v a n e e n b e p a a l d e toon e n

e e n rijkdom a a n beelden, d a n om exacte imitatie." In het verlengde hiervan ligt d e ontwikkeling v a n d e retorica. Hiermee w e r d e n regels ver­ schaft voor het mondeling e n schriftelijk taalgebruik, waarbij rekening werd g e h o u d e n met d e inhoud v a n d e tekst e n voor wie deze bestemd w a s . Een

w a s te sparen. Dat is immers resistent. Dat is erg slecht voor het milieu." Joske Bunders betoogt dat plan­ tenbiotechnologie ook zeer gun­ stige resultaten voor d e land­ bouw in d e Derde Wereld zou kunnen opleveren. Men zou d e planten zodanig genetisch kun­ n e n manipuleren dat d e g e w a s ­ sen zich a a n p a s s e n a a n d e lo­ kale omstandigheden, bijvoor­ beeld droogte. Op dit ogenblik verdient uitsluitend het onder­ zoek dat voordelen voor d e wes­ terse l a n d e n oplevert d e priori­ teit. Zo probeert m e n tropische g e w a s s e n koudebestendige ei­ g e n s c h a p p e n m e e te geven. Het gevolg d a a r v a n zou zijn dat d e Derde Wereldlanden hun tropi­ sche produkten niet meer kun­ n e n exporteren.

is m a a r alvast b e g o n n e n met zijn onderzoek om uit e e n tul­ penbol meer d a n d e gewoonlij­ ke twee nieuwe bollen te kwe­ ken. ,, Gemiddeld verdubbelen d e tulpenbollen zich per jaar. Dan duurt het heel l a n g voor je e e n veld vol hebt e n je loopt het ge­ v a a r dat je e e n mooie modek­ leur kweekt, die er over e e n p a a r j a a r alweer uit is." Adrie kweekt zijn nieuwe bollen door stukjes bloembol op e e n voe­ dingsbodem v a n vooral suiker in e e n glazen bakje te laten groeien. Binnen e e n paar m a a n d e n komen uit d e bolstuk­ jes enkele nieuwe bolletjes, die je d a n weer verder kunt kwe­ ken. Hij oefent nu n o g met a n d e ­ re gemakkelijkere bloemsyste­ m e n zoals d e narcis. „Je moet voor elke bloem d e juiste hor­ mooncombinatie vinden om meer boUetjes te kweken d a n gewoonlijk," legt Adrie uit. „Bij lelies e n gerbera's is dat al ge­ lukt, m a a r bij d e tulp n o g niet." Als Adrie e e n manier g e v o n d e n heeft om d e tulpenbollen expo­ nentieel te vermeerderen, wü hij met zijn vondst e e n eigen kweekbedrijfje begirmen. Hij vindt dat g o e d onderzoek zich­ zelf moet betalen. ,,Onderzoek is duur e n puur fundamenteel onderzoek is toch e e n luxe," stelt Adrie vast.

Werk Volgens Joske Bunders is het huidige plantenbiotechnolo­ gisch onderzoek te veel op com­ merciële doeleinden gericht. Een trend die overigens voor werkloze academici weer per­ spectieven opent. Zo is Adrie, die zijn a c h t e r n a a m in v e r b a n d met zijn uitkering liever niet prijsgeeft, bezig met e e n tulpen­ boUenproject. Hij is gepromo­ veerd moleculair bioloog e n werkloos. Adrie wacht voor zijn onderzoek op subsidie v a n d e Stichting Werk Amsterdam. Hij

Toch moet fundamenteel onder­ Zoek n o g veel a a n d a c h t krijgen.

Loes Singels alomvattend e n zeer doordacht r a a m w e r k d a t volgens Meerhoff ten onrechte als beperkend e n leeg wordt a f g e d a a n . Tot het eind v a n d e 19e e e u w is d e in­ vloed v a n d e retorica in Frank­ rijk allesoverheersend geweest. Niet alleen d e b e s t a a n d e literai­ re traditie werd door d e huma­ nisten overboord gegooid, zij le­ verden tevens felle kritiek op d e traditionele maatschappijvisie, w a t onder meer tot uiting k w a m in d e reformatie. Zo k w a m bij voorbeeld d e gebruikelijke in­ terpretatie v a n d e bijbel op los­ se schroeven te staan, doordat d e e e r d e r e vertaling als onjuist werd bestempeld. Bij d e bevol­ king riep deze houding veel weerstand op e n wie v a n refor­ matorische sympathieën werd verdacht, w a s zijn leven niet ze­ ker. De imitatie beperkte zich niet tot het toepassen v a n klassieke voorbeelden in d e praktijk, het ging ook e e n rol spelen bij d e theoretische verdediging v a n d e eigen taal. En het is juist op dit punt d a t volgens Meerhoff d e p a r a d o x goed zichtbaar wordt. „Er is a a n Cicero e e n theorie v a n proza e n poèzie ontleend, die gewoon niet past op die v a n d e volkstaal, door het wezenlij­ ke verschil v a n d e t a a l zelf. In d e klassieke talen wordt het prozaritme b e p a a l d door d e kwantiteit ­ in d e vorm v a n 'kor­ te' e n 'lange' lettergrepen. In d e m o d e r n e talen is dit fenomeen volledig afwezig. Door zelfs d a a r d e klassieke theorieën te imiteren, w a a r deze op g e e n en­ kele wijze met d e werkelijkheid corresponderen, zijn ze eigen­ lijk veel te ver g e g a a n . Dat vind ik het tragische aspect v a n d e humanisten."

wil het jonge plantenbiotechno­ logische vakgebied resultaten boeken. Om die resultaten niet eenzijdig op economisch gebied te verkrijgen, is het volgens jos­ ke Bunders belangrijk d e dis­ cussie over het plantenbiotech­ nologisch onderzoek a a n te slin­ geren. „Politieke druk is nood­ zakelijk om d e dominante, eco­ nomisch gerichte trend om te buigen," zegt Joske Bunders. „ O p die manier kun je met het plantenbiotechnologisch onder­ zoek ook a a n d e behoeften v a n milieu­ e n Derde Wereldgroe­ p e n tegemoet komen." Een eva­ luatie v a n d e risico's e n d e ge­ v a r e n v a n d e plantenbiotechno­ logie m a g a a n die discussie niet ontbreken.

Ecologen Tot nu toe worden d e waarschu­ w e n d e woorden nauwelijks ge­ hoord. Toch zijn er bezorgde ecologen die wijzen op het g e ­ v a a r v a n knutselen met erfelijke e i g e n s c h a p p e n v a n planten voor het ecologisch systeem. Abrupte ecologische v e r a n d e ­ ringen kunnen verstrekkende gevolgen hebben. Zo zijn in Afri­ k a enkele miljoenen hectare c a s s a v e l a n d geïnfecteerd met e e n vreemde bacteriële ziekte, die waarschijnlijk is ingevoerd toen m e n op grote s c h a a l c a s s a ­ ve b e g o n te veredelen. Het plantenbiotechnologisch onder­

In d e literaire geschriften v a n die periode werd in die, feitelijk niet toepasbare, termen over d e essentie v a n d e volkstaal ge­ schreven. Een g e g e v e n w a a r d e literaire w e t e n s c h a p tot op h e d e n g e e n w e g m e e wist e n w a a r met onbegrip e n irritatie op werd gereageerd. V oor Kees Meerhoff w a s deze 'onlogische' terminologie juist e e n exempla­ rische uitbeelding v a n het ver doorgevoerde imitatieprincipe. Een vruchtbare nieuwe optiek, zo is met zijn dissertatie geble­ ken, die volgens h e m ook op a n d e r e l a n d e n v a n toepassing is. Om deze nieuwe optiek te kunnen ontwikkelen moest hij zich eerst ontworstelen a a n d e invloed v a n b e s t a a n d e studies e n belangrijke auteurs terzijde schuiven. Een systematische vadermoord, n a eerst v a n ze geprofiteerd te hebben, noemt hij dit proces schertsend." Het is wellicht te vergelijken met e e n adolescent, die zijn ouders on­ rechtvaardig bejegent, om zich­ zelf te kimnen bevrijden." Zijn studie is e e n uiting v a n e e n tijdsbeeld. Ook op a n d e r e ter­ reinen, zoals d e Duitse en d e Engelse letterkunde, is sprake v a n e e n retorica­revival. Vanaf eind 1979 werkte Meer­ hoff a a n zijn dissertatie, m a a r v a n dissertatiemoeheid wü hij niets weten. „Nee, dat vind ik zo overdreven," reageert hij af­ wimpelend, ,,natuurlijk vroeg ik m e wel e e n s af wat d e zin v a n aUes was, m a a r over het alge­ m e e n vond ik het vreselijk leuk. Het is toch e e n prettige g e d a c h ­ te dat je nog steeds nieuwe din­ g e n kunt schrijven over belang­ rijke auteurs?" V ol enthousias­ m e p r a a t hij door over zijn voor­ liefde voor d e Franse literatuur v a n d e 16e eeuw, toen d e au­ teurs nog over e e n grote crea­ tieve vrijheid beschikten e n n o g niet w e r d e n ingeperkt door d e richtlijnen v a n d e Académie Frangaise. ,,Daarna wordt d e F r a n s e literatuur erg ernstig, vergeleken met d e leuke e n geestige dingen die in het En­ gels w e r d e n e n worden ge­ schreven. De 16­eeuwse litera­ tuur w a s nog luchtig, er kon n o g g e l a c h e n worden."

zoek in onze laboratoria werkt ook met bacteriën, bijvoorbeeld om soortvreemd genetisch ma­ teriaal in planteceUen over te brengen. Professor Nijkamp ziet echter g e e n enkel g e v a a r voor het eco­ logisch systeem. „Als je g e n e ­ tisch manipuleert, levert dat al­ tijd e e n produkt op dat minder goed is d a n het oorspronkelijke. Wij kweken onze planten in kas­ sen onder perfecte kunstmatige omstandigheden. Dat h e b b e n die planten ook nodig. Als je ze in d e natuur zou loslaten, leggen ze het altijd af tegen d e wilde soorten, die zijn gewoon ster­ ker." Joske Bunders is d a a r v a n niet zo overtuigd: „We zijn nog m a a r in d e beginfase v a n d e planten­ biotechnologische ontwikkeling. Men zal zeker proberen e e n ge­ netisch v e r a n d e r d e plant zo sterk mogelijk te maken, a n d e r s zal g e e n zaadbedrijf dat z a a d kopen. Nee, d e gevolgen zijn n o g onduidelijk e n d a a r o m is het belangrijk dat er goed eco­ logisch onderzoek wordt ge­ d a a n n a a r d e effecten v a n d e plantenbiotechnologie. Het pro­ bleem is dUeen d e kloof tussen d e beide vakgebieden. Het eco­ logisch onderzoek wordt niet tot het gebied v a n d e p l a n t e n b i o ^ technologie gerekend e n d e ecologen h e b b e n d e biotechno­ logische toepassingen niet tot hun gebied verklaard." }• V

i

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen