Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 102

CULTUUR I-H

Ui

De fatale kus

De r o m a n De kus van d e spin­ nevrouw v a n d e Argentijnse schrijver Manuel Puig heeft, hoewel hij nog m a a r 9 j a a r oud is, inmiddels e e n rijke geschie­ denis. De fümversie ervan, v a n Hector Babenco, werd afgelo­ p e n voorjaar zeer lovend ont­ v a n g e n op het filmfestival in C a n n e s . Puig heeft zelf ook e e n toneelversie geschreven, die nu door Lex van Vo rselen e n Peter Schneider onder regie v a n Her­ man Fluitman op verschülende plaatsen in het land wordt uitge­ voerd. Het is een aangrijpend stuk geworden, w a a r i n harts­ tochtelijk d e visie wordt verde­ digd, dat liefde en vriendschap essentiëler zijn voor het geluk v a n d e mens d a n welk politiek systeem ook.

Jan Oegema plaats. Dat iemand met e e n der­ gelijke instelling in conflict zal g e r a k e n met d e a­politieke, w e ­ reldvreemde en enigszins naïe­ v e homoseksueel die Molina is, ligt voor d e h a n d . De é é n wü d e wereld veranderen, d e a n d e r het leven (in d e eerste plaats zijn eigen). De onderscheiden posities liggen diametraal te­ genover elkaar. De discussies die hier e e n gevolg v a n zijn, zijn in het begin v a n het stuk tame­ lijk humorloos e n geven d e toe­ schouwer af e n toe het gevoel te d o e n te h e b b e n met e e n n a g e ­ boorte v a n het vormingstheater uit d e jaren 7 0 .

G a a n d e w e g komen d e twee m a n n e n n a d e r tot elkaar e n w^ordt het stuk levendiger e n boeiender. De twee karakters ontwikkelen zich v a n levensbe­ schouwelijke pamfletten tot t w e e h e r k e n b a r e mensen, met vyier tragisch lot d e toeschouwer zich n a u w verbonden g a a t voe­ len. Het stuk verandert v a n toon o p het moment dat Valentin ern­ stig ziek wordt. De gevangenis­ leiding heeft ­ met medeweten v a n Molina ­ zijn eten vergif­ tigd, in d e hoop dat e e n licha­ melijke ongesteldheid zijn g e e s ­ telijke weerstand zal breken en hij zal g a a n praten. Dat gebeurt ook, m a a r juist op d e momenten d a t hij wü g a a n vertellen over guerriUa­activiteiten snoert Mo­ lina, die steeds meer voor Va­ lentin g a a t voelen en als vanzeU d e verzorging v a n d e zieke op zich heeft genomen, hem d e mond. Zodoende weet Molina, die te b a n g e n te eerlijk is om t e g e n d e gevangenisleiding te liegen, Valentin als celgenoot te behouden.

Medewerkers cultuurpagina: Ad d e Ruijter, Dick Roodenburg, Francis Lesman, Jan O e g e m a en Aart Bouwmeester

Door d e liefde e n niet aflatende zorg die hij v a n Molina onder­ vindt, wordt Valentin gestimu­ leerd ruimte te m a k e n voor d e vrouwelijke aspecten v a n zijn persoonlijkheid die hij omwille v a n zijn verzetswerk steeds heeft moeten onderdrukken. Zijn vriendschappelijke gevoe­ lens voor Molina worden zo sterk, dat hij zelfs e e n m a a l diens seksuele genegenheid je­ g e n s hem beantwoordt. Het the­ m a v a n d e vrouwelijkheid, met zowel e e n moederlijke als e e n fatale component, wordt onder­ streept e n weerspiegeld in d e füm Cat Peo ple v a n Jacques Tourneur (1946), die door Moli­ n a bij wijze v a n tijdverdrijf bij stukjes e n beetjes a a n Valentin wordt naverteld. De vrouwelijke hoofdpersoon in deze film ­ met wie Molina zich identificeert ­ consulteert e e n psychiater w a n ­ n e e r zij bemerkt dat d e m a n v a n wie ze houdt, verliefd is op e e n a n d e r . En zoals wel vaker ge­ beurt, d e psychiater en d e

De K us g a a t over twee m a n n e n in e e n gevangeniscel in Buenos Aires. Molina, e e n al w a t oude­ re homoseksueel, zit e e n straf uit v a n w e g e ontuchtige handelin­ g e n met minderjarigen. Hij koestert aanvankelijk m a a r é é n wens: zo snel mogelijk uit het g e v a n g zien te komen om zijn , moeder te kunnen verzorgen.

Tot slot m a g niet onvermeld blij­ ven, dat er dikwijls om het stuk g e l a c h e n k a n worden, ook al doet d e zwaarte v a n d e thema­ tiek a n d e r s vermoeden. Allereerst geeft het navertellen v a n d e füm aanleiding tot enke­ le komische situaties. De humor wordt tevens g e g a r a n d e e r d door het feit d a t Van Vorselen e n Schneider d e twee karakters af e n toe e e n zeer welkom kari­ k a t u r a a l tintje geven, hetgeen echter niets af doet a a n d e in­ tensiteit e n d e echtheid v a n d e verbeelde emoties.

De gevangenisleiding belooft h e m invrijheidstelling w a n n e e r hij als tegenprestatie informatie levert over d e guerrUla­activitei­ ten v a n zijn celgenoot Valentin. Hoe aanlokkelijk en simpel het p l a n ook m a g klinken, voor Mo­ lina is het onuitvoerbaar ­ hij wordt verliefd op Valentin. Deze manifesteert zich in het be­ gin v a n het stuk als e e n zeer rechtlijnige marxistische revolu­ tionair, die zijn leven geheel e n a l in dienst heeft gesteld v a n het grote politieke ideaal. Persoon­ lijke gevoelens e n verlangens komen voor hem op d e t w e e d e

w I—I

ISl

t3

Mengelberg. „De kreet Oktober Jazzmaand is v a n Dulfer, m e e n ik. Het w a s d e bedoeling om in die m a a n d w a t meer a a n d a c h t te trekken voor d e jazz e n d a a r zijn w e in geslaagd." Duller. „Ik constateerde op e e n g e g e v e n ogenblik, dat w a n n e e r e e n m a a n d w a s uitgeroepen tot wijrmiaand, er plotseling meer m e n s e n wijn gingen drinken. Zo verkoop je je produkt beter, of

D

Foto Jimmy Slothouwer

Kreeften in mei, jazz in oktober

Deze week is d e Oktober Jazz­ m a a n d voor d e elfde keer v a n start g e g a a n . Een initiatief v a n d e Stichting Jazz en geïmprovi­ s e e r d e muziek in Nederland, SJIN, om ,,doormiddel v a n e e n concentratie v a n jazzconcerten belangsteUing te wekken voor deze muzieksoort". Enkele musi­ ci vinden dat ,,de rek er inmid­ dels uit is". Hoe staat het nu met d e Oktober Jazzmaand? Op zoek n a a r e e n antwoord inter­ views met nauvy betrokkenen, in dit artikel als ronde tafelgesprek gepresenteerd. Auteur Henk Bernlef is bestuurslid v a n d e SJIN, Misha Mengelberg pia­ nist/componist, Hans Dulfer saxofonist e n Huub van Riel b e ­ leidsmedewerker v a n het Bim­ huis te Amsterdam.

vrouw raken g e c h a r m e e r d v a n e l k a a r en d e vrouw beseft dat ze dezelfde fout zal b e g a a n als h a a r man. W a n n e e r d e psychi­ ater h a a r probeert te versieren e n h a a r een kus geeft, ver­ moordt ze hem. Deze moord leidt tenslotte tot h a a r eigen dood. In het stuk is sprake v a n e e n soortgelijke situatie. Als d e ge­ vangenisleiding beseft dat Moli­ n a h a a r g e e n informatie k a n of wU verstrekken, besluit ze h e m vrij te laten, in d e overtuiging d a t hij e e n boodschap zal mee­ krijgen v a n Valentin. Dat ge­ beurt ook: Molina, hoe b a n g hij ook is, neemt d e informatie a a n , in ruü voor e e n k u s . . . Puig laat g e e n illusies b e s t a a n over het lot dat beide m a n n e n beschoren is. Valentin wordt ge­ marteld, Molina wordt, n a d a t hij is vrijgelaten, doodgeschoten door d e groep v a n Valentin, hoewel hij g e e n informatie heeft losgelaten. O n d a n k s dit cyni­ sche einde h e b b e n d e twee m a n n e n toch ­ e n dit lijkt mij d e kern v a n het stuk ­ e e n zin w e ­ ten te geven a a n het b e s t a a n v a n d e ander, h e b b e n ze elkaar iets kunnen geven dat mis­ schien wel sterker is d a n d e dood.

Francis Lesman d a t nu kreeften zijn in mei of jazz in oktober. Mengelberg: ,,Het werd tegelij­ kertijd d e opening v a n het Bim­ huis e n dat betekende e e n ge­ heel eigen circuit voor d e jazz. Die zeer belangrijke functie heeft het Bimhuis nu nog. Overi­ g e n s k w a m het subsidiegeld voor d e a a n k o o p v a n het Bim­ huis v a n d e indertijd veelver­ guisde wethouder v a n Amster­ d a m , Han Lammers. W a a r ­ schijnlijk omdat het op h a n d e n zijnde kabinet v a n Joop d e n Uyl ook al geld h a d beloofd a a n d e geïmproviseerde muziek." Van Riel: ,,Sindsdien zijn er dui­ delijke verbeteringen opgetre­ d e n . De subsidies voor d e jazz zijn ruimer geworden e n er wordt door sommige podia ook n a a r zo'n j a z z m a a n d toege­ werkt door extra concerten te plannen." Mengelberg­. ,,Toch h e b ik niet zo'n speciale binding meer met die m a a n d . De rek is er e e n beetje uit, het elan v a n vroeger is verdwenen. Na tien j a a r zou e e n dergelijke instelling mis­

schien beter v e r v a n g e n kunnen worden door e e n nieuwe. Zo zou j e het hele j a a r door concerten kunnen g e v e n of e e n centraal werkgeverschap moeten op­ richten, dat bij voorbeeld d e verzekeringen voor d e musici regelt." Bemlef. De SJIN denkt erover om e e n consulent a a n te steUen om nieuwe jazzpodia te werven e n zodoende meer musici te la­ ten spelen".

Verwatering Duller. „Het uitgangsidee voor d e poster v a n d e Oktober Jazz­ m a a n d w a s dat veel v a n heel •weinig toch heel wat Hjkt. M a a r d a t is ernstig verwaterd. SJIN. d e huidige organisatie, heeft to­ t a a l g e e n idee v a n reclame. Eén d a g voor oktober krijg je e e n poster te zien e n h e b jij arti­ kelen in d e krant gelezen?" Van Riel: ,,De poster w a s inder­ d a a d veel te laat dit jaar, m a a r d a t k w a m door d e drukker e n doordat het p r o g r a m m a nog niet definitief rond was." Bernlef: „Volgens mij zijn er nog g e e n artikelen in d e kranten verschenen omdat veel journa­ listen hun stuk schrijven over d e g e n e die d e Boy Edgarprijs wint (een jazzprijs die, niet toe­ vallig, in oktober wordt uitge­ reikt, red.) e n Ernst Reijseger, d e w i n n a a r v a n dit j a a r zit nog in Amerika en is dus moeilijk te interviewen." Dulfer. ,,Vroeger w a r e n musici a l m a a n d e n tevoren in d e weer

t i^­

'.

met groepen speciaal voor die m a a n d , m a a r nu niet. A a n e e n doelgerichte a a n p a k doet d e SJIN h e l e m a a l niets. Het is e e n groepje navelstaarders gewor­ d e n . De subsidies worden on­ derling verdeeld: het is allemaal inteelt. De revolutionairen v a n toen zijn d e conservatieven v a n d e t w e e d e generatie geworden. In e e n interview zei Willem Breuker (voorzitter SJIN, red.) onlangs dat m e n s e n eerst m a a r e e n s hun instrument moeten le­ r e n b e h e e r s e n vóór ze het podi­ u m opkliirmien. Precies zo schreven d e criüci vroeger over hem. Als je tegenwoordig iets doet w a a r v a n d e SJIN vindt, dat het g e e n jazz is, krijg je g e e n subsidie. Het is e e n soort Kultur­ karamer geworden met het hoofdkwartier in het Bimhuis". Van Riel: „De SJIN b e p a a l t hele­ m a a l niet w a t wel of niet jazz is. Dat is a a n t o o n b a a r onjuist. Uit d e g e v a r i e e r d e subsidietoeken­ ningen blijkt dat heel duidelijk. Het criterium voor subsidie is d a t iets g e e n klakkeloze repro­ ductie m a g zijn, a n d e r s wordt het net zo iets als dixielandmu­ ziek. Het g a a t om e e n persoon­ lijke a a n p a k . " Bemlef. ,,Wat mij betreft valt er met Dulfer g e e n normale discus­ sie meer te voeren. De verdien­ sten v a n Dulfer voor d e Neder­ l a n d s e jazz zijn onmiskenbaar, m a a r hij heeft alle trekken v a n e e n querulant. Zodra hij zijn zin niet krijgt trekt hij aUe publicitai­ r e l a d e n open en, omdat hij als e e n v a n d e weinige jazzmusici

De kus van de spmnevro uw. Gezien op 23 sept. m PH 31. O p 4 5 oktober te zien in Zaal 100, De Wittestraat 100. A a n v a n g 20.30 uur. Ook op 15 16 nov. in De Boomspijker, Recht Boomssloot 52. Aan­ v a n g id.

ook n o g over e e n g o e d e p e n beschikt, krijgt hij onmiddellijk d e lachers op zijn h a n d . M a a r hij stelt d e zaken soms zo onge­ n u a n c e e r d e n zelfs k w a a d a a r ­ dig voor, dat ik op dat niveau g e e n discussie met h e m a a n g a . Het is e e n oud zeer bij Dulfer, d a t hij è n e e n voUedige b a a n heeft è n muziek maakt. Hij is dus nooit volledig beroeps ge­ worden. D a a r o m verwijt hij nu m e n s e n dat ze 'schijtebakken­ muziek' m a k e n e n intellectuele onzin. Maar d e w a r e r e d e n dat a l die muzikanten elkaar in d e h a r e n vliegen over wat nu ei­ genlijk jazz is, is niet e e n ideolo­ gische m a a r e e n zuiver econo­ mische. Je kunt het vergelijken met d e situatie in Ierland. K a­ tholieken e n protestanten krab­ b e n elkaar d e ogen uit en b e w e ­ r e n dat het om God gaat, m a a r het draait aUeen om hun boter­ h a m . De situatie in d e jazz is nu d a t er te weinig podia zijn e n te veel musici. Daarbij komt nog d a t d e conservatoria ondertus­ sen een hoop werkzoekenden afleveren en plotseling s t a a n a l die lui bij d e SJIN op d e stoep te blèren dat ze g e e n subsidie krij­ g e n e n dus dat d e SJIN het niet goed doet. Het is allemaal vre­ selijk emotioneel g e w o r d e n zon­ der dat iemand e e n s d i e p g a a n d d e achtergronden analyseert.

Misha Mengelberg speelt onder a n d e r e o p 7 oktober in het Bimhuis. Hans Dulfer speelt z a t e r d a g 12 oktober m het K ijkhuis in Den H a a g . Zie voor verdere concerten d e Oktober Jazzmaandposter.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen