Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 493

16 MEI 1986 Voor het richting geven a a n het bodemonderzoek in Nederland heeft d e overheid gekozen voor d e standaardoplossing in dit soort situaties: d e programme­ ringsstudie. Het Instituut voor Milieuvraagstukken v a n d e VU stelde e e n dergelijk rapport sa­ men onder d e titel: „Bouwste­ nen voor het speerpuntpro­ g r a m m a bodemonderzoek", dat d e basis moet vormen voor e e n regeringsnota over het bodem­ onderzoek. Is zo'n programme­ ringsstudie e e n stap in d e g o e d e richting of e e n bureaucratische afleidingsmanoeuvre v a n snel­ le actie? De vervuiling v a n d e Neder­ landse bodem k a n in drie grote categorieën ingedeeld worden, elk met e e n eigen vervuüings­ bron. Wellicht het meest bekend zijn d e gifwijken: d e woonwij­ ken die gebouwd zijn op v a a k illegale stortplaatsen v a n che­ misch afval. D a a r n a a s t vormt de grondwaterverontreiniging door nitraat in grote delen v a n Nederland e e n direct probleem voor d e drinkwatervoorziening. De verontreinigingsbron hierbij is met n a m e mest uit d e staUen van d e intensieve veehouderij. Die wordt door d e boeren over het l a n d verspreid, omdat ze niet weten w a a r ze a n d e r s met deze afvalstoffen n a a r t o e moe­ ten. Weer e e n a p a r t e categorie vor­ men d e onderwaterbodems. Het probleem v a n hun vervuiling begint p a s echt w a n n e e r d e ver­ ontreinigingen uit d e bodem vrijkomen. Niemand weet pre­ cies w a n n e e r e n onder welke condities dat zal gebeuren. Nederland kent momenteel min­ stens 4000 gevallen v a n bodem­ verontreiniging e n d e verwach­ ting is, d a t die hoeveelheid n o g verdubbeld zal zijn als d e pro­ vinciale inventarisaties die nu nog lopen volledig afgerond zijn. Een a a n t a l lokaties wordt momenteel g e s a n e e r d m a a r voorlopig wordt het bodempro­ bleem alleen m a a r elke d a g groter en het budget v a n 2 tot 3 miljard voor d e sanering zal d a n ook ontoereikend zijn.

Programma's De looptijd

van

de

schoon­

Het voorstel berust o p het resul­ taat v a n e e n onlangs g e h o u d e n landelijke steekproef v a n d e EVP, waarbij meer d a n d e helft van d e o n d e r v r a a g d e n (56,1 procent) zei te voelen voor e e n 'sabbatsjaar' e e n s in d e zeven jaar tegen e e n uitkering v a n 80 procent salaris. Voor d e VU­for­ matie, 2800 plaatsen groot, zou het erop neerkomen d a t jaar­ lijks 200 personeelsleden e e n jaar betacdd verlof willen opne­ men (1400 totaal om d e zeven jaar). Die vrijkomende 200 ar­ beidsplaatsen zouden d a n door werklozen kunnen worden her­ bezet, is d e g e d a c h t e . Voor d e financiering biedt het voorstel twee scenario's. In het ene neemt d e overheid e e n deel van d e kosten voor h a a r reke­ ning door d e uitgespaarde werkloosheidsuitkering van nieuw personeel als subsidie te verstrekken. Niet aUe vrijgeko­ men plaatsen zuUen namelijk door voormalig uitkeringsge­ rechtigden worden bezet e n d e gemiddelde uitkering a a n d e verlofgangers zal hoger zijn dan d e b e s p a a r d e uitkering. Daarom zal het restant v a n d e financiering door aUereerst d e VU of a n d e r s h a a r personeel moeten worden gedragen. Naar dit scenario g a a t d e voor­ keur uit in het voorstel: d e over­ heid is erbij g e b a a t (werkloos­ heidsbestrijding) e n d e VU spint er g a r e n bij doordat zij d e vruchten zal plukken v a n d e

Structurele oplossing bodemvervuiling laat op zich wachten De Nederlandse bodem is verontreinigd en daar moet wat a a n gedaan worden. Dit feit is aUang niet meer opzienbarend. De overheid wil het bodemprobleem zo gestructureerd mogelijk aanpakken. Behalve directe saneringsactie is ook onderzoek nodig, want veel fundamentele kennis over de bodem en schoonmaakmetho­ den ontbreekt nog. m a a k o p e r a t i e v a n d e Neder­ l a n d s e b o d e m b e d r a a g t 15 jaar. Dat betekent dat a a n g e g e v e n moet worden welke lokaties het eerst voor sanering in aaimier­ king komen. Ter beoordeling v a n d e vervuüing v a n d e bo­ d e m s hanteert d e overheid e e n toetsingskader. De normen d a a r v a n zijn echter weten­ schappelijk zeer zwak gefun­ d e e r d e n worden regelmatig aangevochten, zowel door d e müieubeweging als door d e in­ dustrie. Fundamentele kennis over d e b o d e m en effecten v a n verontreinigingen o p het milieu ontbreekt. Die kermis is wel nodig om o p doeltreffende wijze het bodem­ probleem te lijf te kunnen g a a n . Onderzoek n a a r lange­termijn­ effecten is d a n nodig. Dat vindt ook d e R a a d voor het Milieu­ e n Natuuronderzoek (RMNO), e e n a d v i e s o r g a a n v a n d e overheid. Deze r a a d d e e d in e e n rapport met d e klinkende titel,,Grond tot zorg" e e n eerste a a n z e t tot e e n programmering v a n het bodem­ onderzoek. De RMNO blijft ech­ ter in h a a r a a n b e v e l i n g e n erg a l g e m e e n . Reden voor het mi­ nisterie v a n Onderwijs e n We­ t e n s c h a p p e n om e e n meer ge­ detailleerde onderzoekspro­ grammering te laten opsteUen door e e n universitair instituut. Het Instituut voor Milieuvraag­ stukken (IvM) v a n d e VU sleepte d e opdracht in d e wacht e n stel­

d e in sneltempo het rapport ,,Bouwstenen voor het speer­ puntprogramma bodemonder­ zoek" samen. De bouwstenen zijn a a n g e d r a g e n tijdens e e n workshop in december vorig j a a r door bodemdeskundigen, zowel uit d e onderzoekswereld als uit beleidskringen. Het IvM heeft d e resultaten v a n d e brainstormbijeenkomst in e e n p r o g r a m m a gegoten, d a t in m a a r t v a n dit j a a r klaar w a s . Behalve met 20 onderzoekslij­ n e n v a n topprioriteit birmen d e probleemclusters basiskennis v a n d e bodem, effecten v a n ver­ ontreinigingen, normstelling, e n sanering, beheersing e n pre­ ventie komt het IvM ook met e e n voorstel tot budgetverdeling. Deze a a n z e t tot e e n speerpunt­ p r o g r a m m a g a a t weliswaar e e n stapje verder d a n d e voor­ g a n g e r „Grond tot zorg" v a n d e RMNO, m a a r blijft ook n o g erg algemeen. Dat globale karakter k a n tege­ lijk d e kracht e n d e zwakte zijn v a n het rapport, aldus dr. H. A. J. Govers, e e n v a n d e opstellers: „Het risico b e s t a a t d a t het iets te veel vrijheid laat voor instellin­ g e n om e e n d r a a i te g e v e n a a n onderzoeksaanvragen. Ze kun­ n e n er e e n soort müieujasje a a n geven, w a t het eigenlijk niet heeft. De commissies die onder­ zoeksvoorsteUen binnen het p r o g r a m m a g a a n toewijzen, moeten dat goed in d e g a t e n

Idee: VU proeftuin voor sabbatsjaar De VU zou proeftuin kunnen zijn voor de intro­ ductie van een 'sabbatical year', waarbij perso­ neelsleden eens in de zeven jaar betaald verlof krijgen. Volgens een voorstel van het weten­ schappelijk bureau van de Evangelische Volks­ partij, dat a a n de locale vakbonden CFG en Abvakabo en a a n het college van bestuur is aangeboden door VU­medewerker en lid van het EVP­bureau dr. Hans Feddema, zou dat 200 extra arbeidsplaatsen kunnen opleveren. Uit voorlopige reacties blijkt echter dat de bonden en het CvB er aarzelend tot min of meer afwij­ zend tegenover staan. beroepsgerichte educatie, stu­ die e n wetenschappelijk werk g e d u r e n d e het sabbatsjaar. In het a n d e r e scenario zijn het d e personeelsleden v a n d e VU zelf die d e kosten d r a g e n . Der­ tien personeelsleden zouden als 'sabbatspremie' zes procent v a n h u n inkomen moeten inleveren voor het verlofjaar v a n e e n veertiende personeelslid. G e ­ middeld staat dat gelijk met cir­ c a 80 procent v a n het gemid­ deld inkomen. Als variant wordt in het voorstel d e herinvoering v a n d e 40­urige werkweek met

evenredige loonsverhoging ge­ noemd. De vijf procent extra sa­ laris zou d a n als 'sabbatspre­ mie' moeten worden ingehou­ den. De personeelsportefeuillehou­ d e r in het CvB, dr. A. W. de Jager, geeft in e e n eerste reactie te kermen het idee uit d e EVP­ hoek niet zo erg te zien zitten. „Praten over e e n s a b b a t s j a a r is e e n beetje mode. Er wordt wei­ nig over n a g e d a c h t of zoiets wel in het b e l a n g v a n het personeel is e n h o e je zoiets voor je eigen

Reina Pasma h o u d e n . M a a r tegelijk is het k e n n i s n i v e a u nu nog niet zo ver d a t e e n v e r d e r e uitwerking v a n het p r o g r a m m a veel zou ople­ veren. D a n kun je d e onderzoeksvoor­ steUen beter uit d e onderzoeks­ instituten laten komen e n toet­ sen a a n globalere eisen. In die situtie kun je snel a a n d e slag. En alle discussie e n competen­ tiestrijd, die bij verdere uitwer­ king zal optreden verleg je n a a r d e r a d e n die d e programma's beoordelen."

Politiek Er is ook geld gemoeid met d e progranMnering. Voor het totale fundamentele bodemonderzoek is dat ongeveer 30 miljoen gul­ den. De helft d a a r v a n moet ko­ m e n uit ombuiging v a n b e ­ staande onderzoeksproc^ram­ m a ' s voor d e b o d e m n a a r d e prioritering v a n het speerpunt­ programma. De a n d e r e helft wordt b e t a a l d uit extra onder­ zoeksgelden die voor d e bo­ demproblematiek zijn uitgetrok­ ken door d e ministeries v a n On­ derwijs e n Wetenschappen, Landbouw e n Visserij, Verkeer e n Waterstaat, e n Volkshuisves­ ting, Ruimtelijke Ordening e n Milieubeheer. Voor nieuwkomers zal het niet eenvoudig zijn zich e e n plaats te verwerven op d e bodemon­ derzoeksmarkt e n m e e te eten uit d e ruif v a n 30 miljoen. Tot nu toe zijn het vooral d e overheids­ instituten die zich met d e bodem als onderzoeksobject h e b b e n beziggehouden. Van d e univer­ sitaire instellingen zijn d e Land­ bouwhogeschool W a g e n i n g e n e n d e VU het best vertegen­ woordigd. Die 30 miljoen gulden

Jan van der Veen werksituatie zou willen invullen. Het voorstel veronderstelt e e n te grote homogeniteit v a n mensen, die elkaar kunnen v e r v a n g e n e n die lang, bijvoorbeeld 40 jaar, bij dezelfde werkgever zit­ ten. M a a r je hebt bij d e VU te m a k e n met e e n e r g heterogeen geheel met al die verschillende faculteiten. En er is e e n behoor­ lijke in­ e n uitstroom v a n perso­ neel e n dat is ook nodig voor e e n gezonde organisatie. De uitwisselbaarheid v a n perso­ neel is niet erg groot. Er zijn ontzettend veel eenlingfuncties. Die zou je d a n alleen tijdelijk voor e e n j a a r moeten vervan­ gen. Dat is organisatorisch on­ wenselijk, zeker voor belangrij­ ke posten. Bij d e huidige ADV­ r e g e ü n g op d e VU ontstaan a l fricties doordat m e n s e n niet b e ­ reikbaar zijn." In b e p a a l d e gevallen k a n e e n s a b b a t s j a a r volgens De Jager overigens e e n goed instrument v a n personeelsbeleid zijn, bij­ voorbeeld om d e werkroutine te doorbreken. In d e Commissie v a n Overleg, w a a r i n het CvB met d e v a k b o n d e n om d e tafel zit, wordt momenteel gediscus­ sieerd over e e n verlofregeling op basis v a n e e n 40­urige werk­ week, die, als m e n het er voor het eind v a n het j a a r over e e n s

voor fundamenteel onderzoek a a n d e b o d e m zal d e sanerings­ w e r k z a a m h e d e n e n ­onderzoe­ ken budgettair nauwelijks beïn­ vloeden. Voor d e totale schoon­ m a a k v a n d e Nederlandse bo­ d e m is voorlopig e e n b e d r a g v a n 2 a 3 müjard gulden uitge­ trokken. Slechts 1% d a a r v a n is dus uitgetrokken voor funda­ menteel onderzoek. Govers wü g e e n uitspraak d o e n over d e v r a a g of die verhouding goed gekozen is. Hij wü wel kwijt dat m e n het b e l a n g v a n onderzoek voor het oplossen v a n d e milieu­ problemen moet relativeren. „Onderzoek k a n belangrijk bij­ d r a g e n , m a a r d e politieke e n maatschappelijke situatie is be­ slissender voor d e v r a a g of er met dit programmeringsonder­ zoek echt iets g a a t gebeuren. Dat h e b b e n d e onderzoekers zelf niet erg in d e hand." Voorlopig verkeert d e bodem­ bescherming politiek echter in e e n impasse. De Wet Bodembe­ scherming, die het k a d e r moet vormen w a a r b i n n e n structurele m a a t r e g e l e n g e n o m e n worden tegen verdere verontreiniging v a n d e bodem, is met e e n gi­ gantische reeks a m e n d e m e n t e n uiteindelijk d e Tweede K amer g e p a s s e e r d , m a a r dreigt nu in d e Eerste K amer te stranden. Kamerbreed zijn d e Eerste­K a­ merleden v a n oordeel dat het geamendeerde Wetsontwerp Wet Bodembescherming in strijd is met d e Grondwet.^ Die strijdigheid zou d a n te wij­ ten zijn a a n het a m e n d e m e n t Lonsink, d a t bedrijven a a n ­ sprakelijk stelt voor het veroor­ zaken v a n bodemverontreini­ ging, ook als ze v a n e e n vervuü­ d e lokatie al v e r d w e n e n zijn. De Eerste K amer stelt nu, d a t dit a m e n d e m e n t ingetrokken dient te worden. De Tweede­K amer­ leden weigeren dit pertinent. Ook d e minister v a n Volkshuis­ vesting, Ruimtelijke Ordening e n MUieiobeheer voelt er niets voor om met e e n nieuw wetsont­ werp te komen e n zo k a n het n o g l a n g duren voordat d a a d ­ werkelijk m a a t r e g e l e n ter be­ scherming v a n d e Nederlandse bodem uitgevoerd kunnen wor­ den.

wordt, in 1987 zou kunnen g a a n gelden. 'Zou', als er tenminste g e e n problemen ontstaan, want d e CvB's zijn het niet e e n s met d e minister die elk personeelslid in principe het recht wil g e v e n om 42 uur te g a a n werken om zo verlof te sparen. Met d e vakbon­ d e n is d a a r o v e r e e n accoord bereikt. De minister heeft nu e e n a l g e m e n e m a a t r e g e l v a n be­ stuur in petto om dat af te dwin­ gen. Voor d e CFO­VU zegt dr. P. Kuijper d a t het voorstel v a n EVP­ zijde n o g besproken moet wor­ den. ,,Het zou e e n rol in d e dis­ cussies biimen d e Commissie v a n Overleg kunnen spelen. Ik denk d a t het voorstel vooral in landelijk k a d e r moet worden bezien w e g e n s d e financiële consequenties. M a a r d e VU als proeftuin? De rechtsongelijk­ heid ten opzichte v a n a n d e r e universiteiten ligt om d e hoek." Dr. M. W. G. de Bolster v a n d e A b v a k a b o zegt er „wat a a r z e ­ lend" tegenover te staan. „Wij steunen in elk g e v a l niets w a a r ­ bij personeel geld moet inleve­ ren. Er is al g e n o e g ingeleverd. Financiering uit d e a l g e m e n e salarismiddelen v a n d e VU acht ik g e e n h a a l b a r e k a a r t e n vrij­ willige acties onder het perso­ neel slagen niet is mijn erva­ ring. Er is dus e e n financieel probleem. Misschien zo het CvB in Den H a a g w a t kunnen berei­ ken."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen