Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 314

7 FEBRUARI 1986 ,,Lang niet alles wordt b e ­ waard. Giro­overschrijvingen v a n d e financiële dienst gooi je o p e e n g e g e v e n moment weg. Er zijn tenslotte financiële jaar­ overzichten", zegt Hugo v a n Kinschot v a n d e afdeling post­ e n archiefzaken. Hij heeft zich a a n d e VU enkele jaren bezig g e h o u d e n met d e zogeheten nieuwe archieven: bestuurs­ stukken v a n n a 1972 toen d e Wet Universitaire Bestuursher­ vorming werd ingevoerd. In juni vorig j a a r kreeg Van Kinschot d e t a a k het oude archief n a d e r o p orde te stelen. Dit archief be­ vat bestuurlijke documenten, correspondentie, notxilen e n fo­ tomateriaal vanaf ongeveer 1880, het oprichtingsjaar v a n d e VU. De invoering v a n d e WUB in d e j a r e n zeventig is dus e e n duide­ lijke cesuur in d e universiteitsar­ chieven. De besluitvorming vyerd gedemocratiseerd en d a a r m e e meer geformaliseerd. Bijgevolg n a m d e papierstroom sterk toe, m a a r werd ook, w e ­ g e n s het recht opy informatie, nauwgezet gearchiveerd. Vóór 1972 bestond het bestuur v a n d e VU uit e e n vrij klein w e ­ reldje, vertelt Van Kinschot. De notities die men elkaar toe­ schoof e n toestuurde, h a d d e n d a a r o m e e n meer persoonlijk karakter. Het verzamelen v a n materiaal uit die tijd g a a t d a n ook v a a k via het uitpluizen v a n persoonlijke\archieven van voormalige directeuren e n cu­ ratoren v a n d e VU. Sojmmige v a n deze archieven b e s l a d n et­ telijke meters. Curiosimi uit hèi VU­archief vormt e e n brieven boek uit d e 19e eeuw. Men be­ schikte in die tijd niet over co­ pieermachinerie e n ook werd c a r b o n kennelijk niet gebruikt. Want d e brieven die bestuur­ ders schreven werden, voordat d e inkt gedroogd was, op e e n doorschijnend vel gelegd, zodat

Het landelijk samenwerkingsor­ g a a n zal zich met e e n a a n t a l zaken bezighouden. Het be­ langrijkste is dat dit centrum programmatuur moet g a a n ont­ wikkelen die bruikbaar is voor d e g e d r a g s ­ en maatschappij­ wetenschappen. Daarnaast dient het centrum ook e e n voor­ lichtende functie te h e b b e n op het gebied v a n d e aanschaf, d e test e n d e evaluatie v a n in het buitenland ontwikkelde pro­ grammatuur. Het instellen v a n zo'n landelijk samenwerkingsorgaan wordt noodzakelijk geacht om d e voorhoedepositie v a n Neder­ l a n d op het terrein v a n d e me­ thodologische vernieuwing te h a n d h a v e n . Het is nu al vrij uitzonderlijk dat in Nederland diverse onderzoeksgroepen in d e sociale faculteiten actief zijn o p dit terrein. Zo vindt in d e Ver­ enigde Staten d e ontwikkeling

Vrijdag 31 januari werd a a n d e Vrije Universiteit een symposi­ um georganiseerd over d e do­ leantie. Een e e u w geleden werd o p 4 januari d e Nieuwe Kerk bezet door e e n tachtigtal kra­ kers a v a n t la lettre. O nder h e n w a r e n vijf predikanten die on­ l a n g s door d e generale synode geschorst w a r e n e n drie hoogle­ r a r e n v a n de, zes j a a r tevoren gestichte Vrije Universiteit. De VU m a a k t e ten tijde v a n d e do­ leantie d e serieuste crisis in h a a r b e s t a a n door. De doleantie w a s e e n conflict binnen d e hervormde kerken in Nederland. De gelovigen die m e e r strak in d e leer w a r e n er­ g e r d e n zich in d e jaren voor 1886 a a n d e nogal toegevende houding die d e synode a a n n a m ten opzichte v a n progressieve g r o e p e n binnen d e kerk. Dit

D

VU­archief wordt nieuw leven ingeblazen In d e kelders v a n d e VU liggen vele meters do­ cumenten uit het bestuurlijke verleden v a n deze universiteit. Archivaris Hugo van Kinscho t wil ze nieuw leven inblazen. Per slot v a n rekening is d e VU altijd het intellectuele bolwerk v a n e e n belangrijke zuil in dit land geweest en het is d a a r o m d e moeite w a a r d d e archivalia voor het nageslacht te behouden. De huidige inzage^ regeling komt volgens h e m voor versoepeling in aanmerking.

T^ ..—--*•:

­

Foto Peter Wolters, AVCATU

o p d e achterkant d e tekst ver­ s c h e e n en zo voor het n a g e ­ slacht b e w a a r d kon worden. Het a l g e m e n e beeld v a n d e ge­ schiedenis v a n d e VU is wel b e k e n d e n beschreven. Vooral dr. Roelink met zijn Blinkend

Spoor heeft d a a r het zijne a a n bijgedragen. Maar a a n d e h a n d v a n gearchiveerde documenten kunnen b e p a a l d e facetten v a n het beleid v a n d e VU uit voor­ bije j a r e n nauwkeuriger onder­ zocht worden, zegt Van Kin­

Wim Crezee schot. Hij geeft e e n voorbeeld: ,,Momenteel wordt er a a n d e universiteit veel w a a r d e ge­ hecht a a n onderzoekspresta­ ties. Het zou me niets verbazen a l s uit archiefstudie bijkt dat m e n vroeger meer b e l a n g hechtte a a n d e inhoud v a n het onderwijs." Reden temeer om d e archieven nieuw leven in te blazen, is hun culturele w a a r d e , vindt Van Kinschot. ,,Per slot v a n rekening is d e VU altijd het intellectuele bolwerk v a n e e n belangrijke zuü v a n dit l a n d geweest." Binnen d e muren v a n d e VU ligt ook e e n groot gedeelte v a n d e archieven v a n ARP­bewindslie­ den, zoals dat v a n oud­premier CoUjn.

Crime De archieven worden zorgvul­ dig in e e n v a n d e kelderruimtes v a n het hoofdgebouw b e w a a r d . Een constante temperatuur v a n 17 g r a d e n e n e e n gunstige vochtigheidsgraad moeten het papier in e e n optimale conditie houden. O ok d e zuurgraad v a n d e lucht wordt in d e g a t e n ge­ houden, want dat k a n op lange­ re termijn e e n bedreiging vor­ men. De documenten op perka­ ment e n het h a n d geschepte p a ­ pier vormen volgens Van Kin­ schot g e e n probleem. Het m a c h i n a a l vervaardigde p a ­ pier doorstaat echter minder g o e d d e t a n d d e s tijds e n ver­ kleurt snel. Het flinterdunne

Landelijke samenwerking computerprogramma's Er zal e e n landelijk samenwerkingsorgaan moeten komen om het programmatuurbeleid, aUes wat betrekking heeft op het gebruik v a n computers, te coördineren. Dat is het voorstel d a t door een adviescommissie ten behove v a n d e g e d r a g s ­ en maatschappijwetenschappen a a n minister Deetman g e d a a n wordt. Hierdoor zou Nederland zijn v o o r a a n s t a a n d e positie op het gebied v a n d e vernieuwing v a n methodolo­ gie kunnen behouden. v a n programmatuur niet binnen d e universiteiten plaats, m a a r binnen commerciële instellin­ gen. De krachtenbundeling die

n u in Nederland plaats zal vin­ d e n wordt bovendien begun­ stigd doordat herbezettingsgel­ d e n gebruikt worden ten behoe­

Koos Neuvel v e v a n d e informatisering v a n d e alfa­ e n g a m m a w e t e n s c h a p ­ pen. Het coördineren v a n d e pro­ grammatuurontwikkelingen wordt niet alleen v a n b e l a n g g e a c h t voor methodologische onderzoeksgroepen, m a a r ook voor meer inhoudelijk gerichte vakgroepen. Er k a n gedacht w o r d e n a a n het gebruik v a n d e computer op nieuwe terreinen zoals het verwerken v a n n a ­ tuurlijke taal en het met behulp v a n d e computer sturen v a n in­ terviews. O p die manier zouden

Doleantie­symposium heeft karakter familiebijeenkomst leidde tot e e n conflict wat met n a m e tot gevolg h a d dat predi­ kanten geschorst w e r d e n en dat zij op hun beurt d e Nieuwe Kerk bezetten. De rebellerenden, onder wie Abraham Kuyper. wilden e e n scheiding in d e protestantse ge­ lederen voorkomen. Zij achtten zich alleen m a a r tijdelijk v a n d e a n d e r e kerken losgemaakt. In 1892 is d e doleantie echter toch uitgelopen op e e n scheiding tus­ sen d e hervormde kerken e n d e dolerenden.

Honderd j a a r later ging het er rustiger a a n toe. „Wie h a d toen kunnen denken dat d e VU nu zo'n grote universiteit zou zijn", p e i n s d e rector magnificus pro i. dr. P. Drenth, die het symposium o p e n d e . Hij noemde het e e n g o e d e zaak dat op het symposi­ woa in 1986 ook niet­geestver­ w a n t e n deelnamen. Veel k a n s om d e loop v a n d e d a g te beïnvloeden kregen niet­ geestverwanten als forumleden Si'ep Stuurman e n Theo van Tijn overigens niet. De a c h t e r b a n

v a n d e VU h a d er e e n gezellge d a g uit v a n g e m a a k t e n vond het vermakelijker om oude dis­ cussies nog e e n s over te doen d a n om zich nieuwe, sociaal en economische­historische denk­ beelden bij te laten brengen. Tweehonderd theologen, histo­ rici e n a n d e r e wetenschappers h a d d e n zich verzameld in het auditorium voor dit symposium. O n d e r h e n b e v o n d e n zich klein­ kinderen v a n d e dolerenden v a n toen. En zelfs die w a r e n niet zo jong meer. Zoals prof. mr. W.

doorslagpapier, d a t vooral in d e jaren zestig in z w a n g kwam, is echter e e n regelrechte crime voor e e n archivaris. „Als je dat e e n p a a r keer in je h a n d hebt g e h a d is er weinig meer v a n over", verzucht Van Kinschot. Een heikel punt bij archiefzaken is d e toegankelijkheid. Er kun­ n e n immers documenten zijn die voor soirmiigen e e n o n a a n g e ­ n a m e of pijnlijke achtergrond hebben. Kan e e n willekeurig persoon d a a r zomaar inzage in krijgen? Momenteel bestaat d e afspraak dat inzage in archief­ stukken alleen n a toestemming v a n het college v a n bestuur kan geschieden. Een voorwaarde daarbij k a n zijn dat het college d e mogelijkheid heeft voordal tot publicatie wordt o v e r g e g a a n het artikel of boek g o e d of af te keuren. Deze regeling heeft volgens Van Kinschot nooit tot onoverko­ melijke moeilijkheden geleid. Toch is ze strakker d a n d e Ar­ chiefwet w a a r i n d e inzagemo­ gelijkheden v a n overheidsar­ chieven is vastgelegd. In deze wet is b e p a a l d d a t publicaties op grond v a n archiefstukken d e b e l a n g e n v a n nog levende per­ sonen niet onevenredig mogen schaden. Wie dood is, is in ar­ chief technische zin vogelvrij, al­ dus het Rijksarchief. De Archiefwet is niet v a n toe­ passing op private instellingen zoals d e VU. Van Kinschot is er echter e e n voorstander v a n dat d e VU e e n regeling hanteert die zoveel mogelijk aansluit bij d e Archiefwet. „De VU wordt ten slotte voor honderd procent ge­ subsidieerd. Bovendien is het bij historisch onderzoek v a n be­ lang dat je zoveel mogelijk ge­ g e v e n s op tafel krijgt, ook al is d a t niet prettig voor b e p a a l d e personen."

computertoepassingen kunnen bijdragen a a n e e n vergroting v a n snelheid e n efficiency v a n het onderzoeksproces. De adviescommissie zou het liefste zien d a t het samenwer­ kingsorgaan ondergebracht w e r d in e e n landelijke koepelor­ ganisatie. Er wordt gedacht a a n d e KNAW of a a n ZWO . De keu­ ze zal moeten plaatsvinden op basis v a n doelmatigheids­ e n fi­ nanciële overwegingen. Het nieuwe o r g a a n moet onder leiding s t a a n v a n e e n hoogle­ raar­directeur. Er zouden in zijn g e h e e l vijfeneenhalve vaste for­ matieplaats gereserveerd die­ n e n te worden. D a a r n a a s t k a n e r d a n e e n fonds b e s t a a n om m e n s e n op projectbasis een aanstelling te bezorgen. Twee j a a r n a d e start v a n het o r g a a n zou d e vaste formatie uitgebreid dienen te worden tot 11 plaat­

de Gaay Fo rtman, die d e verga­ dering voorzat. Hij vertelde het g e a m u s e e r d gehoor hoe zijn grootouders d e doleantie be­ leefden e n in latere j a r e n ver­ werkten. En er w a s d e kleinzoon v a n Kuyper die in é é n v a n de werkgroepen e e n a a r d i g staal­ tje vertelde v a n d e macht die zijn grootvader over d e doleren­ d e n h a d . Toen iemand e e n s op­ merkte: 'Kuyper weet ook niet alles,' w a s hij als kind diep ge­ schokt geweest.

(Karin van Liero p) O p 18 april 1986 wordt in d e Keizers­ grachtkerk d e officiële herdenkingsdienst g e h o u d e n ter herdenking v a n d e dolean­ tie. Prof. mr. I. A. Diepenhorst zal d e her­ denkingsrede uitspreken. Bij die gelegen­ heid zal ook e e n herdenkingsboek wor­ d e n gepresenteerd door prof. dr. P. J. de Jong. Ad Valvas zal op die datum een uitgebreide reportage wijden a a n d e do­ leantie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen