Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 251

13 DECEMBER 1985 ,,Ik moét, ik moet w e g . Dacht u d a t ik met d e VUT ging of zo?" Wetenschappers schijnen nooit te oud te worden voor hun werk. Na hun pensionering, het woord wordt al nooit in wetenschappe­ lijke kringen gebruikt, kunnen de doorgewinterde weten­ s c h a p p e r s het zelden over hun hart verkrijgen het vak n a a s t zich neer te leggen. Professor S a n d e r s is e e n v a n die weten­ s c h a p p e r s die g e e n v a a r w e l k a n zeggen: „O nee, ik h e b nog verschillende contracten voor boeken e n nog enkele promo­ ties. Verder blijf ik nog m e e d o e n a a n e e n onderzoeksproject hier a a n d e VU." ,,Maar," voegt hij er b e d a c h t z a a m a a n toe, „het is wel wijs om w e g te g a a n . Het vergt veel v a n je, d a t merk ik wel. Nu h e b ik meer rust e n k a n ik m e wijden a a n dingen zonder d a t het e e n 'must' is." De afgelopen drieëneenhalf j a a r w a s professor S a n d e r s de­ c a a n v a n d e faculteit. In deze hoedanigheid heeft hij voor psy­ chologie d e integratie­onder­ handelingen tussen opvoedkun­ d e e n psychologie geleid. Ver­ der heeft hij zich beziggehouden met d e TVC­reorganisatie bij psychologie. ,,Een soort m a n a ­ ger v a n d e faculteit," verwoordt hij niet zonder enige trots zijn taak. ,,De onderhandelingen zijn afgerond, d e samenvoeging v a n psychologie e n opvoedkun­ d e k a n beginnen." Professor Sanders werd in 1962 als hoogleraar in d e geschiede­ nis v a n d e psychologie e n d e theoretische psychologie a a n d e VU benoemd. Zijn weten­ schappelijke carrière h a d tot die tijd e e n enigszins afwijkend ver­ loop getoond. Hij begon zijn w e ­ tenschappelijke l o o p b a a n met d e studie wis­ en natuurkunde. ,,Dat w a s e e n familietraditie," licht hij toe. ,,Mijn v a d e r vond wis­ en natuurkunde de enige echte wetenschap. Toen w a s d e jeugd nog onderdaniger, dus ging ik doen wat mijn v a d e r zei. Maar ik w a s veel meer geïnte­ resseerd in theologische e n wijsgerige zaken." Sanders h a a l d e zijn k a n d i d a a t s wis­ en natuurkunde in 1943 en schreef zich in Kampen in om theologie te studeren. ,,De hoge­ school in Kampen w a s e e n ker­ kelijke instelling, dus w a s ik vrij­ gesteld v a n d e arbeidsinzet in d e oorlog," vertelt prof. Sanders. ,,Door d e hongerwinter b e n ik nooit in Kampen terecht geko­ men. Maar d a a r w a s nog e e n a n d e r struikelblok. Ik w a s bèta e n voor theologie moegt je gym­ nasium­A hebben. Daarom moest ik het g e v r e e s d e staats­ e x a m e n doen. Iemand r a a d d e

P s y c h o l o o g prof. C. S a n d e r s v e r l a a t d e VU

'Feiten bevatten altijd stukje interpretatie' Gedurende zijn wetenschappelijke loopbaan stond professor C. Sanders voor het veronder­ stelde dilemma tussen de exacte en de wijsgeri­ ge wetenschap. Met zijn benoeming tot hoogle­ raar a a n de VU koos hij definitief voor de wijs­ gerige kant van de wetenschap die hem op het lijf was geschreven: de theoretische en filosofi­ sche psychologie. Een gesprek met de schei­ dende hoogleraar C. Sanders, die vandaag, vrijdag 13 december, zijn slotcollege houdt. „Ik ben een bèta, maar mijn hart gaat uit naar al­ pha."

systeem b e n jij'." ,,Nou zeg ik het heel gek en overdreven, m a a r het g a a t hier om: mensen die altijd in d e exacte vakken zitten h e b b e n d e neicfing a n d e r e mensen n a a r e e n b e p a a l d aspect te zien. Die zienswijze g a a t domineren e n overvleugelt a n d e r e manieren v a n k e n n e n e n o m g a n g . De m e n s e n zijn v a a k blind voor transcedente dimensies. Deze dingen worden in d e exacte we­

Foto Peter Welters, AVC/VU

m e toen a a n mijn doctoraal psy­ chologie te halen; d a a r m e e kon je ook theologie g a a n studeren. In die tijd w a s d e psychologie veel wijsgeriger. Het w a s ook e e n onderdeel v a n letteren e n wijsbegeerte." O n d a n k s aUe beleden liefde voor d e filosofische kant v a n d e psychologie promoveerde San­ ders in 1954 op 'De Rangeertest, e e n kwalitatieve e n kwantitatie­ v e inteUigentietest'. De disserta­ tie w a s volgens S a n d e r s e e n kri­ tisch geluid in die tijd. Het ge­ bruik v a n kwantitatief materiaal

Post­hoger onderwijs

WO en HBO g a a n samen cursusaanbod saneren De universiteiten e n d e HBO ­ instellingen g a a n s a m e n e e n plan maken, h o e ze tot é é n stel­ sel v a n post­hoger onderwijs kunnen komen. Met d e notitie ,,Naar s a m e n h a n g in het post­ hoger onderwijs" v a n minister drs. W. J. Deetman ­ die in okto­ ber verscheen ­ kunnen ze het dus wel eens zijn. Die notitie werd vorige week m a a n d g in d e HO­kamer besproken. Het g a a t in die notitie om s a n e ­ ring v a n het cursusaanbod. Dat is volgens d e minister veel te versplinterd: het wetenschap­ pelijk onderwijs kent achttien, en het HBO vier clubs die zulke nascholingscursussen organi­ seren. Dat zou er ook best é é n kunnen zijn, waarbij het onder­ scheid tussen WO en HBO dus

Carolien Stam

ook zou mogen vervallen. Re­ d e n daarvoor is, d a t nascho­ lingscursussen d o o r g a a n s b e ­ roepsgericht zijn. Behalve sanering is ook bezui­ niging e e n doel. Tot 1993 wil d e minister n o g wel geld in nascho­ lingscursussen pompen, m a a r d a a r n a moeten ze zichzelf b e ­ druipen. Dat scheelt d a n e e n kleine vijf müjoen. Vier v a n die vijf müjoen g a a t nu op a a n pos­ t a c a d e m i s c h e cursussen, terwijl post­HBO­cursussen zes ton kosten. Het geld dat tussen nu e n 1993 g a a t vrijkomen n a a r ­ m a t e d e cursussen kostendek­ kend worden, wordt eerst nog in het HBO gemvesteerd. Want d a t heeft ten opzichte v a n het WO e e n achterstand.

(Esther

Hageman/UP)

was toen in d e psychologie vrij revolutionair. Sinds die tijd is d e psychologie veel meer e e n w e t e n s c h a p ge­ worden in d e zin d a t m e n kriti­ scher en experimenteier is. ,,Toen ik die dissertatie schreef w a r e n veel mensen er intuïtief v a n overtuigd dat het wel goed w^as zo. Men n a m het gemakke­ lijker a a n zonder e e n solide b a ­ sis v a n onderzoek. Dat is wel v e r a n d e r d . Dé meeste psycho­ logen realiseren zich nu d e b e ­ perkingen v a n hun uitspraken e n oordelen. Er worden veel m e e r v r a g e n gesteld over d e geldigheid en d e t o e p a s b a a r ­ heid v a n e e n test." De alpha­bèta­scheiding speel­ d e Sanders in die tijd al parten, getuige e e n stelling bij zijn proefschrift: 'Met n a m e bij a c a ­ demici uit d e bèta­faculteiten b e s t a a t er e e n ernstige dishar­ monie tussen het intellectuele aspect v a n hun persoonlijkheid e n d e m a t e w a a r i n zij als mens zijn gerijpt.' ,,Heb ik dat zo g e ­ zegd? Nou ja, dat is wel e e n jeugdzonde. Hoe lang is dat al geleden? Meer d a n dertig jaar?", verontschuldigt prof. S a n d e r s zich e e n beetje. ,,Ik zie w^el dat sommige mensen in d e exacte w e t e n s c h a p p e n geneigd zijn hun brü, die ze in hun werk o p moeten hebben, in het gewo­ n e leven niet öf te zetten. Ze zien d e werkelijkheid aUeen n o g m a a r op e e n exacte manier. Als je als chemicus bij voorbeeld n a a r e e n mens kijkt, zie je e e n interessant biochemisch sys­ teem. Je komt bij e e n vriend of vriendin en in plaats v a n d a t je zegt: 'Wat b e n jij e e n reuzeleuke vent of meid', denk je dan: 'wat e e n interessant biochemisch

t e n s c h a p p e n niet meer gezien e n a f g e d a a n als p a s s é . In feite komt dat door d e dominantie v a n b e p a a l d e exacte weten­ schappelijke optieken." Het transcedente, hetgeen vol­ gens S a n d e r s boven d e alle­ d a a g s e werkelijkheid uitkomt, speelt in prof. Sanders' filosofi­ sche beschouwingen e e n be­ langrijke rol. Het is volgens h e m een b e p a a l d e manier om n a a r d e werkelijkheid te kijken, net zoals m e n in d e exacte weten­ s c h a p p e n op e e n feitelijke m a ­ nier n a a r d e werkelijkheid kijkt. Vooral in d e jaren zestig produ­ ceerde Sanders verschUlende produkten v a n eigen hand, met als onderwerp religie e n weten­ schap. Daarin bepleit hij onder a n d e r e d a t d e bijbel verstaan moet worden vanuit het functio­ nele vlak, in e e n nieuwe actuali­ teit. Maar wie nu denkt dat prof. Sanders al in d e jaren zestig e e n progressief christelijk beleid voorstond d a t d e m o d e r n e mens kon aanspreken, heeft het mis. S a n d e r s bedoelt' iets heel a n ­ ders.

Falen ,,Het christendom faalt erin d e bijbel te functionaliseren. De es­ sentie v a n eenvoudige begrip­ p e n v a n het christendom is niet bekend bij d e mensen. Als ik hier o p d e VU bij voorbeeld e e n s rondkijk. De meesten h e b b e n e e n opvoeding g e h a d in e e n christelijk gezin. Als je met ze p r a a t rijzen d e h a r e n je te ber­ ge. Ze weten niet e e n s w a a r het over gaat. Dat is toch falen, of niet? De mensen denken niet meer Joods­Christelijk, m a a r Grieks­wetenschappelijk. Men

k a n d e christelijke begrippen niet meer plaatsen in het d a g e ­ lijks leven." ,,Op het ogenblik doet m e n po­ gingen d e bijbel politiek te expli­ citeren, rechtvaardige inko­ mensverdeling, d e oorlog­vre­ d e ­ v r a a g bij voorbeeld. Maar d a n wordt het christendom poli­ tiek. Dat is d e extraverte kant v a n het christendom. Die is ook juist, m a a r onvolledig. De intro­ verte kant is er niet, het begrij­ pen. De mensen doen dingen zonder zelf d e motieven d a a r ­ achter te weten. De mens moet letterlijk zelfbewust worden zo­ dat zijn motieven hem duidelijk worden. Dat is e e n kwestie v a n vorming. Wat ik bedoel is zó in­ grijpend, het is e e n hele a n d e r e manier v a n leven e n tegen d e dingen aankijken."

Mens zelf De kénwijze, d e zienswijze v a n d e mensen, lijkt het toverwoord voor professor Sanders. O ok binnen d e w e t e n s c h a p zijn er verschillende manieren v a n b e ­ nadering. Maar d e feiten zijn toch e e n gegeven? Volgens prof. Sanders zijn wetenschap­ pelijke feiten lang niet zo h a r d als ze door d e meeste mensen wel beschouwd worden. De w e ­ tenschap is voor Sanders niet iets absoluuts, dat los v a n d e mensen staat. Integendeel,­ het bestaat volgens hem voor het grootste gedeelte uit d e inbreng v a n d e mens zelf. Het is ook d e mens die d e feiten maakt, door het met elkaar eens te zijn over b e p a a l d e zaken. ,,Wat wij feiten noemen, d a a r zit altijd e e n stuk menselijke inter­ pretatie in. Hoe meer je n a a r d e sterk gereduceerde werkelijk­ heid tendeert, dus n a a r d e n a ­ tuurwetenschappen van de 'harde feiten', hoe meer je het s a m e n eens bent wat die feiten zijn. Als je echter in d e richting v a n d e culturele werkelijkheid komt, is men het steeds minder met elkaar e e n s over d e feiten. Maar altijd, zelfs in d e natuur­ wetenschap, is d a a r die mens met zijn cultuurdenken, met zijn manier v a n opvatten, die d e fei­ ten mddkt." Prof. Sanders heeft zich, n a d e a a n v a a a r d i n g v a n zijn hoogle­ r a a r s c h a p in d e theoretische e n filosofische psychologie, defini­ tief overgegeven a a n zijii wijs­ gerige a a r d . Zelf omschrijft San­ ders dit onderdeel v a n d e psy­ chologie als d e beschouwelijke richting v a n het vak. Het is zijn t a a k d e vooronderstellingen e n d e grondslagen v a n d e moder­ n e psychologie te bestuderen. Hoewel hij duidelijk voor d e wijsgerige kant v a n d e weten­ s c h a p heeft gekozen, blijft prof. Sanders ook e e n beetje bèta: ,,Je kunt zeggen dat ik bèta ben, m a a r alpha­belangsteUing h e b . Ik probeer dat te combineren: ik m a a k gebruik v a n d e exacte kant v a n d e psychologie, om die filosofisch door te lichten". Sanders juicht d e steeds experi­ menteier en zelfstandiger wor­ d e n d e psychologische weten­ s c h a p toe. De methoden worden steeds beter ontwikkeld e n dat geeft d e psychologie volgens Sanders e e n steeds h a r d e r e exactere basis. Invloeden v a n buitenaf, v a n d e informatica, d e cybernatica e n d e linguïstiek, versterken die ontwikkeling. Een tegensteUing met Sanders' e e r d e r e pleidooi voor d e relati­ vering v a n d e 'harde feiten'? Zijn bèta­kant heeft hem kenne­ lijk nog niet loslaten. M a a r met nadruk wijst Sanders in zijn w e ­ tenschapsopvatting op d e in­ vloed v a n d e mens, die met zijn cultuurdenken d e hardheid v a n d e feiten bepaalt. Hierin over­ wint zijn liefde voor d e filosofi­ sche vooronderstellingen het v a n alles wat theorie en feit g e ­ noemd k a n worden.

Dl

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen