Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 250

13 DECEMBER 1985 Voordat w e binnen mogen, wor­ d e n onze persoonlijke g e g e v e n s uitgebreid genoteerd. Alleen m e n s e n met e e n indrukwek­ k e n d geplastificeerd pasje op h u n borst kunnen vrij in e n uit lopen. We zijn in het Admirali­ teitsgebouw v a n d e marine in Den Haag, w a a r we het inter­ view met Nico Guns hebben. Nico Guns werkt als plaatsver­ v a n g e n d hoofd op d e afdeling sociaalwetenschappelijk onder­ zoek v a n d e Directie Personeel Marine. Van huis uit is hij onder­ wijskundige, m a a r toen in 1980 het ,,Zuiderkruisproject" als in­ tern bedrijfsonderzoek gestart werd, werd hij belast met het sociaal­psychologische gedeel­ te v a n het onderzoek. De rap­ portages v a n het project gingen n a a r d e marineleiding, die op basis d a a r v a n e e n advies a a n het ministerie v a n defensie uit­ bracht over het v a r e n met vrou­ wen. Dat onderzoek voor het ,,Zuider­ kruisproject" verdiepte Guns tot e e n dissertatie. Centraal d a a r i n s t a a n d e veranderingen in d e opvattingen v a n d e marine­ m a n n e n over het g e m e n g d v a ­ ren. Waren de mannen optimisti­ scher ov er het v aren met v rou­ wen toen ze na een jaar ge­ mengd v aren aan boord kwa­ men? ,,Wanneer w e d e reacties v a n d e m a n n e n n a een j a a r bekij­ ken, zijn d e veranderingen in houding e n opinie tegenover vrouwen a a n boord overwe­ g e n d negatief, soms afwisse­ lend positief e n negatief. Toch moet je dat heel goed n u a n c e ­ ren. Sommige Zuiderkruisman­ n e n b e g o n n e n opmerkelijk posi­ tief a a n d e proef met vrouwen a a n boord. Als ze a a n het eind v a n het j a a r negatiever zijn, kunnen ze toch n o g e e n positief oordeel h e b b e n over gemengd varen. Op sommige punten kun­ n e n ze pessimistischer oordelen, op a n d e r e punten weer optimis­ tisch. Je m a g g e e n algemeen g e l d e n d e positieve of negatieve uitkomst g e v e n v a n dit onder­ zoek. Evenmin kun je zeggen dat d e houding v a n m a n n e n tegenover vrouwen a a n boord mee­ of te­ genviel. Het is beslist niet altijd koek e n ei geweest, er w a r e n wel degelijk voorbeelden v a n traditioneel stereotiep gedrag, v a n béide kanten. Stoer man­ n e n g e d a g , aanstellerig vrou­ wengedrag, voorkeursbehan­ delingen en dergelijke, dat zal best e e n s voorgekomen zijn. M a a r uit het onderzoek is geble­ ken dat zowel d e m a n n e n als d e vrouwen juist deze problemen, w a a r m e n aanvankelijk nogal e e n h a r d hoofd in had, n a het proefjaar minder ernstig in­ schatte. Er is hier sprake v a n e e n gewenningsproces, a a n beide kanten. Men p r a a t er ook met elkaar over als er bij voor­ beeld fouten worden gemaakt, er wordt advies g e v r a a g d of m e n vraagt domweg: 'Wat ver­ wachten jullie nou eigenlijk v a n ons?' " Is het niet belangrijk de houding van marinev rouwen in het on­ derzoek op te nemen? ,,Jazeker, d e ervaringen van vrouwen zijn ontzettend belang­ rijk. Voor d e door mij gehanteer­ d e a n a l y s e h a d ik e e n groot a a n t a l respondenten nodig. Ik h a d m a a r twintig vrouwen, nou ja, er w a r e n m a a r twintig vrou­ w e n a a n boord. De vrouwen be­ g o n n e n optimistisch e n hogelijk gemotiveerd. Na het proefjaar w a s het optimisme duidelijk ge­ temperd, vooral wat betreft d e fysieke inspanningen en som­ mige leidinggevende functies. En d a n is de Zuiderkruis nog m a a r e e n bevoorradingsschip.

1

Proefschrift: V o o r a l j o n g e r e n v i n d e n g e m e n g d varen problematisch

Marine gaat onwennig met vrouwen in zee Dé v r a a g voor d e marine is niet óf het mogelijk is met vrouwen te varen, m a a r hóe vrouwen in d e marine kunnen integreren. In 1980 begon d e marine a a n d e „Zuiderkruisproef": v a r e n met e e n g e m e n g d e bemanning. Nico Guns werkte­ het onderzoek, dat hij in het kader v a n deze proef deed, uit tot e e n wetenschappelijk proef­ schrift ­ „Vrouwen a a n boord", w a a r o p hij afge­ lopen dinsdag a a n d e VU promoveerde. Wat d e vrouwen betreft bleken d e fysieke eisen a a n boord hen toch een beetje op te spelen. Bij d e marine m a n n e n w a r e n het vooral d e jongeren die het problematisch vonden om met vrouwen te varen. Vrouwen d e d e n voor hen iets af a a n het mannelijke beeld v a n d e marine. De opinie v a n m a n n e n over het v a r e n met vrouwen lijkt n a het proefjaar in e e n negatieve richting te g a a n , m a a r nuancering is g e b o d e n volgens Guns. Een interview.

Carolien Stam d e marine komen groeien ze met elkaar op." Toch zijn het v ooral jongere ma­ rinemannen die de grootste moeite hebben met vrouwen aan boord, juist omdat zij een typisch traditioneel vrouwbeeld blijken te hebben. Dat is toch opmerkelijk. De jongelui die zich a a n b i e d e n om bij d e marine te dienen iden­ tificeren zich v a a k met het m a n ­ nelijke, soms ook krijgshaftige beeld v a n d e krijgsmacht. In het g e v a l v a n d e marine geldt nog in het bijzonder het fysiek e n m e n t a a l inspannende leven op zee. Dat is ook e e n reden waar­ om ze dat beroep kiezen. Dan doet de aanwezigheid van vrouwen iets af a a n het ruwe, heldhaftige plaatje. De m e n s e n die a l w a t langer bij d e m a r i n e zitten weten dat het beeld l a n g niet zo romantisch e n mannelijk is. Typerend is het resultaat v a n e e n recent onderzoek in de Ver­ enigde Staten. Daaruit blijkt dat het tij v a n egalitair progressief d e n k e n ten opzichte v a n vrou­ w e n keert, m e n g a a t weer min­ der egalitair denken." Is het moeilijk of gemakkelijk voor v rouwen om in de marine te integreren? Zo'n conclusie k a n e n wü ik niet trekken. Ik h e b onderzoek ge­ d a a n als wetenschappelijk so­ cioloog n a a r d e verandering v a n houdingen e n opinies. Ik h e b g e e n onderzoek g e d a a n n a a r d e v r a a g of het wel of niet kan. D a n zou je n o g veel meer variabelen erbij moeten betrek­ ken. Dat heeft d e marineleiding g e d a a n . Zij h e b b e n d e verschil­ lende onderzoeksresultaten geëvalueerd en op grond d a a r ­ v a n d e minister geadviseerd. De minister heeft het standpunt ingenomen dat er met vrouwen g e v a r e n moet worden. Wij zoe­ ken uit hóe dat kan, wij werken het beleid uit."

Te laag aantal Foto Kees Keuch, AVCATU

w a a r men meer privacy heeft d a n bijvoorbeeld in d e onder­ zeedienst. D a a r w a r e n d e vrou­ w e n ook duidelijk meer g e m a ­ tigd over. Ze w a r e n nog steeds v a n mening dat v a r e n met vrou­ w e n door moest g a a n , m a a r ze v o n d e n het niet meer zo vanzelf­ sprekend als toen ze e r a a n be­ gonnen."

Ingeslepen i lijnen Gaf de gezagsuitoefening

v an vrouwen tegeno v er mannen geen problemen. ,,Het is niet zo dat m e n a a n boord d e hele d a g bevelen loopt te geven. In principe weet ieder­ e e n wat er v a n hem of h a a r verwacht wordt. Het leven op e e n schip loopt langs ingesle­ p e n lijnen. Als er müitair g e z a g uitgeoefend moet worden, ge­ beurt dat en is het voor zowel m a n n e n als vrouwen volslagen duidelijk dat er e e n militaire hië­ rarchische relatie bestaat. Voor sommige m a n n e n w a s het moeilijk het g e z a g v a n e e n

vrouw te a a n v a a r d e n , voor sommigen moeilijker d a n ze ge­ dacht h a d d e n . Voor het gros w a s het echter g e e n probleem." De m a n n e n die d a a r problemen m e e hebben, zijn met n a m e de­ g e n e n die vooraf al typisch tra­ ditionele opvattingen ten a a n ­ zien v a n vrouwen h a d d e n . Uit het onderzoek bleek ook dat dit soort opvattingen over gepast g e d r a g voor vrouwen sterk sa­ m e n h a n g e n met het feit of m e n wel of niet voorstander is v a n het varen met vrouwen. Het is zeker niet zo dat aUe m a n n e n a a n boord er traditionele opvat­ tingen op nahouden. Er zijn ge­ n o e g m a n n e n die weinig of veel minder problemen h e b b e n met vrouwen a a n boord. G o e d e voorlichting binnen d e oplei­ ding zou e e n middel kunnen zijn om e e n zo positief mogelijke mentaliteit onder d e b e m a n ­ ningsleden te scheppen. Dat k a n door er direct met d e be­ trokkenen over te praten. Maar d e grootste invloed heeft, denk ik, toch d e g e m e n g d e opleiding. Vanaf d e eerste d a g dat ze bij

De beleidsnota, die het ministe­ rie v a n defensie in juni v a n dit j a a r presenteerde, schrijft dus voor dat er meer vrouwen in d e krijgsdienst moeten. Het a a n t a l vrouwen dat op dit moment in d e v a r e n d e dienst bij d e marine zit houdt niet over. Er varen twee bevoorradingsschepen met elk vijftien tot twintig vrou­ w e n a a n boord. De marine­ voorlichtingsdienst weet te ver­ tellen dat dit l a g e a a n t a l niet Ugl a a n d e onwil v a n mannen, m a a r a a n d e beschikbaarheid v a n vrouwen. Er zijn te weinig vrouwen die in d e krijgsmacht wUlen e n d e minister wü d a n ook meer a a n d e werving v a n vrouwen g a a n doen. De mari­ ne, land­ e n luchtmacht moeten bekend g e m a a k t worden a a n vrouwen. De marine geeft vrou­ w e n d e mogelijkheid e e n con­ tract te sluiten met een kortere looptijd d a n gewoonlijk. Zij kun­ n e n zich twee tot drie j a a r bin­ d e n a a n d e marine, terwijl m a n ­ n e n zeker vier tot zes j a a r moe­ ten dienen. N a a r a n d e r e vor­ m e n v a n positieve discriminatie wordt volgens d e marinevoor­ lichtingsdienst nog gezocht. J. Hulshof, tot voor kort chef v a n d e marinestaf, zei in 1982 nog

v a n mening te zijn dat vrouwen in d e marine d e vloot zouden " verzwakken. Daarbij waren, n a a s t d e ondermijning v a n d e teamgeest a a n boord, het fysie­ ke e n psychische functioneren v a n d e vrouw in het geding. Wiffs er aan boord werkelijk sprake v an knelpunten op dit vlak? „Je kunt niet zeggen d a t d e m a ­ rine niet voor het v a r e n met vrouwen zou zijn. Uit het onder­ zoek bleek al dat d e Zuiderkruis­ m a n n e n verschillende opvattin­ g e n d a a r o v e r h a d d e n . Ook bin­ n e n de marine b e s t a a t e e n heel scala van meningen over dit on­ derwerp. Maar w e v a r e n nu a l vijf jaar met vrouwen e n ieder­ e e n is nu zo o n d e r h a n d wel a a n het verschijnsel g e w e n d ge­ raakt."

Vooroordeel „Wat die knelpunten betreft, het is e e n vooroordeel te zeggen, dat vrouwen fysisch of psy­ chisch zwak zouden zijn. Er zijn vrouwen die d a a r i n sterker zijn dan m a n n e n . De marine heeft haar selectie­criteria e n d a a r moeten zowel vrouwen als m a n ­ n e n a a n voldoen. Wat d e ope­ rationele gereedheid v a n het schip betreft, d a a r o v e r k a n ik niets zeggen. Ik k a n alleen her­ h a l e n w a t d e m e n s e n die d a a r ­ over kurmen oordelen d a a r v a n gezegd hebben. Ik b e n d a a r heel terughoudend over, ik weet dat het heel gevoelig Ugt. De operationele gereedheid h a n g t af v a n verschillende aspecten. Vooral als het aankomt o p zwa­ re fysieke belastingen, zoals het vastmaken v a n zware trossen of het versjouwen v a n grote slan­ gen, kunnen zich problemen voordoen. Maar dat geldt net zo goed als je daarvoor e e n tenge­ re jongen neerzet. Wat d e psy­ chische kant betreft, in het begin h a d d e n d e vrouwen meer be­ hoefte a a n rust en ontspanning d a n m a n n e n , tot ze er e e n beet­ je a a n g e w e n d w a r e n . Ze moes­ ten in het begin ook d e vergelij­ king met m a n n e n doorstaan die al enkele jaren g e v a r e n h a d ­ den. Dan is het niet eerlijk n a korte tijd al te concluderen dat vrouwen meer rust nodig h e b ­ ben. Zo is het ook niet g e g a a n . De conclusie over het geheel w a s d a t d a a r g e e n problemen m e e waren." Pleit u in een v an uw stellingen bij het proefschrift v oor een kruisbestuiving v an mannelijke en v rouwelijke eigenschappen? ,,Als u bedoelt, zou u g r a a g zien dat m a n n e n meer vrouwelijke eigenschappen hebben en an­ dersom, ja, ik denk het wel. Het k a n d e operationele capaciteit v a n e e n schip ook zeker ten g o e d e komen. Bijvoorbeeld emotionaliteit, dat is e e n eigen­ s c h a p die a a n vrouwen wordt toegeschreven. Vaak zegt m e n dat m a n n e n dat niet horen te doen. Dat vind ik kul. „Luisteren m a n n e n " is e e n gevleugelde kreet in d e marine. Maar het luisteren n a a r e e n onderge­ schikte, erachter proberen te ko­ m e n w a t d e a n d e r nou eigenlijk bedoelt, is heel belangrijk, ook a a n boord v a n e e n schip. Vrou­ w e n kenmerken zich nou juist door warmte e n expressiviteit, zich openstellen voor a n d e r e n . Ik denk dat d e operationele ge­ reedheid g e b a a t zou zijn bij dit soort gedragspatronen. Het om­ gekeerde geldt natuurlijk ook: vrouwen moeten zich wat man­ nelijker g e d r a g e n . Ik geef dat in mijn proefschrift a a n met de term: 'more pluck a n d grit', meer op je t a n d e n bijten. Je moet dat niet zien als e e n a l g e m e e n gel­ d e n d e v /et, er zijn veel vrouw^en die uitstekend op hun t a n d e n kunnen bijten."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen