Ad Valvas 1985 - 1986 - pagina 373

7 MAART 1986 De grootste moeilijkheid voor e e n wetenschapshistorica, die zich met zo'n actueel onderwerp bezighoudt als d e geschiedenis v a n d e Recombinant DNA­tech­ nologie is nog wel d e overstel­ p e n d e hoeveelheid materiaal die zich voor bestudering a a n ­ dient. Susan Wright: ,,Mijn stu­ die onderscheidt zich niet w e ­ zenlijk v a n studies v a n a n d e r e historici, die zich met feiten be­ zighouden die zich meer in het verleden afspelen. Je bent altijd bezig met reconstructies v a n w a t er gebeurt. Het grote ver­ schil is dat historici die zich met d e middeleeuwen bij voorbeeld bezighouden v a a k met e e n ge­ , brek a d n materiaal kampen, terwijl ik moet o p p a s s e n dat ik er niet in omkom." Daarbij gebruikt ze aUes wat er te krijgen is. Verslagen v a n hoorzittingen, interviews, die ze zeH afneemt met sleutelfiguren, brieven, artikelen, nota's, r a p ­ porten. En het beeld dat daaruit ontstaat? Susan Wright: „ O p een b e p a a l d moment b e g o n d e regering R e a g a n d e Russen er­ v a n te beschuldigen dat ze ge­ netic engineering toepasten voor militaire doeleinden. Dat markeert het moment w a a r o p het Ministerie v a n Defensie in d e USA zelf dat soort onderzoek v a n d e grond probeerde te krij­ gen."

Susan Wright: toen de beschuldigingen tegen de Russen begonnen, werden we bezorgd Susan Wright is wetenschapshistorica. H a a r onderwerp is d e geschiedenis v a n d e recombi­ n a n t DNA technologie in d e USA. Een onder­ w e r p dat twee scherpe kanten heeft: het even­ tuele misbruik v a n d e technologie voor oorlogs­ voering en d e g e v a r e n v a n d e w e t e n s c h a p p e ­ lijke research en d e industriële toepassingen voor het biologisch milieu. Over het eerste pro­ bleem zal ze deze week a a n e e n groot a a n t a l universiteiten en hogescholen in Nederland spreken, ter gelegenheid v a n d e universitaire v r e d e s d a g . De UK sprak met h a a r over beide a s p e c t e n v a n h a a r onderzoek.

Verdrag Volgens Susan Wright heeft er in d e periode voordat R e a g a n president werd i n d e r d a a d g e e n DNA­recombinant onderzoek plaatsgevonden, dat bewust op oorlogsvoering gericht w a s . De USA e n d e USSR h e b b e n in 1972 e e n v e r d r a g ondertekend, dat chemische e n biologische oorlogsvoering verbiedt, en hoewel in het v e r d r a g niet over militair gericht onderzoek ge­ sproken wordt, werd dat toch niet gestimuleerd. In 1980 werd dat vrij plotseling a n d e r s . De Sovjet­Unie werd v a n schen­ ding v a n het v e r d r a g v a n 1972 beschuldigd e n het ministerie v a n defensie begon fondsen ter beschikking te stellen a a n bio­ technologisch onderzoekers. Susan Wright: ,,Vanaf het mo­ ment dat die beschuldigingen a a n het a d r e s v a n d e USSR be­ gonnen, w e r d e n we bezorgd. Ze misten namelijk iedere grond. Het departement is v a a k om be­ wijzen g e v r a a g d , m a a r die h a d ­ den ze niet. Ja, hypotheses, dat wel. Maar dat is natuurlijk wat anders. Veelzeggend is ook dat ze zich nooit bij d e United Na­

Vervolg van pag. 3 maandag de aantekeningen d a a r v a n te pakken krijg. Je ligt in een mum v a n tijd achter." Om de studiedruk h a n t e e r b a a r te maken houdt Jacco er voor zich­ zelf schema's op n a . Soms wor­ den die fors omgegooid. „Net zoals bij schaatsenrijden," zegt hij lachend. De eerstejaars studie is tameUjk theoretisch, vindt Jacco Hoo­ gendam. Met verlangen ziet hij uit n a a r volgende j a r e n w a a r i n ook d e confrontatie met d e prak­ tijk a a n d e orde komt. Zo heeft hij vernomen dat in het d e r d e of vierde j a a r e e n managementsi­ mulatiespel met behulp v a n computers op het p r o g r a m m a staat. ,,Voor dat soort dingen is in het eerste j a a r gewoon g e e n tijd," zegt hij begripvol. Vooral het vak boeldiouden wordt door de eerstejaars z w a a r e n s a a i gevonden. „Als je dat vak goed wüt volgen, b e n je d a a r d e hele week m e e bezig. De a n d e r e vakken schieten erbij in." Of d e tijdsinvestering veel oplevert is echter d e v r a a g : „De helft v a n de stof die ik bij boekhouden

Genetic engineering lijkt a l g e m e e n geaccepteerd, m a a r d e zorgen v a n het grote publiek, w a a r o n d e r deze J a p a n s e monniken, om v r e d e en veiligheid neemt nog steeds toe. Foto Bram de HoUander

tions gemeld h e b b e n met d e be­ schuldigingen. D a n worden ze namelijk p a s officieel. M a a r d a n moet je ze natuurlijk ook h a r d kunnen maken. Dat w a s echter d e bedoeling klaar­ blijkelijk h e l e m a a l niet. En het kon ook niet. Wat er v a n het Russische onderzoek bekend is.

ziet er redelijk v r e e d z a a m uit. Het ging erom het publiek te be­ werken. Er moest e e n recht­ vaardiging komen om zelf dat oorlogsonderzoek officieel toe te g a a n staan." Het gevolg is dat het v e r d r a g v a n 1972 nu sterk onder druk staat. Als d e Russen op d e sig­

h e b g e h a d , b e n ik alweer ver­ geten," zegt hij met e e n gezicht alsof het h e m niet echt deert. Het evaluatierapport­ dat nu over het eerste j a a r verschenen is, vindt Jacco erg nuttig. Zo sig­ naleert het in alle duidelijkheid dat niet alle docenten e e n 'stu­ diewijzer' maken. „Soms is het goed d e docenten achter hun v o d d e n te zitten."

a a n t a l onderwijskundige facto­ ren remmend werken op d e stu­ dievoortgang. ,,De tentamens zitten soms in technisch opzicht nogal ongelukkig in elkaar. Ik denk dat sommige toetsen dus­ d a n i g geconstrueerd zijn dat d e student v r a a g a goed moet heb­ b e n om d e v r a g e n b tot en met f te kunnen beantwoorden. Bo­ vendien vermoed ik dat d e be­ antwoording v a n d e tentamen­ v r a g e n voor studenten v a a k te tijdrovend is. Je toetst d a n meer op uithoudingsvermogen d a n o p kennis." Een t w e e d e factor is volgens h a a r d e ,,vrijblijvende e n te weinig schoolse" opzet v a n d e propedeuse. ,,Economie is e e n grote faculteit die d e nei­ ging in zich heeft voor studenten anoniem te worden. In zo'n situ­ atie is het v a n b e l a n g dot er e e n strakke organisatie is. Een voor­ beeld: sommige collegedictaten worden momenteel g e m a a k t door d e studentenverenigingen Vesvu e n Vuso. Dat vind ik inef­ ficiënt. Docenten zouden eigen­ lijk verplicht moeten worden zelf d e collegestof in gecomprimeer­ d e vorm op schrift te stellen." Met wat meer schoolmeester­ achtig optreden zou volgens

Remmend Vorige w e e k m a a n d a g k w a m het rapport v a n d e e v a l u a t i e ­ commissie op d e faculteitraad­ v e r g a d e r i n g ter s p r a k e . Aan­ g e n o m e n w e r d e n voorstellen v a n d e Vesvu­studentenfractie om te onderzoeken of e e n a a n ­ tal k n e l p u n t e n in het onder­ w i j s p r o g r a m m a zijn w e g te werken. Met n a m e d e s a m e n h a n g tus­ sen d e diverse vakken Ln het eerste j a a r zou in d e toekomst meer tot zijn recht moeten ko­ men. M a a r hoe k a n het studie­ rendement op kortere termijn verbeterd worden? Eveline Kok die vanuit Onderwijsresearch bij het evaluatie­onderzoek be­ trokken is, vermoedt dat e e n

Hans Kuné n a l e n uit Amerika r e a g e r e n e n ook met biologisch oorlogson­ derzoek beginnen is het v e r d r a g praktisch gesproken een vodje p a p i e r geworden. Dat heeft veel m e n s e n ertoe gebracht op uit­ breiding v a n het verdrag a a n te dringen, zodat ook het weten­ schappelijk onderzoek er onder komt te vallen. De historica Su­ s a n Wright ziet d a a r niet veel in: ,,lk denk dat dat momenteel on­ h a a l b a a r is, e n dat iedere ver­ a n d e r i n g v a n d e letter v a n het v e r d r a g e e n verzwakking e n uitholling zal betekenen. Ik denk d a t het beter is om druk uit te oefenen voor het behoud v a n het huidige verdrag." Overigens heeft ze weinig illu­ sies. In principe k a n ieder soort onderzoek op dit terrein door militairen uitgebuit worden. „Wie h a d ooit v a n ontblade­ ringsmiddelen gedacht dat het aggressieve w a p e n s Ln e e n aanvalsoorlog zouden wor­ den?" De belangrijkste o p g a v e v a n intellectuelen is volgens h a a r d a n ook: e r a a n bijdragen dat het DNA­recombinant niet volledig in die grijze zone te­ recht komt, die toepassingen zo­ wel ten g o e d e als ten k w a d e kent. En er voor zorgen dat het overzichtelijk blijft, wat er alle­ m a a l a a n onderzoek plaats­ vindt. ,,In d e USA is dat over­ zicht er op het ogenblik hele­ m a a l niet meer."

Angst Evenals in Europa is ook in d e USA onder het publiek d e angst voor d e gevaarlijke ontsnapte laboratoriimi­bacillen e n virus­ sen w e g g e ë b d . Genetic engi­ neering is geaccepteerd. Te­ recht? Susan Wright: „Niet helemaal, vind ik. Het is voor mij als histo­ rica natuurlijk niet mogelijk om al te diep op allerlei technische discussies in te g a a n , m a a r ik weet wel hoe d e wetenschap­ pers e n beleidsmakers die in dit

gebied bezig zijn zich g e d r a g e n e n welke taktieken ze toepassen om het publiek gerust te stellen. Als historica zeg ik dan: dat soort g e d r a g h e b b e n w e in d e loop der geschiedenis meer kunnen w a a r n e m e n , e n het m a a k t mij er niet geruster op. De g e v a r e n die er volgens d e ex­ perts wel degelijk nog zijn, wor­ d e n in het o p e n b a r e d e b a t zo­ veel mogelijk verdoezeld." Een v a n die g e v a r e n is volgens h a a r dat d e w e t e n s c h a p tech­ nologie is geworden, zonder dat er voldoende over n a g e d a c h t is hoe d e grootschalige processen Ln fabrieken beveüigd kunnen worden. Extra verontrustend is in dit opzicht dat veel fabrieken w a a r i n v a n nieuwe organismen gebruik wordt g e m a a k t in ont­ wikkelingslanden opgetrokken worden, w a a r i n d e controlemo­ gelijkheden miniem zijn. Maar ook in d e industriële naties zelf is nauwelijks bekend hoe be­ drijfsongelukken te voorkomen zijn, e n welke effecten op het milieu ze zullen hebben. Er is zelfs g e e n deugdelijk registra­ tiesysteem. ,,Ik vind dat iedere nieuwe technologie zo'n sys­ teem zou moeten hebben. Zodat je kunt traceren wat er mis is g e g a a n , als er onverhoopt iets mis is g e g a a n . " Ook in d e laboratoria k a n vol­ g e n s h a a r trouwens nog veel mislopen. Ze is het er m e e e e n s dat d e risico's in d e beginperio­ d e overdreven zijn, m a a r nu worden ze volgens h a a r weer onderschat. „De gewoonte om in laboratoria met verzwakte E­ Coli bacteriestammen te wer­ ken, zodat d e bacterie in d e vrije natuur zou sterven, mocht­ ie ontsnappen, is allang opge­ geven. Dat is niet officieel, m a a r het is wel zo. Wetenschappers vinden dat m a a r lastig, die zwakke stam­ men. Ze sterven te snel. Dus ge­ bruiken ze weer sterke stam­ men, sinds d e publieke onrust wat geluwd is." A a n het eind v a n dit j a a r komt Susan Wright's boek over d e DNA­technologie uit.

Leven Kuyper verfilmd A b r a h a m Kuyper zal binnen­ kort als filmheld schitteren op het Amerikaanse witte doek. In Minneapolis werkt momenteel d e tekstschrijver P hilip Blikstad a a n het script, onder d e titel De grote spoor w egstaking. Het Friesch Dagblad dat dit bericht in Nederland onder d e a a n ­ d a c h t bracht, meldt dat d e film zich zal concentreren op d e n a ­ tionale spoorwegstaking in 1903, die volgens het d a g b l a d door Kuyper werd „opgelost" tij­ d e n s zijn „presidentschap". Volgens d e Volkskrant maakt het Historisch Documentatie Centrum v a n d e VU, dat het

Eveline Kok ook heel wat g e ­ wonnen zijn: ,,In d e practica­ werkgroepen moet je als docent e e n scheiding m a k e n tussen studenten die hun huiswerk ge­ m a a k t h e b b e n e n d e g e n e n die dat niet g e d a a n hebben. Is dat laatste drie keer voorgekomen, d a n g a a t d e student gewoon d e klas uit."

Kuyper­archief herbergt, zich zorgen over d e verfilming om­ d a t d e initiatiefnemers tot nog toe g e e n contact met het cen­ trum h e b b e n gezocht. Een woordvoerster v a n het centrum toont zich telefonisch echter nogal laconiek over d e ophef die er n a a r aanleiding v a n het bericht ontstaan is. ,,We doen hier gewoon ons werk," zegt ze, „ e n w e w a c h t e n wel af of er iets binnenkomt. Je weet trouwens nooit wat voor soort fUm het is. Ze zijn misschien h e l e m a a l niet geïnteresseerd in archiefstuk­ ken." Overigens w a s d e omroep NCRV al eerder bezig a a n d e voorbereiding v a n e e n serie rond Kuyper. Indertijd werd het archief wel geraadpleegd, m a a r d e serie cfing niet door, n a a r verluidt omdat er teveel voor Kuyper belastend materi­ a a l n a a r boven kwam, e n d e NCRV b a n g w a s voor ledenver­ lies.

(Johan de Koning)

E

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen