Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 406

BOEKEN Een hersenafwijking als verrijking Eén v a n d e verhalen in 'de m a n die zijn vrouw voor e e n hoed hield', geschreven door d e hoogleraar in d e neurologie Oli­ ver Sacks, handelt over e e n hoogbejaarde vrouw die op e e n g e g e v e n moment allerlei Ierse volksliedjes in h a a r oor hoort. Bij onderzoek blijkt dat ze e e n kleine beroerte heeft g e h a d , w a a r d o o r merkwaardig g e n o e g het muzikale gedeelte in h a a r h e r s e n e n geactiveerd werd. Nu woonde deze vrouw al sinds h a a r vijfde jaar, vanaf het mo­ ment d a t h a a r beide ouders in Ierland overleden waren, in Amerika. Tot h a a r verdriet h a d ze a a n deze kindertijd g e e n en­ kele herinnering overgehouden. M a a r met deze onvrijwillige verandering in d e hersenen w e r d e e n stevig afgegrendelde l a a g in het bewustzijn ineens a a n g e b o o r d ; door die liedjes w e r d e e n hele 'temps perdu' op­ geroepen. Met het wegtrekken v a n d e beroerte verdween ook d e muziek uit h a a r hoofd, m a a r d e herinnering a a n die geluk­

Koos N euvel servaring w a s niet meer onge­ d a a n te maken. Het vreemde v a n zo'n verhaal is d a t het eigenlijk g a a t om e e n ziekte, e e n afwijking in d e her­ senen; e n ziekte associeer je welhaast direct met pijn, lijden, angst, terwijl in het bovenstaan­ d e geval iemands leven er juist door verrijkt wordt. Bij d e neuro­ logische gevallen die Sacks b e ­ schrijft, komt dat echter vaker voor. Zo k w a m Sacks e e n keer e e n z a a l binnen w a a r e e n a a n t a l afasiepatiénten zaten te bulde­ ren v a n het lachen voor d e tele­ visie, precies op het moment dat d e president e e n toespraak hield. N u zijn afasiepatiénten niet in staat om d e betekenis v a n woorden te doorgronden, m a a r uit d e stembuigingen, het timbre, kunnen ze ongeveer op­ m a k e n wat er bedoeld wordt. En uit d e manier w a a r o p d e pre­ sident sprak, concludeerden ze

randstad handeisdrukkerii bv stationsweg 38 postbus 233 1430 AE aalsmeer telefoon 02977-25141'

d a t hier theater gespeeld werd; d e opgevoerde show werkte o p d e lachspieren. M a a r bij e e n patiënte met pre­ cies het omgekeerde, g e b e u r d e exact hetzelfde. Deze vrouw b e ­ g r e e p d e betekenis v a n woor­ d e n wel m a a r kon absoluut g e e n onderscheid m a k e n of e e n zin op boze of op vrolijke toon w e r d uitgesproken. Zij hoorde d e president praten e n conclu­ d e e r d e d a t hij g e e n nuchtere t a a l sprak, het klopte niet wat hij zei. Sacks hierover: "Wij normale m e n s e n ­ ongetwijfeld geholpen door onze w e n s bedrogen te worden ­ w e r d e n v a n a tot z beetgenomen. En zó slim werd het bedrieglijk w^oordgebruik gecombineerd met bedrieglijke toon d a t alleen m e n s e n met e e n hersenbeschadiging er niet in trapten." Het typerende v a n d e b e n a d e ­ ring v a n Sacks is niet zozeer d a t hij hersenbeschadigingen ver­ heerlijkt, m a a r d a t hij steeds o p zoek is n a a r wat d e patiënt n o g wél kan; mogelijkheden die soms juist door d e afwijking zijn vrijgekomen. Je hebt bijvoor­ beeld d e 'onnozelen', mensen die nauwelijks in staat zijn om abstract, begripsmatig te den­ ken; Sacks merkt daarbij op d a t a l die intelligentietests die over h e n uitgestort worden, g e e n a n ­ d e r resultaat h e b b e n d a n d a t zij o p v a a k w r e d e wijze telkens weer met hun eigen tekortko­ mingen geconfronteerd wor­ d e n . En d a t terwijl hun kracht ligt in het concrete e n het bijzon­ dere, e n ze veelal e e n uitste­

k e n d talent bezitten voor mu­ ziek, d r a m a , tekenen. Voor Sacks is het niet toereikend om uitsluitend e e n ziektebeeld te k e n n e n e n vervolgens aUes in het werk te stellen om d e afwij­ king o p te heffen ten behoeve v a n e e n terugkeer in het 'gezon­ d e ' leven. Hij bestudeert telkens d e levensgeschiedenis v a n d e patiënt e n d e mogelijke beteke­ nis v a n d e ziekte daarin. Die kennis leidt soms tot a n d e r e conclusies d a n verwacht. Eén v a n die gevallen w a s bij­ voorbeeld 'witty ticcy Ray' zoals hij zichzelf noemde; iemand met e e n overmatige hersenactiviteil w^aardoor hij d e hele d a g volzat met gekke tics, grappen, snelle acties etc. Met behulp v a n e e n b e p a a l d geneesmiddel w a s het mogelijk die hersenactiviteit w a t te temperen, zodat het le­ v e n v a n R a y in e e n w a t rustiger v a a r w a t e r terechtkwam. De b e ­ handeling w a s d u s e e n succes, m a a r het resultaat werd door hemzelf gedeeltelijk ook als e e n gemis ervaren. In overleg met d e arts werd d a a r o m voor d e volgende oplossing gekozen: door d e week slikte Ray gewoon

De letteren knetteren verder De sfeer a a n d e letterenfa­ culteit is nog niet geklaard. O n d a n k s e e n schriftelijk ver­ zoek v a n het faculteitsbe­ stuur wil d e vakgroep g e ­ schiedenis n o g steeds niet m e e w e r k e n a a n d e taok­ aonpassingsprocedure. Twee w e k e n geleden lukte het geschiedenis niet om steun te vinden bij d e facvd­ teitsraad e n het voorstel om een taakaanpassingscom­ missie te installeren werd a a n g e n o m e n . Desondanks volhardt geschiedenis in zijn weigering om informatie a a n de taakaanpassings­ commissie te verstrekken. O m welke informatie g a a t het eigenlijk? Volgens d e voorzitter v a n d e vakgroep geschiedenis, prof. R.Th. Grüliths, zijn cdle feitelijke g e g e v e n s die d e commissie nodig mocht hebben, zoals het a a n t a l formatieplaatsen e n d e studentenaantallen, bij d e faculteit al lang e n b r e e d bekend. Dat d e voor­ zitter v a n d e zojuist geïnstal­ leerde t a a k a a n p a s s i n g s ­ commissie, prol. Th.A.J.M. Jansen, meedeelt d a t het voor h e m e e n zorg is d a t g e ­ schiedenis niet meewerkt, v e r b a a s t h e m d a n ook. Jan­ s e n liegt, meent Griffiths. Het enige w a t m e n n o g zou wil­ len weten e n w a a r het facul­

M

teitsbestuur nu om g e v r a a g d zou h e b b e n zijn d e toekomst­ plcmnen v a n d e vakgroep geschiedenis. De d e k a a n v a n d e facvilteit, mevr. prof. M.H. Schenke­ veld, ontkent d a t ze d e vak­ groep specifiek d a a r om heeft g e v r a a g d . "De moet e r wel vreseUjk om lachen," re­ a g e e r t ze. Ze heeft slechts e e n a l g e m e n e brief geschre­ v e n met het verzoek om als­ n o g d e g e g e v e n s te ver­ strekken e n ze meent d a t het in het b e l a n g v a n geschie­ denis zelf zou zijn om d a a r o p in te g a a n . "We willen d e informatie die w e zelf h e b ­ b e n checken. Geschiedenis heeft e e n enorme hoeveel­ heid dienstverlening a a n derden, dus het zou in him b e l a n g zijn als ze lieten zien hoeveel onderwijs ze geven. Het is voor het faculteitsbu­ r e a u nogal lastig om precies v a s t te stellen hoeveel d a t is. Als ze g e e n informatie ver­ strekken zullen w e het met ongecheckte g e g e v e n s v a n geschiedenis moeten doen." Het conflict tussen vakgroep e n faculteit heeft iniddels e e n bredere voedingsbodem gekregen d a n alleen d e kwestie t a a k a a n p a s s i n g . Onlangs v e r n a m Griffiths d a t er plannen b e s t a a n om t w e e door het VU­fonds gefi­

Johan de Koning n a n c i e r d e bijzondere leer­ stoelen a a n d e VU in te stel­ len, beide o p het terrein v a n geschiedenis. Als voorzitter v a n zijn vakgroep w a s h e m echter niet om advies g e ­ v r a a g d e n hij wist zelfs ner­ g e n s v a n . "Het faculteitsbe­ stuur sluit zich t e zeer o p bin­ n e n zijn eigen beperkte krin­ getje," concludeert hij. De eerste v a n die twee leer­ stoelen heeft betrekking o p d e geschiedenis v a n het pro­ testantisme. Er b e s t a a t a l e e n vermoeden wie d e g e ­ lukkige zal g a a n worden. Griffiths wil niet zeggen wie d a t is, m a a r wel verklaart hij vriendelijk d a t hij d e eventu­ ele benoeming verdiend zou vinden. "Ik vind het alleen r a a r d a t d e vakgroep g e ­ schiedenis niet om e e n a d ­ vies wordt gevraagd." D e k a a n Schenkeveld: "Deze leerstoel is i n d e r d a a d g e ­ bonden a a n een bepaalde persoon e n omtrent die per­ soon w a r e n alle g e g e v e n s bekend, dus het w a s overbo­ dig om stappen te nemen. Ik h e b dat vorige week ook te­ g e n d e h e e r Griffiths o p e e n vergadering gezegd e n toen heeft hij instemmend tegen mij geknikt." De procedure is

overigens n o g niet rond e n volgens mevrouw Schenke­ veld moet,er in april of juni n o g e e n beluit over d e vesti­ ging v a n d e leerstoel geno­ m e n worden in d e facvilteits­ r a a d , w a a r ook geschiede­ nis in is vertegenwoordigd. Nummer twee is e e n leer­ stoel o p het gebied v a n poli­ tieke e n parlementaire g e ­ schiedenis. Deze kwestie is iets ingewikkelder omdat d e leerstoel niet bij letteren zal w o r d e n ingesteld, m a a r bij sociale e n culturele weten­ s c h a p p e n (SCW). Als w e d e procedure overzien wordt duidelijk d a t d e vakgroep geschiedenis officieel niet om e e n mening hoeft te wor­ d e n g e v r a a g d , m a a r wel het college v a n dekanen, w a a r mevrouw Schenkeveld ook zitting in heeft. "Tot n o g toe wist v a n dit plan," zegt ze. "Ik h e b het vo­ rige week voor het eerst g e ­ hoord, v a n d e hooggeleerde h e e r Griffiths. Het college v a n d e k a n e n wordt p a s in e e n later stadiimi gehoord. En als d e k a a n b e n ik uiter­ a a r d zo verstandig om als er onderwerpen a a n d e orde k o m e n w a a r ik onvoldoende v a n af weet m e n s e n te r a a d ­ p l e g e n in wiens kennis ik vertrouwen h e b . En Griffiths

zijn pillen, m a a r in d e weekends stopte hij ermee zodat hij gedu­ r e n d e die d a g e n zijn tics op uit­ bundige wijze kon uitleven. Al die levensgeschiedenissen eiT d e intelligente, creatieve ma­ nier v a n o m g a a n met proble­ men, m a k e n 'de m a n die zijn vrouw voor e e n hoed hield' tot e e n prachtig boek. Je zou kun­ n e n zeggen d a t Sacks v a n de m e n s e n met e e n hersenbescha­ diging, d e 'onnozelen' iets ge­ leerd heeft: het hanteren van e e n beschrijvingskunst v a n het concrete, bijzondere e n per­ soonlijke; d a t behoedt h e m voor het formuleren v a n lompe gene­ ralisaties uit n a a m v a n e e n ver­ m e e n d e wetenschappelijke ze­ kerheid. Bovendien vergelijkt Sacks zijn verhalen niet ten on­ rechte met d e sprookjes van duizendenéén nacht. Behalve a l s e e n serie wetenschappelijke case­studies kun je het boek na­ melijk ook als e e n literaire bun­ del lezen; e e n bimdel w a a r de lust v a n het verhalen vertellen v a n afdruipt. B Ohver Sacks ­ De man die zijn vrouw voor een hoed hield. Amsterdam, Meulenhoff, 1986. f 34,50.

k a n als het zover is n a a r mij toe komen e n zeggen: wil je alsjeblieft e e n s e v e n a a n d e bel trekken." De d e k a a n v a n SCW, prof. J. van Putten bevestigt het be­ s t a a n v a n d e plannen. O p h e t moment heeft m e n a a n het VU­fonds toestenmiing g e v r a a g d om d e leerstoel te m o g e n vestigen. In e e n later stadivun zal e e n b e n o e ­ mingsconraüssie worden in­ gesteld die o p zoek g a a t n a a r d e juiste kandidaat. W a a r o m is d e letteren!aciü­ teit tot n o g toe niet bij d e z a a k betrokken? "Daar k a n ik het volgende over zeggen," r e a g e e r t Van putten. "We h e b b e n a l sinds mensenheugenis e e n leer­ opdracht voor politieke g e ­ schiedenis. En parlementai­ r e geschiedenis is e e n ver­ bijzondering v a n politieke geschiedenis. Het enige nieuwe feit is d a t w e die leeropdracht willen omzet­ ten in e e n bijzondere leer­ stoel. Daarover hoeven w e d e letterenfaculteit niet te raadplegen." "Maar zodra je je g a a t af­ v r a g e n wie er in die leer­ stoel geholpen moet worden, d a n moet je d a t natuurlijk w e l in onderling overleg met letteren doen. Om n a te g a a n hoe d e letterenfaculteit bij d e benoemingsconMiussie betrokken wil zijn g a ik nog contact o p n e m e n met me­ vrouw Schenkeveld."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen