Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 164

24 OKTOBER 1986

Voordat d e diskussie over het lot v a n d e vierde wereld écht kon beginnen, moest eerst a a n e e n v a n d e sprekers, d e staatssecre­ taris v a n Sociale Zaken, uitge­ legd worden dat het g a a t om d e 'nieuwe armen' in d e geïndustri­ aliseerde landen. In beleidster­ m e n d e echte minima, b e g r e e p Lou de Graaf. De Amsterdamse wethouder v a n Sociale Zaken, Piet Jonker, h a d dat al begre­ pen. In zijn inleiding schetste hij het beeld v a n e e n etnisch be­ p a a l d e tweedeling v a n d e Am­ sterdamse samenleving: het zijn vooral d e werklozen uit d e etni­ sche minderheden, die in een uitzichtloze positie verkeren. Rondom het thema v a n d e vier­ d e wereld organiseert het stu­ dentenpastoraat al enige tijd bijeenkomsten. Vorige week d o n d e r d a g a v o n d w a s d e poli­ tieke invalshoek a a n d e beurt. In d e b e n a u w d e kapelruimte v a n VE'90 heerste onder d e klei­ n e twintig aanwezigen e e n sfeer v a n berusting. Kritische v r a g e n werden door d e staats­ secretaris gepareerd, door voortdurend d e noodzaak v a n d e bezuinigingen te benadruk­ ken. De Graaf bevestigde het imago v a n e e n m a n die zich niet al te g e n u a n c e e r d uitlaat over d e effekten v a n het bezuini­ gingsbeleid v a n het kabinet Lubbers. "Er moest nu e e n m a a l bezuinigd worden, want we za­ ten diep in d e modder, d e crisis kwam razendsnel op ons af," verdedigde hij op beeldende, m a a r overbekende wijze dit b e ­ leid. Bij deze bezuinigingen konden d e minima niet worden ontzien, omdat verder nivelleren onver­ antwoord zou zijn geweest. Het solidariteitsprincipe blijkt niet langer t^­iunktioneren, conclu­ d e e r d e d e Graaf. Dit valt af te leiden uilL het feit dat m e n s e n n a a s t e e n uitkering zwart wer­ ken e n belasting ontduiken. Deze visie bevreemde d e a a n ­ w^ezigen. Immers, als er g e e n solidariteit meer bestaat, hoe k a n d e overheid d a n het idee v a n een 'zorgzame samenle­ ving' p r o p a g a n d e r e n ? Het ver­

Staatssecretaris De Graaf wijt problemen minima a a n mentaliteit

'Er zijn ook mensen met een gat in hun hand'

Foto Bram d e Hollander

v a n g e n v a n professionele hulp­ verleners door leken, zoals werklozen en huisvrouwen n o e m d e d e Graaf g e e n bezuin­ gigingsmaatregel. Dat er in d e hulpverlening bezuinigd moet worden, stond voor d e staatsse­ cretaris echter buiten kijf: er zijn teveel bezoldigde werknemers in die sector. Twintig j a a r gele­ d e n w a s dat niet het geval, e n w a s d e situatie toen zoveel slechter? Voorzichtig werd te­ gengeworpen dat er toch wel e e n r e d e n zal zijn geweest, voor het v a n d e grond komen v a n d e hulpverlening. "Dat heeft te ma­

ken met ons opleidingssys­ teem," wist d e Graaf, "we h e b ­ b e n groepen mensen opgeleid, w a a r v a n we ons nu afvragen w a t w e e r m e e moeten. A a n b o d creéert vraag." De beweging v a n d e vierde we­ reld is g e b a s e e r d op het idee, dat er groepen in d e westerse samenleving zijn, die niet profi­ teren v a n d e relatieve welvaart. Dit geldt voor r a n d g r o e p e n als daklozen e n drugsverslaafden; m a a r ook veel jongeren, die door e e n geringe opleiding n a ­ g e n o e g g e e n k a n s m a k e n om ooit a a n d e b a k te komen, ma­

Loes Singels ken hier deel v a n uit. De a a n ­ wezigen h a d d e n d a n ook ernsti­ g e twijfels bij d e kern v a n het betoog v a n d e staatssecretaris, dat economisch herstel d e beste w a a r b o r g is voor e e n goed soci­ a a l beleid. Een opleving in d e economie hoeft niet alle groe­ p e n in d e samenleving ten goe­ d e te komen e n vertaalt zich niet altijd in meer werkgelegenheid. Tenzij d e overheid m a a t r e g e l e n neemt zal d e tweedeling in d e maatschappij, tussen d e wer­

Bekende schrijfster Iris Murdoch was op VU bij 'informeel' symposium over h a a r werk

De angst voor morele anarchie Tijdens het symposium w e r d e n werden lezingen gehouden over d e buitenlandse vertalin­ gen v a n Murdochs boeken, over het beeld v a n d e Amerikaan in h a a r romans, en over h a a r be­ n a d e r m g v a n Plato in enkele fi­ losofische werken. De interes­ santste lezing w^as wel die v a n Peter Conradi over d e invloed v a n Dostojevski op het werk v a n Murdoch. Volgens Conradi is d e gemeen­ schappelijke problematiek v a n zowel Dostojevski als v a n Mur­ doch die v a n de moraal. Beiden vrezen een toestand v a n morele anarchie; een toestand w a a r i n aUes kan e n aUes mag, en elke ethiek buiten werking w^ordt ge­ steld. N iemand houdt meer re­ kening met d e ander, er wordt alleen nog m a a r een brutaal egoïsme nagestreefd dat leidt tot verkrachting v a n kinderen, incest, diefstal en moord. Daar­ tegenover beandrukt Murdoch d e noodzaak v a n een moraal, d e mensen zouden n a a r het goede moeten streven. Dat lijkt een uitgangspunt dat nogal brave, zoetelijke boeken moet opleveren. Maar dat valt reuze m e e omdat Murdoch zich niet opstelt als e e n a d v o c a a t v a n het goede, m a a r h a a r hoofdpersonen allerlei beproe­

IQ

vingen laat o n d e r g a a n waarbij hun overtuiging uitgetest wordt. Het k w a a d is een geduchte te­ genstander, die zich niet direct in d e eerste ronde knock­out laat slaan; integendeel, 'the de­ vil gets the best tunes', aldus Conradi, en dat geldt zowel voor Dostojevski als voor Mur­ doch. W a a r moeten wij het k w a a d he­ den ten d a g e zoeken ? In e e n interview in De Volkskrant be­ kritiseert Murdoch met n a m e d e jongeren die zich verzetten te­ g e n elke vorm v a n autoriteit. Volgens h a a r leven w e nu in een 'permissive society'; een sa­ menleving dus waarin alles k a n en aUes mag, en waarin het on­ derscheid tussen goed en k w a a d v e r v a a g d is. Haar be­ oordeling v a n onze samenle­ ving is overigens niet geheel ne­ gatief. Dat verouderde conven­ ties over echtscheiding en ho­ moseksualiteit uit d e w e g ge­ ruimd zijn, is volgens h a a r een zegen. Er w a s weinig ruchtbaarheid gegeven a a n het bezoek v a n Ins Mu rdoch a a n d e VU ter ge­ legenheid v a n het symposium dat over h a a r werk werd gehou­ den. In ieder geval w a s d e a a n ­ kondiging in Ad Valvas ondui­ delijk genoeg om verwarring te

zaaien over d e v r a a g of ze zelf nu wel of niet aanwezig zou zijn. De bewonderde schrijfster e n fi­ losofe w a s er echter wel dege­ lijk, in het gezelschap v a n h a a r echtgenoot John Bailey, e e n be­ kend literatuurcriticus e n hoog­ leraar a a n d e universiteit v a n Oxford. Het w a s op verzoek v a n d e schrijfster geweest dat het symposium niet al te groots w a s opgezet en men het in d e infor­ mele sfeer hield. Murdoch koos dus duidelijk voor bescheidenheid, m a a r voor het

Foto Kees Keuch, AVCATU

overige k a n niet gezegd worden dat h a a r bezoek a a n N ederland geheel onopgemerkt is geble­ ven. Ze w a s uitgenodigd om in Groningen d e Van der Leeuw­ lezing te houden, die ze be­ steedde a a n het vraagstuk v a n het Godsbewijs. Maar ook de­ g e n e n die niet in d e Groningse Martinikerk aanwezig waren, h e b b e n ruimschoots d e kans ge­ kregen om met h a a r kennis te maken. Zo is er zojuist e e n ver­ taling v a n h a a r laatste boek verschenen, in het N ederlands getiteld 'de leertijd'. De meer d a n twintig boeken v a n Mur­ doch zijn overigens bijna alle­ m a a l in het N eerlands vertaald. D a a r n a a s t zijn in diverse tijd­ schriften interviews met h a a r verschenen. Dat m a g opmerke­ lijk genoemd worden omdat door d e intervie^wende journa­ listen er telkens bij werd ver­ meld dat Murdoch een grote he­ kel heeft a a n interviews, zeker ) met buitenlandse journalisten. Zij zou d e afgelopen drie decen­ nia slechts e e n handjevol inter­ views h e b b e n afgegeven, die bovendien altijd zeer kort duur­ den. Dat a a n t a l moet nu dankzij d e N ederlandse bijdrage in één klap verdubbeld zijn; d e inter­ views w a r e n bovendien tame­ lijk uitvoerig en hier en d a a r

k e n d e n en d e niet­werkenden, doorzetten, m e e n d e n d e v r a a g ­ stellers. De Graaf gaf a a n niet zo in die tweedeling, waarbij e e n a a n t a l m e n s e n in het verdomhoekje zit­ ten en d a a r niet meer uit komen, te geloven. Jonker, die wel ziet g e b e u r e n dat e e n categorie m e n s e n niet k a n profiteren v a n d e economische groei, b e n a ­ drukte dat d e regering teveel laat afhangen v a n d e marktsec­ tor. Er worden g e e n pogingen g e d a a n om werk te scheppen, reeds b e s t a a n d e werkgelegen­ heidsprojekten worden weer af­ gebroken, omdat ze teveel geld kosten of richten zich niet op d e echte probleemgroepen, aldus Jonker. Een v a n d e grote problemen v a n d e echte minima zijn d e grote schulden, w a a r i n m e n zich heeft gestoken om onvoor­ ziene grote uitgaven te kunnen opvangen. De Graaf erkende dat sommige v a n deze gezinnen in ernstige moeilijkheden zitten. In veel gevallen wordt, in sa­ menwerking met d e Sociale Dienst, geprobeerd d e schulden te saneren, m a a r "er zijn ook m e n s e n die e e n p e r m a n e n t gat in d e h a n d hebben. Dat is toch niet d e schuld v a n d e overheid. Het is e e n kwestie v a n mentali­ teit e n opvoeding," aldus d e Graaf. Met dit soort opmerkingen wist d e Graaf steeds weer d e indruk te wekken, dat d e problemen v a n d e echte minima wel mee­ vallen, of d a t het d e eigen schuld is. Hij benadrukte liever d e uitzondering en praatte in termen die het goed d o e n bij d e zwijgende meerderheid. "Ach, ik ken die tandenborstelverha­ len ook," r e a g e e r d e hij op een v r a a g n a a r d e controle v a n bij­ standsvrouwen, "maar hoeveel echtparen g a a n niet uit elkaar om twee uitkeringen te krijgen? Mensen zijn g e e n engeltjes." Aanslmtend op d e s e n e 'Hoe ver is d e vierde wereld' g a a t d e diakonaatsgroep v a n het studentenpastoraat e e n of meer groepen samenstellen, w a a r v a n d e deel­ nemers onder a n d e r e nauwlettend de ontwikkelingen volgen. Bel voor meer m­ formaüe: tel. 5482668 of 5484906

d i e p g a a n d . W a a r d e Engelse collega's bMjkbaar faalden, s l a a g d e n d e N ederlanders in hun missie Het niettemin gerezen vermoe­ d e n dat Murdoch in politiek op­ zicht conservatief is, wordt be­ vestigd in het feministische m a a n d b l a d Opzij. D a a r vertelt zij dat ze b e g o n n e n is als mar­ xiste e n jarenlang actief is ge­ weest in d e communistische partij; filosofisch w a s ze vooral beïnvloed door het existentialis­ me. Mensen kunnen v e r a n d e ­ ren en bij d e laatste verkiezin­ gen heeft Iris Murdoch h a a r stem g e g e v e n a a n Thatcher. Ze zegt Thatcher een d a p p e r e vrouw te vinden die weliswaar fouten g e m a a k t heeft, m a a r ze heeft toch veel respect voor h a a r ; die vakbonden moesten toch echt eens flink a a n g e p a k t worden. Ook in literair opzicht wordt het werk v a n Murdoch meestal niet revolutionair genoemd. Ze is niet zozeer beïnvloed door het twintigste e e u w s e modernisme als wel door d e negentiende eeuwse psychologisch­realisti­ sche roman met zijn gedetail­ leerde beschrijving v a n karak­ ters. Het is e e n traditie v a n ge­ d e g e n ambachtelijkheid die met n a m e in Engeland e e n grote continuïteit kent. En gezien h a a r gestadige boekproductie, zal ze teruggekeerd in Engeland, nog wel een p a a r boeken a a n die traditie toevoegen.

(Koos

Heu vel)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen