Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 523

15 MEI 1987 je e e n indicatie hebt, bijvoor­ beeld bij een ouder echtpaar, of als er ernstige erfelijke ziektes m d e famüie zijn. Maar hoe d e be­ vruchting tot stand komt, of dat in utero gebeurt of hier in het VU­ziekenhuis in vitro, ik weet niet w a a r o m dat verschil zou uitmaken." Gedachtes a a n gentherapie zijn helemaal onzinnig, leren we v a n biochemicus Planta: "Er zit niets mystieks a a n , m a a r d e ge­ netische make­up v a n een cel en d e interactie v a n d e verschil­ lende g e n e n is zó complex, dat wij a a n het daarbij behorende delicate evenwicht niets kunnen v e r a n d e r e n zonder dat even­ wicht totaal te verstoren. De on­ heilsprofeten uit d e serie v a n d e heer Kayzer houden d a a r g e e n rekening mee. Je weet niet wat het resultaat wordt als je e e n nieuw gen g a a t inbrengen in e e n bevruchte eicel. Kijk n a a r het Down-sy ndroom, het be­ kendste voorbeeld v a n mongo­ lisme. Dat ontstaat als er v a n een gezond chromosoom met twee, m a a r drie exemplaren zijn. En niemand weet w a a r ­ om!" Frants hierover: "We kunnen hooguit onder d e microscoop kijken of d e eerste celdelingen normaal verlopen. Abnormale celdeling kun je zien. Als je al v a n tevoren kunt zien dat het niet goed is... d a n moet je zo'n pre­embryo natuurlijk niet in­ planten. Maar gentherapie toe­ passen, e e n g e n v e r a n d e r e n of e e n gen toevoegen, dat zou m dit geval erfelijk worden. Met d e kennis die we nu hebben, ben ik d a a r vierkant tegen. Het zou on­ verantwoord zijn. Ik wü niet iets inbrengen w a a r d e volgende generatie a a n vast zit."

Vingerprikje De term 'reageerbuisbaby' roept onjuiste beelden op, zoals deze fototrucage laat zien. De bevruchting vindt niet plaats in e e n rea­ geerbuisje, m a a r in e e n petrischaaltje. Als het kind al zo ver ge­ groeid is als op deze foto, zit het alweer m a a n d e n in d e b a a r m o e ­ der.

zoekers uit die disciplines be­ oordelen zijn toekomstbeeld als sensatiezucht, waarvoor weten­ schappers a a n het woord zijn gelaten die niet representatief zijn voor het vakgebied. Dat b e a a m t ook Prof.dr. R.J. Planta, hoogleraar biochemie bi) de subfaculteit scheikunde, die de serie d a a r o m "een stui­ tend voorbeeld v a n onethische manipulatie" noemt. Zelf doet Planta moleculair­genetisch on­ derzoek n a a r d e regulatie v a n de gen­expressie (de manier waarop erfelijk materiaal zich m werkelijkheid uit). Het onder­ zoek is fundamenteel v a n a a r d . Dr. R.R. Frants v a n d e vakgroep antropogenetica (leer v a n d e menselijke erfelijkheid) v a n d e medische faculteit, doet onder andere onderzoek n a a r erfelijke vormen v a n darmkanker.

Combinatie Fronts kent g e e n grote w a a r d e toe a a n d e combinatie IVF e n gendiagnostiek. Hij verwacht met dat er behoefte is a a n nauwkeurige diagnosetechnie­ ken die toegepast kunnen wor­ den op het klompje cellen dat in vitro ligt te wachten op inplan­ ting. "Je moet uit elkaar blijven houden wat technologisch kan en wat redelijkerwijs gewenst is", zegt d e uit Finland afkomsti­ ge onderzoeker. "Grote afwij­ kingen kun je met het huidige klinische bewakingssysteem al diagnostiseren met e e n vrucht^ waterpunctie, vlokkentest of echografie. En of het kmd blau­ we of bruine ogen zal krijgen, en of je v a n tevoren het geslacht kunt bepalen, d a a r zullen ou­ ders waarschijnlijk niet om vra­

gen. Hun primaire v r a a g is: wij willen e e n gezond kind. Gelet op d e huidige stand v a n d e techniek en d e ethische v r a g e n die dat oproept, denk ik: diag­ nostiek op e e n pre­embryo, zal g e e n hoge prioriteit krijgen." De afdeling diergeneeskunde v a n d e Utrechtse universiteit s l a a g d e er twee j a a r geleden in om voor d e veeteelt e e n nieuwe toepassing v a n IVF te ontwikke­ len. D a a r m e e k a n v a n e e n dier­ lijk pre­embryo het geslacht al voor d e inplanting in d e b a a r ­ moeder worden b e p a a l d . Als s t a n d a a r d m e t h o d e is het onge­ twijfeld te duur, m a a r sommige 'kampioenskoeien' rechtvaardi­ g e n kennelijk d e h o g e kosten. Het nut v a n e e n dergelijke ge­ slachtsbepaling ligt voor d e hand: in d e categorie melkvee kun je op die manier doelbewust n a a r een uitsluitend vrouwelijke veestapel streven. De Witte: "Je weet dat een a a n ­ tal dingen onderzocht worden bij dieren. Dan is d e stap n a a r mensen niet zo groot meer. Je moet je dus nu al afvragen of we die toepassingen ook bij men­ sen willen of niet. Zo niet, d a n zullen er grenzen a a n d e toe­ passingen v a n IVF gesteld moe­ ten worden." Planta en Frants zien voor e e n koppeling v a n in vitro bevruch­ ting en gentherapie, zoals die in d e veeteelt wordt ontwikkeld, g e e n toekomst op menselijk ni­ veau. Eenvoudig omdat er g e e n v r a a g n a a r zal zijn, omdat het te duur is, en vooral omdat d e techniek nog niet zover is. Frants reageert d a n ook laco­ niek op g e d a c h t e n over d e mo­ gelijke toekomst v a n IVF: "Pre­ natale diagnostiek p a s je toe als

Het idee v a n e e n g e n e n p a s ­ poort vindt Frants sensatiezoe­ ken. "Een vingerprikje en d a n rolt d e verzekeringspremie er uit, dat lijkt me science fiction. Ik kom d a n meteen terug op het kouwe feit dat we g e e n vergelij­ kingsmateriaal hebben. Hoe kun je afwijkende, ziektever­ wekkende g e n e n vinden, als je

j.^X%*.

,1^ t ^''

K*?i»MNï l^^

•a; ­

'-2 *«?

;

­* t*

* ­•%. •,'/­'• •«

,..­.i

'-lisiWf*

Planta: "Beter d a n God: e e n stuitend voorbeeld v a n onethi­ sche manipulatie." Foto AVC/vu niet weet hoe e e n normaal g e n er uit ziet?" Van d e ongeveer drieduizend erfelijke ziektes die ooit zijn be­ schreven, is er volgens Frants v a n slechts e e n kleine twintig ziektes bekend wat de exacte verandering in het DNA is. Die ziektes kun je opsporen door uit het bloed DNA te isoleren e n vervolgens te analyseren. Om d e kans op a n d e r e erfelijke ziektes te weten te komen, moet je per definitie familie­onder­ zoek doen. Een genetische screeningop die twintig ziektes is volgens Frants wel theoretisch mogelijk. "Maar het is zinloos om dat in d e vorm v a n een m a s s a a l bevolkingson­ derzoek toe te passen. Als je rekent hoe frequent die ziektes

voorkomen, d a n denk ik dat het voor e e n willekeurig mens veel te duur is. En aUeen in speciale gevallen? Ik weet het niet... hèt lijkt me nog steeds zo p a r a ­ noid..." Volgens Planta blijft het idee v a n e e n genenpaspoort ook over vijftig j a a r ónzin. Hij verze­ kert ons dat d e genetische infor­ matie die je met d e huidige tech­ nieken kunt verzamelen, abso­ luut niet interessant is voor ziek­ tekostenverzekeraars. "Daar­ m e e kun je misschien tien procent v a n d e essentiële g e g e ­ vens verzamelen. Dat paspoort bevat dus meer d a n negentig procent v a n d e essentiële g e g e ­ vens nooit, dus zal er g e e n hond geïnteresseerd in zijn. Het zou onzin zijn om te denken dat je op basis v a n die tien procent e e n risico­analyse kunt uitvoe­ ren. Het IS irrelevent om uit het hele scala v a n afwijkingen een beperkt a a n t a l uit te zoeken, als je d e belangrijkste doodsoorza­ ken d a a r m e e niet hebt vastge­ legd. Namelijk: het kunnen krij­ gen v a n kanker of d e hart­ e n vaatziekten." Planta verwacht evenmin dat d e onderzoekstechnieken zoda­ nig verbeterd worden, dat je meer g e g e v e n s kunt verzame­ len: "Ik h e b mijn hersens afge­ pijnigd met d e v r a a ^ wat voor fantasievolle methode ik zou kunnen bedenken, en ik zou het niet weten!"

Doelstelling Op d e v r a a g of d e doelstelling v a n d e VU als christelijke uni­ versiteit voor enige beperking zorgt bij hun onderzoek, r e a g e ­ ren beide onderzoekers enigs­ zins v e r b a a s d . Planta: "Je zou hooguit kunnen zeggen, als die doelstelling er d a n bij moet ko­ men, dat het zo jammer is dat hier op d e VU relatief zo weinig v a n dit soort onderzoek wordt g e d a a n . Ik denk dat wij d e plichthëbhen om w a a r mogelijk een bijdrage te leveren a a n het voorkomen v a n leed. Dat k a n door ouders vooraf te informe­ ren, als dat zinnig e n mogelijk is. Wat zij er vervolgens m e e doen is hun zaak, e n hun zaak alléén. Ik ben het eens met het principe v a n ' b a a s in eigen buik'. Ook als ze besluiten tot abortus, niet n a a r aanleiding v a n genetisch onderzoek, m a a r omdat ze g e e n vierde kind a a n kunnen of om economische re­ denen, dat is hün zaak. Maar in vergelijking d a a r m e e vind ik abortus op genetische indicatie, met behulp v a n d e informatie die wij a a n d r a g e n , e e n positie­ ve vorm v a n abortus." Frants blijkt eenzelfde verhou­ ding tot d e doelstelling v a n d e VU te hebben: "Nee, nooit last v a n g e h a d . Het is heel positief wat wij doen bij het erfelijk­ heidsonderzoek. Het is natuur­ lijk triest als je tegen iemand moet zeggen dat hij e e n grote kans heeft op e e n b e p a a l d e ziekte, m a a r het is fantastisch als je tegen evenzovele a n d e ­ ren kunt zeggen dat zij die ziek­ te niet zullen krijgen. Dat is toch voldoende?"

Advertentie

OVER ONDERZOEK

Historicus Vervolg van pag.

3

Een Zwitserse historicus ontdekte echter n a uitvoerig on­ derzoek dat deze Rauschig, een SA­man v a n het eerste uur, niet meer d a n e e n s a m e n r a a p s e l h a d gepubliceerd v a n citaten uit publicaties v a n derden. Als bron bleek het boek dus w a a r ­ deloos en dat betekende e e n b l a m a g e voor vele historici. Bronnenonderzoek is nuttig, m a a r L orenz vindt dat historici meer moeten doen d a n dat. Ze zouden niet tevreden moeten zijn met é é n interpretatie v a n het verleden. De visie v a n é é n historicus k a n namelijk p a s be­ oordeeld worden als je die ver­ gelijkt met a n d e r e visies. Lorenz heeft drie verklaringen voor het g e g e v e n dat Neder­ landse historici niet bereid zijn elkaar in de h a r e n te vliegen. "Eén verklaring is, denk ik, dat historici in d e periode v a n d e verzuiling altijd discussieerden in eigen kring. Dat w a s natuur­ lijk al met bevordelijk om d e fundamentele problemen op ta­ fel te krijgen. Ten tweede denk ik dat geschiedkundigen op d e een of a n d e r e manier e e n soort schroom h e b b e n om elkaar te bekritiseren. Ze durven of kun­ nen persoon en zaak niet v a n elkaar scheiden, m a a r je kunt toch kritiek op elkaar geven zonder het op d e persoon te spe­ len? In d e sociale wetenschap­ pen is er veel meer bereidheid elkaar fundamenteel m d e ha­ ren te vliegen. Verder denk ik ook dat het komt doordat histori­ ci zichzelf als ambachtslieden beschouwen. Alle kostbare tijd willen ze liever a a n archiefwerk besteed. Dat brengt een no­ nonsense instelling met zich mee." Volgens L orenz zou het de ge­ schiedwetenschappen ten goe­ d e komen als er meer gediscus­ sieerd werd. "Het houdt het de­ bat levend. Hij is v a n mening dat er variëteit a a n meningen moet b e s t a a n om d e weten­ schap levend te houden. Ge­ beurt dat niet d a n degradeert d e wetenschap, zo betoogt hij, verwijzend n a a r fascistische l a n d e n en n a a r de situatie die nu in sommige communistische landen nog bestaat. Als er slechts één visie op d e geschie­ denis als w a a r wordt be­ schouwd is het vak waardeloos geworden, meent L orenz. Voorzover er een variëteit a a n meningen binnen d e weten­ s c h a p bestaat, wordt die echter ook nog bedreigd door d e druk v a n bezuinigingsmaatregelen. Lorenz: "Het pluralisme in d e mens,­ e n cultuurwetenschap­ pen wordt door dat taakverde­ lingssysteem in feite m elkaar gedonderd." De v r a a g hoe historici d a n m de praktijk te werken moeten g a a n , laat ook L orenz onbeant­ woord. "De geschiedtheoreticus loopt niet voortdurend met e e n kwaliteitskeurmerk rond," zegt hij. "De theoreticus k a n er slechts op wijzen dat b e p a a l d e vooronderstellingen met deu­ gen e n deze ter discussie stel­ len. Hij voelt zich echter niet geroe­ pen zelf een uitgebreide discus­ sie onder vakhistorici op te zet­ ten. Wel betreurt hij het dat be­ p a a l d e historici het niet eens zijn met zijn opvattingen. Zo nu en d a n komt hij dat via via te weten. "Ze voelen zich blijkbaar niet geroepen dat tegenover raij te beargumenteren. Ik denk dat dat ook met verandert. Ze zijn er waarschijnlijk met toe m staat. Ze roeren zich ook met m vak­ bladen. Je kunt d a n alleen con­ stateren dat ze kennelijk bijzon­ der a a n hun eigen vooroordelen hechten."

D

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen