Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 124

3 OKTOBER 1986

Het begon zoals het bij een hob­ b y behoort te beginnen. Van e e n oom leerde hij een knopen­ trucje. Deze wees hem ook op e e n ANWB­boekje met d e meest fundamentele knopen. Al g a u w h a d hij deze onder d e knie en ging hij over tot d e aanschaf v a n het volumineuze stan­ d a a r d w e r k op dit terrein: The Ashley Book of Knots (1944) v a n d e voormalige walvisvaarder Clifford W. Ashley. Jan Vos (23), vijfdejaars econo­ miestudent, is knopengek ­ dat lijdt g e e n twijfel. H ij m a a k t e in juni v a n dit j a a r furore op d e Knotting Extravaganza in Lon­ den. Op deze internationale bij­ eenkomst v a n knopenleggers presenteerde Jan zijn verzame­ ling v a n m a a r liefst 1100 ver­ schillende knopen. De verzame­ ling varieert v a n e e n simpel lus­ je tot gecompliceerde vlinders, matjes en bolletjes w a a r v a n het m a k e n soms meer d a n e e n d a g arbeid kost. De bijeenkomst in Londen w a s georganiseerd door d e Interna­ tional Gu ild of Knot Tyers ­ e e n bont gezelschap v a n wiskundi­ gen, goochelaars, ex­marine­ m a n n e n en schoenmakers uit aUe delen v a n d e wereld. De secretaris v a n het 300 leden tel­ l e n d e gilde is een gewezen in­ specteur v a n Scotland Yard. Deze heeft met zijn kennis v a n knopen n a a r verluidt ooit een a a n t a l moorden met elkaar in v e r b a n d gebracht en aldus d e schurk ingerekend. Ook a n d e r e professies tonen belangstelling voor het knoop­ gebeuren. Zelf onderhoudt Jan contacten met e e n a a n t a l chi­ rurgen. Zij moeten bij het hech­ ten of het tijdelijk afsluiten v a n a d e r e n werken met g l a d d e

Toen H are Majesteit dit j a a r h a a r troonrede aanving met zich Erasmus te herinneren, schoot ik hoopvol overeind. Na­ tuurlijk, Erasmus! Deze bast­ aardzoon v a n een priester die het celibaat creatief h a d opge­ vat w a s destijds d e belangnjk­ ste schakel tussen d e Italiaanse renaissance e n het zich hervor­ m e n d christendom v a n Noord­ Europa. Leerde die renaissance d e nieuwe Europese mens niet dat d e kunsten en humaniora e e n wezenlijk bestanddeel v a n zijn beschaving moesten zijn? Stelde zij niet d e vorming v a n karakter boven het a a n l e r e n v a n vaardigheden? Veel is er niet over v a n dat renaissance­ denken, m a a r het begrip 'uni­ versiteit' bestaat nog steeds. In d e tijd v a n Erasmus ging men d e oude, dikwijls op ecclesiasti­ sche grondslag gevestigde in­ stellingen v a n studium generale overal 'universiteiten' noemen. Wüt u studium generale niet ver­ w a r r e n met algemene litera­ tuurwetenschap. De w a a r d e v a n het onderwijs a a n deze eer­ ste universiteiten werd met uit­ sluitend b e p a a l d door d e mate w a a r i n d a a r m e e een of a n d e r functioneel en meetbaar maat­ schappelijk voordeel te behalen viel (in d e politieke omgangs­ t a a l 'nut' geheten). H et w a r e n g e e n voederbakker voor het a b ­ sorberend en reproducerend in­ tellect. Eerder een soort ontmoe­ tingsplaatsen, w a a r d e mees­ ters en hun leerlingen nu niet direct het bovenomschreven 'nut' m a a r toch veel goeds ver­ vrachtten v a n hun voortgaande gedachtenwisselingen over het grondig bestudeerde werk v a n Homerus, Xenophon of Ovidius. Andere zaken werden ook wel bestudeerd, m a a r d e poëzie, zo r e d e n e e r d e men, is d e oudste e n meest universele bron v a n

M

Knopengek maakt furore

i t f

'*¥>!

^'*^^»V Foto Bram de H ollander

kunstvezels e n d a a r m e e is niet gemakkelijk e e n stevige knoop te maken. Een mogelijke oplos­ sing ziet Jan in d e constrictork­ noop die d e eigenschap heeft zichzelf vast te houden. Boven­ dien heeft deze knoop het voor­ deel dat hij weinig ruimte in­ neemt. Knopen zijn getooid met exoti­ sche namen: het trompetkoord, d e ananasknoop, d e l a n g e splits, d e vierslagsrozet, het

Vlaamse oog, of d e bij het m a ­ c r a m e e n d deel der natie zo po­ pulaire josefineknoop e n victori­ aknoop. A a n veel knopen is e e n a n e c d o ­ te verbonden. De g e n o e m d e knopenbijbel v a n Ashley, die in Engeland nog steeds wordt uit­ g e g e v e n door Faber F a b e r (prijs rond d e honderd gulden) staat er bol v a n . Over d e Mat­ thew Walker g a a t het v e r h a a l d a t hij ontstaan is voor e e n En­

MARJA BROUWERS

Verdraagzaam alle menselijke kennis. H et be­ oefenen v a n d e letteren in wel­ k e vorm ook is een bijdrage a a n e e n prachtig en onmetelijk on­ derzoek n a a r d e mens zelf. Ken­ nis en wetenschap zijn alleen zinvol in s a m e n h a n g met a n d e ­ r e kennis e n wetenschap, en hun laatste zin krijgen zij in e e n s a m e n h a n g met d e poëzie. Wat zonder poëzie blijft is vacant. Niet aUeen dat. Als d e mens met g e n o e g respect voor zijn soort­ genoten meer h a d om kennis te n e m e n v a n w^at d e meest gearti­ culeerden onder hen, d e schrij­ vers e n dichters, d e geschied­ schrijvers en filosofen, zo zorg­ vuldig op schrift h e b b e n ge­ steld, d a n w a r e te vrezen dat zijn aldus v a c a n t e kennis of we­ tenschap gevaarlijk zou kunnen zijn. De studie v a n d e letteren stond in d e Renaissance d a n ook in hoog aanzien. Erasmus wijdde er zijn leven a a n . O m d e onverwachte herinne­ ring a a n Erasmus voUedig te kurmen appreciëren, moest ik helaas het cassettebandje w a a r o p ik die troonrede af­ d r a a i d e even stopzetten. Zelfs onze Koningin holt m a a r door, tegenwoordig. Draait een schroef los hier, haalt e e n steek los daar, knipt door, zwaait hnks, zwaait rechts, e n is alweer o p weg n a a r h a a r volgende ding. Eén e n al haast. H aastige spoed is zelden goed. In d e t w e e d e helft v a n d e 19de eeuw heeft het stadsbestuur v a n Am­ sterdam nog k a n s gezien om met een rotvaart ongeveer aUe o p h a a r crrondgebied aanwezi­

g e schilderijen v a n d e beroem­ d e H ollandse Meesters te verko­ p e n a a n het ons omringend bui­ tenland. G a u w e n gemakkelijk e e n hoop geld verdiend, mom­ pelde dit bestuur bij zichzelf. D a a r o m is nu zoveel v a n dit schitterende werk nog slechts in buitenlandse m u s e a te bezichti­ gen. Maar wij droogleggers, slootgravers en aardappeleters, wij zijn g e e n cultuurbarbaren. O n e e . Uit het departement v a n defensie zullen militaire kwaak­ sels worden gehoord omdat al­ tijd wel ergens e e n g e n e r a a l b a n g wordt dat hij zijn kruisra­ ket kwijtraakt, uit d e b e s t a a n d e zeven letterenfaculteiten zullen stotterende geluiden opstijgen omdat altijd wel ergens e e n pro­ fessor denkt dat e e n a n d e r zijn baantje wü pakken, doch ge­ n o e g gemiezerd, woordjeskau­ wers! Drie complete letterenfa­ culteiten komen erbij, d a a r ge­ zien het huidige niveau tien wel het minimum is. En wij g a a n g e e n smaakmakers, opiniepei­ lers, windbuilen of krantenjon­ g e n s meer opvoeden! Wij g a a n om te beginnen allemaal het werk v a n Erasmus lezen! Enfin, dit bleek dus niet te zijn wat Majesteit, of H are tekst­ schrijver, wou zeggen. Erasmus werd alleen gememoreerd om zijn verdraagzaamheid. Ahum. Is het v e r d r a a g z a a m h e i d om als irrelevant terzijde te schui­ ven wat zich als futiel kennen laat? Of werd hier met ver­ d r a a g z a a m nu juist die kleurlo­ ze eigenschap bedoeld die mensen ertoe brengt zich iets

Wim Crezee gelse rechtbank omstreeks het j a a r 1700. In e e n bui v a n goed­ moedigheid w a s d e rechter ge­ n e g e n om mr. Walker vrij te spreken op v o o r w a a r d e dat laatstgenoemde e e n onontwar­ b a r e knoop wist te leggen. En zo ontstond e e n knoop w a a r v a n slechts door ingewijden e e n be­ gin of eind a a n te ontdekken is.

futiels te laten voorschrijven? A a n dat soort v e r d r a a g z a a m ­ heid heeft het d e Nederlandse universiteiten al tien j a a r of lan­ ger niet ontbroken. Maar nie­ m a n d zal willen b e w e r e n dat zij d a a r o m in d e geest v a n Eras­ mus h e b b e n gehandeld. Een hele Lof der Zotheid zou ge­ schreven kunnen worden door d e sarcast die er plezier in schept d e Nederlandse univer­ sitaire geschiedenis te recapitu­ leren vanaf d e d a g dat minister Van K e m e n a d e herstructure­ ring v a n alle curriculae in e e n eerste e n t w e e d e studiefase d e ­ creteerde. Direct gingen overal commissies a a n d e slag om nieuwe studieprogramma's op te stellen, ook bij d e letterenfa­ culteiten, voor wie het toch om e e n betrekkelijk onzinnige rege­ ling ging. Nog voor het d e eerste letterenstudent begon te d a g e n met welke kluitjes hij in het riet werd gestuurd, bleek hij zich al te h e b b e n ingeschreven voor e e n opleiding die hij mogeüjker­

^

Foto August J Fry

Het leggen v a n zo'n knoop heeft h e e l wat voeten in a a r d e . Er komen emmers bij a a n te p a s om d e samenstellende d r a d e n (soms tot zestig in getal) uit el­ k a a r te houden. De glorietijd v a n het knopenleg­ g e n viel s a m e n met het hoogte­ punt in d e internationale zed­ v a a r t ­ d e 18e eeuw. Tijdens d e onvermijdelijke windstiltes hield d e bemanrung zich ledig met het b e d e n k e n v a n d e meest uiteen­ lopende knooppatronen. Som­ mige d a a r v a n w a r e n v a n nut voor d e scheepstuigage. Om alle touwen v a n e e n schip te onderscheiden, werd a a n de e i n d e n e r v a n steeds e e n a n d e r e knoop gelegd. M a a r ook deco­ ratieve ontwerpen, zoals het koord op d e kapiteinspet, zijn uit die tijd ontsproten. De internationale güde, w a a r Jan e n tien a n d e r e landgenoten bd v a n zijn, wil zich over deze traditie ontfermen e n d a a r het nodige a a n toe voegen. Want d e verwoede hobbyisten ont­ d e k k e n n o g steeds nieuwe va­ riaties op knopen. Als hij ooit e e n s d e tijd daarvoor vindt, wü Jan Vos zijn bevindingen met het knopenleggen bundelen in e e n boek. De patronen zijn vol­ g e n s h e m met wiskundige for­ mules te beschrijven. Met be­ hulp v a n e e n CAD/CAM­com­ putersysteem is het overzicht v a n Ashley behoorlijk uit te brei­ den, verwacht Jan. Ook d e komst v a n m e u w e materialen, zoals d e kevlar­kunstvezel v a n Akzo, geeft d e knooptechniek onmiskenbaar nieuwe impul­ sen. Werken met natuurlijke materialen heeft overigens zijn voorkeur. Ze blijven beter in vorm, voelen prettiger a a n en het splitsen g a a t stukken mak­ kelijker.

wijs ten eeuwigen d a g e onvol­ tooid moet laten. Te h o p e n valt dat die tenminste zijn geest zal h e b b e n gescherpt. Bij het be­ d e n k e n v a n b e r o e p e n die hij n a zijn eerste fase m a g uitoefenen is hij geheel op zijn vindingrijk­ heid a a n g e w e z e n . Wordt hij niet tot d e t w e e d e fase toegpla­ ten, d a n is hij niet e e n s bevoegd tot het l e r a a r s c h a p . Zijn oplei­ ders konden vervolgens hun tijd niet verdoen met, bijvoorbeeld, bedrijven e e n behoefte a a n zo'n ingekorte doctorandus F r a n s of Engels a a n te praten. Want zij studeerden onafgebroken op dagelijks wisselende berichten omtrent voorwaardelijke finan­ ciering v a n eigen onderzoek en taakverdelingsplannen. In het a l g e m e e n e n n o g steeds heb­ b e n zij wel wat a n d e r s a a n hun hoofd, namelijk, het veilig stel­ len v a n d e eigen positie. De eerste groepen studenten volgens het tweefasensysteem h e b b e n nu net hun vierde j a a r achter d e rug. Eindelijk zijn er cijfers v a n het ministene geko­ m e n die e e n indruk geven v a n het p e r c e n t a g e hunner dat zijn studie in die t w e e d e fase voort­ zetten kan. 'Percentage''is e e n groot woord. AUe studierichtin­ g e n Frans e n Engels in d e n lan­ d e tezamen zouden in het ko­ m e n d j a a r precies 45 leraren mogen afleveren, om m a a r iets te noemen. Als d e tegenwoordi­ g e mimster v a n Onderwijs en Wetenschappen, met d a t ver­ bluft glimlachje v a n iemand die voelt dat er toch ergens e e n cir­ kel gesloten is, nu e e n a a n t a l studierichtingen in d e letteren wil opheffen, k a n hij e e n onom­ stotelijke reden aanwijzen. De faciliteiten s t a a n niet meer in verhouding tot d e m a a t s c h a p ­ pelijke behoeften, of het 'nut', e n wat Erasmus betreft, die w a s toch al l a n g dood.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen