Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 152

PORTRET

H e t p l e i d o o i v a n prof.dr. A . H . B r e d e r o ( m i d d e l e e u w s e geschiedenis):

"Ik h e b als katholiek nooit het gevoel g e h a d een vreemde e e n d m d e bijt te zijn. In het col­ lege v a n d e k a n e n werd er wel over gesproken in hoeverre d e VU oecumenisch moest zijn. Ik h e b gezegd: "Dat moet je nooit w^orden, want zodra je die titel g a a t voeren bouw je hoog­ s t a a n d e verwachtingen op, w a a r je toch niet a a n kunt vol­ doen. Büjf gewoon wat je bent, e n stel je m d e praktijk voor el­ k a a r open." Na acht jaar werkzaam te zijn geweest als wetenschappelijk hoofdmedewerker en later lec­ tor a a n d e Theologische Facul­ teit in Tüburg kwam Bredero in 1976 n a a r d e VU. Binnen d e Letterenfaculteit werd hij be­ noemd tot hoogleraar middel­ eeuwse geschiedenis. Als een v a n d e weinige roomskatholie­ ke hoogleraren in die tijd kon hij zich goed vinden in d e gere­ formeerde soevereiniteitssfeer. "Studenten vooral v e r b a a s d e n zich erover dat iemand die uit het zuiden kwam, w a a r men zich niet zo n a u w houdt a a n principes, hier wel gemteres­ seerd w a s in het zich houden a a n wat je daaromtrent hebt afgesproken e n dat te laten meespelen. W a a r ik wel een vervelend gevoel v a n h e b over­ g e h o u d e n is dat binnen d e pro­ testants­christeUjke traditie d e middeleeuwen e e n terrein be­ slaan, w a a r m e n gevoelsmatig g e e n binding m e e heeft. De af­ deling middeleeuwen heeft bij d e bezuinigingen wat betreft geschiedenis d a n ook d e zwaarste klappen g e h a d . Dat l a g praktisch voor d e hand, om­ d a t ik s a m e n met e e n coUega w^eg zou g a a n , m a a r onze con­ currentiepositie ten opzichte v a n a n d e r e universiteiten is hierdoor wel in het g e d r a n g ge­ komen. Die gevoelstraditie v a n d e gereformeerde wereld is hiervoor zeer b e p a l e n d ge­ weest."

Aandacht houden voor 'hoofsheid van weleer'

De manier w a a r o p Bredero be­ zig is met die middeleeuwse pe­ riode v a n d e geschiedenis is h e e l authentiek. Volgens h e m is e e n zekere feeUng voor religio­ siteit in ieder geval noodzake­ lijk voor een goede bestude­ ring. Hi] erkent dat een uitge­ w o g e n onderzoek n a a r middel­ e e u w s e instellingen tegenwoor­ dig niet meer voldoende is. Ook d a a r o m is d e beoefening v a n d e z o g e n a a m d e mentaliteitsge­ schiedenis d e laatste jaren in populariteit gestegen. Deze vorm biedt d e historicus d e mo­ gelijkheid terug te keren n a a r e e n "emotioneel" b e p a a l d e be­ n a d e r i n g v a n d e middeleeu­ wen. Maar Bredero vindt zelf dat hiernaast een bestudering v a n d e oorspronkelijke teksten onontbeerlijk is. In zijn "Oratio pro domo" ter gelegenheid v a n d e a a n v a a r d i n g v a n het hoog­ leraarsambt zegt hij daarover: "Het g e v a a r bestaat a n d e r s dat m e n d e middeleeuwen tot d e a r e n a voor toernooien over d e a a r d v a n d e eigenlijke mentali­ teit maakt, waarbij d e hoofs­ heid v a n weleer gemist wordt." O m dit n a d e r uit te leggen zegt hij: "We moeten niet alleen uit­ wendig kennis nemen v a n e e n cultuur, m a a r juist omdat het e e n christelijke cultuur is ge­ weest d e essentie v a n hetgeen m e n voorstond proberen te be­ grijpen. En bovendien is het e e n schriftcultuur die het ons mogelijk maakt ook in hun ge­ dachtenwereld binnen te drin­ g e n e n d a a r onderscheid te m a k e n in d e essentie v a n hun g e d r a g en wat er tijdbepaald

AUy Smid

"Hetgeen toch wel opvallend is, is dat ik hier w e g g a en nog d e zorg houd voor tien promovendi. Ik h a d er trouwens veertien kunnen hebben, m a a r die vier zijn ook met allerlei a n d e r e dingen bezig, d a a r is bijvoorbeeld e e n huisvrouw met kinderen bij. Ja, d a n k a n ik het niet allemaal overzien, het zijn er dus tien gebleven. Een trotse professor Adriaan Hendrik Bredero a a n het woord. Na tien j a a r en n e g e n m a a n d e n hoogleraarschap middeleeuwse geschiedenisheeft hij deze week afscheid genomen. Een vijfenzestig jarige katholiek die liever voor e e n Utrechtse jongen d a n voor e e n Brabander wordt versleten "hetgeen d e goegemeente hier a a n d e VU wel pleegt te doen". .VS.'^-S

v«^>

op, e n nou moet ik n o g als wijze o u d e m a n mijn stem verheffen over alle dingen die niet gaan." De verhandeling w a s g e b a ­ seerd op d e levensgeschiedenis v a n Abéldrd, e e n filosoof e n theloog uit d e twaalfde eeuw. Hij w a s iemand die d e nieuwe logica o n ü e e n d e a a n d e Aristo­ telestraditie, en die toepaste in zijn redeneerkuhst. Op e e n ge­ g e v e n moment liet hij d e tradi­ tiebepaaldheid v a n fUosofie en theologie los, e n veroorzaakte d a a r d o o r allerlei conflicten. Bredero: "Voor AbÉlard is d e grote rampspoed dat ze hem monddood wUlen m a k e n in zijn onderwijs, onderzoek en weten­ s c h a p . En d a t beschouw ik als d e doorlopende calamiteit, die je k a n doortrekken n a a r het he­ d e n . Door dit g e g e v e n te ver­ binden met d e situatie v a n nu kun je hem beter begrijpen, en d e m e n s e n die tegen h e m zijn n a d i e n . Waarbij ik nog d e een, noch d e a n d e r in het gelijk wil stellen."

^ ^ ^ ' ^ W '

In zijn nieuwste boek "Ohristen­ d o m e n christenheid in d e mid­ deleeuwen" heeft Bredero ook d e positie v a n d e joden in die periode behandeld. Hij zat 25 j a a r in d e katholieke r a a d voor Israel e n hield lezingen over dit onderwerp. Zo ook op e e n con­ gres in Duitsland n a d e oorlog. D a a r werd a a n d e orde gesteld w a t over joden in schoolboeken voor het middelbaar onderwijs moest komen te staan. Ze vroe­ g e n hem d a a r om d e tekst v a n zijn lezing voor publicatie af te s t a a n . Achteraf ging het alle­ m a a l niet door, het bleek hen te pijnlijk.

A

Foto Kees Keuch AVCA^U

aan is. Als je die authentieke teksten er niet bijhoudt blijf je nergens." Erg overtuigd is hij er niet v a n d a t zijn opvolgster, mevrouw prof.de R idder­Simoens, op deze lijn zijn werk zal voortzet­ ten. Bredero: "Inzake mijn op­ volging h a d üc niets te zeggen. Deze mevrouw heeft een oplei­ ding tot mediaeviste gehad, m a a r is d o o r g e g a a n in d e uni­ versiteitsgeschiedenis (15e tot 18e eeuw). Ze schijnt wel d e no­ dige kwaliteiten in huis te heb­ ben, m a a r het zal toch e e n langdurige inwerkperiode bete­ kenen, voordat ze in staat'zal zijn d e middeleeuwen te bestu­ d e r e n zoals dat tot nu toe hier is gedaan." Dat d e middeleeuwse geschie­ denis op deze manier b e h a n ­ deld moet worden, dat lijdt als het a a n Bredero ligt g e e n twij­ fel. En dat iedereen die met h e m te m a k e n krijgt d a a r ook a a n vast zit, d a a r zorgt hij wel voor. In ieder geval w a s hij v a a k niet te spreken over d e manier w a a r o p jonge studen­ ten die net v a n d e middelbare school komen hun studie willen beginnen. Studenten h e b b e n tegenwoordig natuurlijk e e n steeds minder g o e d e vooroplei­ ding g e h a d . Het is g e e n van­ zelfsprekendheid meer dat ze Latijnse bronen kunnen lezen. , Bredero :"Ze moeten d a n g a a n vyerken met laat­middeleeuws of vertalingen. En dat laatste betekent toch e e n interpretatie v a n d e oorspronkelijke bron. Wat dat betreft g a a n w e g e e n g o u d e n tijd tegemoet voor d e middeleeuwen. Ik h e b boven­

dien tijdens e e n eerstejaarscol­ l e g e weleens gezegd dat ik het niet normaal vind dat mensen v a n 19,20 j a a r nu al zoveel be­ langstelling h e b b e n voor als die dooie kerels. Want als e e n mens ouder wordt weet hij dat hij tot d e geschiedenis g a a t be­ horen. Hij is d a a r i n gemteres­ seerd omdat hijzelf zijn eindig­ heid ook ziet." Een a n d e r e reden om geschie­ denis te g a a n studeren is vol­ g e n s Bredero dat je het verle­ d e n wüt gebruiken voor wat je in d e toekomst wüt g a a n doen. "Dat d r a a g t het g e v a a r in zich d a t je het verleden g a a t gebrm­ ken voor je eigen wensdromen n a a r d e toekomst. Voor die be­ n a d e r i n g b e n ik niet gepor­ teerd, omdat ik d a n het gevoel h e b dat je die geschiedenis ge­ bruikt voor je eigen kar, in plaats v a n als leermeesteres om die samenleving kritisch te bekijken. Maar dat e n g a g e ­ ment wat zo'n tien j a a r geleden speelde, is wel afgenomen, ook in MerUjn". Tussen d e professor en Merhjn, d e vakbond v a n geschiedenis­ studenten, heeft het nooit zo ge­ boterd. De autoritaire manier w a a r o p Bredero zijn ideeën n a a r voren kon brengen, ook o p het terrein v a n d e onderwij­ spolitiek, heeft bij Merlijn nog wel e e n s k w a a d bloed gezet. In november 1979 stuurden ze a a n d e professor e e n brief w a a r i n het optreden v a n d e persoon in kwestie in het algemeen a a n d e subfaculteit a a n d e k a a k werd gesteld. Zijn optreden tegen­ over stafleden en het samen­ s p a n n e n met Archimedes (de

t e g e n h a n g e r v a n Merlijn) werd h e m zeer kwalijk genomen. In die tijd lukte het Merlijn met be­ hulp v a n 'collegeagitatie' v a n het verplichte onderdeel schrift­ cultuur een facultatief v a k te m a k e n . Dit onderdeel stelde Bredero namelijk ook verplicht voor studenten die als hoofdvak nieuwe of nieuwste geschiede­ nis h a d d e n . Een gesprek met h e m w a s volgens Mans Kui­ pers, toen bestuurslid v a n Mer­ lijn, wel mogelijk, maar: "Het is alsof je e e n gesprek hebt met Deetman, hij luistert wel m a a r hij verbindt er verder g e e n con­ sequenties aan." Bredero:" Het is natuurlijk zo, ik p r a a t meer d a n dat ik luister, e n ik denk d a t dat voor studen­ ten ook niet altijd zo gelukkig is. Ik weet v a n mezelf dat ik d e neiging h e b a a n het woord te zijn, e n dat ik me ertoe moet dwingen te luisteren. Het is voor studenten veel belangrij­ ker zelf hun v e r h a a l te vertel­ len, d a n om e e n antwoord te krijgen. Dat overdonderende moet je achterwege laten. Mijn vrouw poogt me v a a k te corri­ geren. Er k w a m weleens e e n student bij me die tegen me zei: "Ik k a n met u g e e n gesprek voeren, want u bent te domi­ nant." Maar ik h a d het idee dat het e e n smoesje w a s om zich te onttrekken a a n b e p a a l d e za­ ken. Op zich h a d d e m a n n a ­ tuurlijk wel gelijk." Zijn afscheidsoratie deze week h a d e e n puur wetenschappelijk karakter. "Nou hou ik er m e e

Over d e schuldvraag in het al­ g e m e e n zegt hij: "Mijn r e d e n e ­ ring is dat je d e dingen die ge­ b e u r e n in d e tijd toch moet rela­ teren a a n d e tijd zelf. Veel meer d a n in het verleden e e n alibi te zoeken. Hoezeer d e christelijke kerk ook schuldig w a s a a n d e jodenkwestie, je moet er voor­ zichtig m e e zijn om dat n a a r het h e d e n door te trekken. Niet zo­ als die Hans Jansen in zijn "Christendom n a Auschwitz", die n o t a b e n e e e n artikel v a n mij over kruistochten ten on­ rechte a a n h a a l t in zijn biblio­ grafie alsof dat betrekking zou h e b b e n op het hele onderwerp. Deze Jansen is e e n s heel r a a k getypeerd, als iemand die doet alsof hij d e Staatskrant citeert, m a a r d e Telegraaf gebruikt. M a a r goed, je moet d e kerk dus zien als in die tijd b e p a a l d . Als w e dat niet d o e n lukt het nooit e e n volwassen gesprek tussen joden e n christenen tot stand te b r e n g e n . En als die christelijke kerk niet tot humanisme wil ver­ vallen moet ze h a a r wortels vanuit het jodendom weer er­ kennen." Vanuit dit standpunt keurt hij alle vormen v a n fundamenta­ lisme af: "Er is een manier v a n fundamentalistisch verstaan v a n d e schrift, zoals er e e n fun­ damentalistische vorm v a n af­ wijzen v a n d e schrift bestaat. Wat ik bij d e EO aantref, dat vind ik wat zielig." En d a n met d e vuist op tafel: "Maar ook die m e n e e r Van het R eve uit Lei­ den, die orientalist, komt niet boven d e EO uit, met zijn afwij­ zing. En zo kom ik er velen te­ gen. Ik vind het sneu dat men­ s e n zich zo a a n e e n tekst vast­ h o u d e n en hem zo letterlijk wü­ len verstaan, zonder ook weet te h e b b e n v a n d e geschiedenis daaromtrent. De w a a r d e v a n het verstaan v a n teksten is zo belangrijk voor je eigen maat­ schappij, het verleden d a a r v a n e n aUes wat daarbij komt."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen