Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 404

13 MAART 1987 "Wat ik doe? Wat ik d o e is zor­ g e n dat er zo'n deel komt", zegt Berry Dongelmans, terwijl hij d e e l zeventien v a n het Volledig Werk v a n MiJtatuli met e e n klap o p tafel slaat. Het is het laatst verschenen deel in deze reeks, die in 1950 begon met e e n door d e inmiddels over­ l e d e n UvA­letterkundige Garmt Stuiveling bezorgde uitgave v a n d e M ax Havelaar. Het ligt al te zeer voor d e h a n d om in v e r b a n d met M ultatuli te spreken v a n e e n lijdensweg, m a a r t r a a g g a a t het, d e tot­ standkoming v a n deze editie. Of beter, t r a a g ging het, want sinds Berry Dongelmans meewerkt, sinds 1979, zijn er vijf delen ver­ schenen. Deel achttien ligt op stapel. Dongelmans is d a n ook inder­ tijd ingehuurd om het werk te bespoedigen want, zoals uitge­ ver Van Oorschot zei, Stuive­ lings tempo d r a a i d e d e editfe d e n e k om. De intekenaars stierven sneller uit d a n d e delen ver­ schenen. De oplage Uep in 37 j a a r terug v a n 3000 n a a r min­ d e r d a n 1000. G e e n melkkoe. Het project wordt voor e e n groot d e e l betaald door ZWO, d e Stichting voor Zuiver Weten­ schappelijk Onderzoek. Die b e ­ taalt ook d e twee­en­een­halve d a g per week die Berry Dongel­ m a n s besteedt a a n zijn navor­ singen. Dongelmans werkt m e e vanaf deel dertien. Vanaf deel acht wordt het Volledig Werk gevuld door brieven e n documenten. 'Volledig Werk' is daarbij e e n v l a g die d e lading niet geheel dekt, want die is meer d a n volle­ dig. Niet alleen brieven, lezin­ g e n e n a n d e r proza v a n M ulta­ tuÜ krijgen e e n plaats in deze uitgave, m a a r ook brieven a a n e n stiikken over hem. "We (dit zijn Dongelmans e n H a n s v a n d e n Bergh, Open­ Universiteitsletterkimdige en voorzitter v a n het M ultatulige­ nootschap, die het werk v a n Stuiveling overnam, AM ), w e proberen alles te vinden wat b e ­ trekking heeft op M ultatuli's le­ ven", aldus Dongelmans. Dongehnans doet d e research. Hij verzamelt d e brieven, die grotendeels in kluizen v a n het Multatulimuseum e n d e UB a a n het Singel b e w a a r d worden. Alma v a n Donk (over wie elders

Berry D o n g e l m a n s b r e n g t schot in u i t g a v e Verzameld Werk

Speuren in M ultatuli's secretaire "Zo een vondst als deze week bekend werd, van Amerikaanse bladmuziek uit de jaren twin­ tig, zo'n vondst moet ik nog eens maken." Berry Dongehnans. a a n de VU verbonden als docent bibliografie, speurt al zeven jaar in opdracht van ZWO in archieven en bibliotheken naar brieven en documenten uit het leven van Multa­ tuli.

D

r e 'Ik moet nu ophouden, want Mimi komt weer terug'." "Wat in zulke gevallen wel eens wil helpen, is d a t hij a a n al zijn correspondenten hetzelfde schrijft." Veel annotaties kurmen zonder a l te veel moeite g e m a a k t wor­

Het vergt enig zoekwerk voor­ d a t je zo iemand kunt traceren. Gelukkig kwarti iemand er ooit achter d a t het e n e Boulet moest zijn." "In dit geval bleek uit d e brief d a t Boulet uit Nederlandsch­In­ dié afkomstig moest zijn. Dus ik zoeken. Eerst n a a r d e Koninklij­ k e Bibliotheek om d e biografi­ s c h e woordenboeken te bekij­ ken. N a a r het Centraal Bureau voor Genealogie, ook in Den H a a g , w a a r ze alle familie­ad­ vertenties bijhouden. Daar dm­ zelde het m e v a n d e Bouletten. Uiteindelijk toog ik met drie na­ m e n n a a r d e Almanak v a n Ne­ derlandsch­Indié. Daarin vond ik e e n Boulet, e e n administra­ teur bij d e posterijen in Sema­ r a n g , die in 1876, het j a a r waar­ in d e brief werd geschreven, met verlof w a s in Nederland. Toen h a d ik zijn voorletters. D a a r m e e ging ik terug n a a r het Genealogisch Instituut, waar ik d e geboortedatum v a n d e man vond. De sterfdatimi h e b ik nog niet." "Wat voor gevoel m e het geeft a l s ik zoiets vind?" Grijns. "Nou, eh...ik wéét het. Potverdorie, ik hoef d a a r g e e n vraagteken te zetten."

Haar Berry Dongelmans in dit nummer meer) leest ze e n typt ze uit. D a a r n a chronologi­ seert hij d e brieven e n collatio­ neert (vergelijken met het h a n d ­ schrift) e n aimoteert Van d e n Bergh d e getypte tekst. Het chronologisch ordenen v a n d e brieven e n docimienten g a a t niet zonder slag of stoot. Vaak zijn ze gedateerd, m a a r v a a k ook niet. Gokken doet Dongel­ m a n s niet. O p e e n aantekenin­ genvel voor e e n lezing staat 'Za­ terdagavond, M eppel'. De enige oplossing om het stuk te dateren is in oude kranten nazoeken w a n n e e r e n h o e v a a k M ultatuli

Ambtenaren niet onder werkloosheidswet De dreiging dat ook ambtena­ ren onder d e gewone werkloos­ heidswet worden gebracht, w a a r d o o r d e rechtspositie a a n ­ merkelijk zou verslechteren, is tot 1990 v a n d e b a a n . Het W D ­ kamerlid drs. R. Linschoten wordt door PvdA e n CDA g e ­ steund in e e n voorstel om voor­ lopig d e b e s t a a n d e wachtgeld­ regeling te h a n d h a v e n . Bij e e n voortzetting v a n deze regeling k a n in het wetenschappelijk on­ derwijs ook n a 1987 e e n beroep vsrorden g e d a a n op d e zoge­ n a a m d e wachtgeldgarantie uit het sociaal beleidskader bij d e krimp­ e n groei­operatie. Linschoten laat zich in zijn voor­ stel leiden door financiële mo­ tieven. Wanneer alle ambtena­ ren onder d e werkloosheidswet worden gebracht zoals die voor werknemers in d e bedrijven geldt, kost d a t d e overheid jaar­ lijks zeker 1,6 miljard extra. Oor­ z a a k d a a r v a n is het grotere werkloosheidsrisico in de marktsector. De wachtgeldre­ geling kost het rijk nu jaarM jks 400 miljoen. Zouden d e uitkerin­ g e n voor werkloze a m b t e n a r e n uit het werkloosheidsfonds b e ­ t a a l d g a a n worden, d a n betaalt

Aad M eijer

het rijk e e n rmljard gulden pre­ mie. De a m b t e n a r e n zelf zouden e e n even groot b e d r a g a a n werkloosheidsgeld moeten op­ brengen. Omdat d e WW­premie echter vrijwel volledig is opgenomen in d e inhouding die op het netto­ salaris v a n a m b t e n a r e n in min­ dering wordt gebracht, kost h e n d a t h o e g e n a a m d niets: d e in­ houding wordt met e e n gelijk b e d r a g verminderd. De overheid betaalt echter d e rekening, omdat d e inhouding a a n d e staatskas ten g o e d e komt en d e premies a a n het werkloosheidsfonds. Het finan­ cieel n a d e e l voor het rijk v a n in totaal 1,6 miljard d a t op die wij­ ze ontstaat is nog exclusief a a n ­ vullende regelingen. Verwacht wordt d a t d e ambtenarenbon­ d e n 'bovenwettelijke' regelin­ g e n zullen eisen om d e verla­ ging v a n uitkeringsrechten te compenseren. CDA e n PvdA h e b b e n ver­ klaard Linschotens standpunt te ondersteunen. Volgens het PvdA­kamerlid H. Alders horen a m b t e n a r e n "principieel" onder d e gewone sociale zekerheid te vallen, m a a r alleen "wanneer

Foto Bram d e Hollander

in M eppel e e n lezing hield. M a a r soms is het echt lastig d e datering te bepalen. Dongel­ m a n s : "Je hebt velletjes die niet a a n elkaar vastzitten e n w a a r ­ v a n a a n het begin of eind e e n stuk is weggeknipt. Vooral cor­ respondent Carel Vosmaer h a d d e gewoonte om op die manier compromitterende p a s s a g e s te verwijderen. Je weet d a n niet of er e e n vel ontbreekt. D a n kom je terecht bij v a g e verondersteUin­ g e n . Je voegt vellen samen, bij­ voorbeeld omdat er op het e n e vel staat 'M imi is even e e n brief a a n het posten' e n op het a n d e ­

er ook reëel overleg over boven­ vyettelijke uitkeringen mogelijk zou zijn. Dat is momenteel niet te verwachten, terwijl overheve­ ling ook het verschil tussen a m b t e n a r e n e n werknemers op­ nieuw zou vergroten". Met het onderbrengen v a n a m b t e n a r e n in d e WW w a s in het regeerakkoord al rekening gehouden. De operatie zou ten g o e d e zijn gekomen a a n het b e ­ drijfsleven door e e n forse pre­ mieverlaging. Het schrappen v a n het plan betekent d a a r o m e e n bezuiniging, die Linschoten wil gebruiken voor belasting­ verlaging. Voor het wetenschappelijk on­ derwijs heeft het h a n d l i a v e n v a n d e wachtgeldregeling tot gevolg, d a t d a a r o p ook n a dit j a a r nog e e n beroep mogelijk blijft vanuit het sociaal plan bij d e krimp­ e n groei­operatie. De d a a r i n opgenomen wachtgeld­ garantie g a a t uit v a n d e wacht­ geldregeling zoals die bestaat o p het moment v a n e e n ontslag­ aanzegging. Het kabinet houdt nog steeds vast a a n onderbrenging v a n a m b t e n a r e n in d e sociale zeker­ heid, zoals vorige week bleek tijdens het overleg tussen minis­ ter drs. J. d e Koning e n d e a m b ­ tenarencentrales.

(Bert

Bakker/UP)

d e n . Het Multatulimuseum heeft e e n vrij uitgebreide bibliotheek. Toch moet Dongelmans v a a k op reis om het antwoord op e e n v r a a g te vinden. Als M ultatuli's toneelstuk Vorstenschool opge­ voerd blijkt in Antwerpen, reist Dongelmans n a a r die stad om e e n recensie te zoeken. "Ik tracht wel zo veel mogelijk v r a g e n te combineren. Bij zo'n ritje richting zuiden d o e ik d a n bij voorbeeld gelijk Dordrecht e n Bergen op Zoom a a n , w a a r Multatuli ooit e e n lezing hield, om het verslag d a a r v a n in d e lokale pers te lezen. Het leuke v a n die artikelen, over lezingen met titels als 'Spotvormen' e n 'Elke d e u g d heeft e e n onechte zuster', is dat eruit blijkt d a t er g e e n verslag v a n viel te m a k e n omdat hij zo veel tegelijk a a n d e o r d e stelde." Er is weinig d a t ontsnapt a a n d e speurzin v a n Dongelmans. Al komt e e n cor­ respondent m a a r é é n keer voor in het werk, toch krijgt hij of zij achterin d e betreffende b a n d e e n korte biograüca v a n Don­ gelmans. "Soms loop je e e n j a a r rond met d e v r a a g ' w a a r vind ik i n h e m e l s n a a m d e anteceden­ ten v a n die man'." "Zo schrijft M ultatuli in 1876 e e n brief a a n e e n zekere Boulet. Hij komt m a a r é é n keer voor. De brief is e e n a a n t a l jaren n a d a t hij geschreven is, gepubliceerd in het S o e r a b a j a a s Nieuwsblad, zonder toelichting. Sterker, er s t a a t alleen ' W a a r d e heer B...'.

Het Multatulimuse um In Am­ sterdam ve rwie rf de ze week een bijzonde er aanwinst. VU­hoogleraar el e tt rkund e prof. L. Strengholt gre e p de presentatie van de Multatuii­ herdenklngspostzegel In het Letterkundig Museum te Den Haag aan om he t Multatuli­ genootschap ee n h e us e haarlok van de schrijver ca­ deau te doe n. He t lokje is peper­ e n zoutkleurlg. De hoogleraar ve rmoe dt dat het plukje haar na het overlij­ den van de schrijver Is afge­ knipt. De dader is diens goe­ de vrie nd De Haes, oogarts In Rotte rdam, die voor de crematie naar Duitsland was gereisd. De haarlok belandde bij de familie Stre ngholt via een tante van me vrouw Strengholt, die ooit ge ze l­ schapsdame was van de dochter van De Haes. Het museum kreeg overigens niet de hele pluk. Stre ngholt knipte he m In tweeen en be ­ houdt één he lft om e r ze lf ook nog wat lol aan te bele­ ven. He iligsche nnis? Nie t m tiet minst, vindt Stre ngholt, want "als je bij voorbeeld een postzegel door midden knipt, dan is hij kapot, maar als je een haarlok halve e rt, dan krijg je twe e haarlokke n". Eind deze maand gaat in het Multatulimuseum in de Kors­ jespoortsteeg e e n te ntoon­ stelling open, waar dit en an­ dere parafe rnalia te bewon­ deren zulle n zijn, H (Aad Meijer)

Adverteren in Ad Valvas is adverteren voor een herlcenbare groep en dus gericht adve rte re n Advertenties opgeven bij:

Bureau Van Vliet B.V. Telefoon­02507­14745

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen