Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 560

5 JUNI 1987

"Er bestaat in Polen i n d e r d a a d criminaliteit, corruptie, alcoho­ lisme en passiviteit, m a a r Polen is groot! Tussen d e 38 miljoen inwoners zitten ook miljoenen gewone mensen." zegt dr.Stanislaw Flejterski, die als politiek econoom verbonden is a a n d e universiteit v a n Szczecin (Po­ len). Voor drie m a a n d e n is hij te gast bij d e economische facul­ • teit a a n d e VU. Ons gesprek­ in half Engels, half Duits­ g a a t over zijn verblijf a a n d e VU e n over het beeld dat er v a n Polen ^' bestaat in Nederland. In e e n paginagroot artikel in het NRC Handelsblad v a n 28 m a a r t Verloren Polen schetste Peter Michielsen a a n d e h a n d v a n uit­ spraken v a n sociologen, politici en burgers e e n beeld v a n het huidige Polen. Als d e jeugd d e toekomst is, ziet het er voor Po­ len slecht uit, concludeert Mi­ chielsen. De nijpende economi­ sche problematiek leidt tot aller­ lei vormen v a n escapisme. Punks e n drugs zijn hierdoor niet meer louter Westerse ver­ schijnselen. N a a r aanleiding ^,. v a n dit artikel gaf Flejterski e e n p a a r weken geleden e e n gast­ college. "Peter Michielsen is our friend. Hij heeft als correspon­ dent in Polen veel m e e g e m a a k t en geeft in zijn artikel interes­ sante informatie. Maar ik denk dat niet alles wat hij schrijft w a a r is."

^ '

«r-

Het g a a t Flejterski vooral om d e juiste proporties. Polen heeft problemen, o.k., m a a r dat moet niet leiden tot zwart­wit denken. Hij toont e e n sheet die hij ge­ bruikt heeft voor zijn college. D a a r o p zijn tw^ee mannetjes te zien, het e n e mannetje is hijzelf: e e n sceptisch realistisch weten­ schapper. De a n d e r Michielsen: een pessimistische zwartkijker­ .("But he is our friend", zegt hij er gelijk achteraan). Een echte democratie e n e e n

Wie denkt dat steeds minder mensen ergens in geloven ver­ gist zich. Misschien geloven er tegenwoordig steeds minder mensen in een God. Dat zou kunnen. Maar het geloven zelf is ­er heus niet minder om gewor­ den. Geen ideologie kan zo stompzinnig zijn, g e e n krant zo onnozel, g e e n dichter zo vals, g e e n sport zo stupide, g e e n idee •zo kinderachtig en g e e n politi­ cus zo krom, of er gelooft wel iemand in. Het geloven zit ons om zo te zeggen in het bloed. H a d d e n we m a a r e e n God. Toen we die nog hadden, bleef het geloof vanzelf overzichtelijk. Nu het overal kruipt w a a r het niet s t a a n kan, weet niemand meer w a a r te beginnen met het bestrijden v a n de tijdgeest en a n d e r e spoken. Zo is er bijvoor­ beeld het Spook v a n d e Verlich­ ting. In een eerste poging nieuwe overzichtelijkheid te scheppen, kon dit spook op grond v a n zijn plaats in d e geschiedenis v a n veel ellende d e schuld krijgen. In Berlijn ontdekten ze dat al in Advertentie

DIKS Autoverhuur b.v. Generaal Vetterstraat 55, (aan de Coentunnelweg). Tel. 178505 V. Ostadestraat 278, Amsterdam(Z). Telefoon: 623366. Filiaal: W. de Zwijgerlaan 101. Telefoon: 183767. 400 nieuwe luxe- en bestelwagens waaronder: FORD - OPEL-RENAULT-BMW en MERCEDES. NIEUWE MERCEDES VRACHTWAGENS tot42m3en9ton. (groot en klein rijbewijs) t e g e n inlevering v a n d e z e advertentie 1 0 % korting

ca

Polen is nog niet verloren

volgens hem ook wel logisch. Van een collega hoorde hij dat Nederlandse studenten heel weinig politiek geëngageerd zijn. Zie je wel, redeneert hij, wat dat betreft lijken juUie wel e e n beetje op Polen." Het ver­ blijf a a n d e V U i s h e m heel goed bevallen. Vooral d e rijkdom aan g o e d e wetenschappelijke litera­ tuur w a s voor hem e e n openba­ ring. "In Polen moet ik mijn werk altijd organiseren, hier hebben mijn collega's gewoon alles tot hun beschikking. Vanwege het deviezenprobleem importeert Polen weinig boeken. Dat is g e e n politiek, m a a r e e n puur economisch probleem. Er is g e e n verbod op b e p a a l d e boe­ ken." O n d a n k s alles heeft Polen een kans, meent Flejterski. "J e moet geduldig zijn. Het kost tijd om hervormingen door te voeren. Ik geloof echt in d e veranderingen die nu in de Sovjetunie plaats­ vinden. Maar Polen heeft veel objectieve barrières. Neem nou d e 33 miljard dollar schuld die we zeker niet voor het j a a r 2000 kunnen afbetalen. En het klopt dat d e mensen ontevreden zijn; ze verdienen relatief e e n veel te l a a g loon en ze wachten gemid­ deld twintig j a a r op goede be­ huizing."

Foto Kees Keuch, AVCWU

g e d e g e n economie kunnen Po­ len er weer bovenop helpen, d a a r is Flejterski v a n overtuigd. Polen heeft behoefte a a n e e n economie met meer marktin­ vloeden. Maar net als in d e Sov­ jetunie heeft Polen ook te m a k e n met tegenstanders v a n veran­ deringen, vooral in d e top v a n d e bureaucratie. Het zijn vooral d e wetenschappers die veran­ deringen uitdenken, m a a r het moet uiteindelijk wel v a n bo­ venaf worden erkent." De Poolse econoom gelooft dus niet in e e n socialistische econo­ mie, m a a r is echter wel partijlid.

Hoe is dat te rijmen? "Als weten­ schapper geloof ik niet in e e n socialistische of kapitalistische economie. Er bestaat voor mij slechts e e n g o e d e of slechte economie. De functie v a n d e Solidariteitin 1980 e n 1981 vond ik heel belangrijk. Maar ze h e b ­ b e n g e e n eigen orginele econo­ mische oplossing, g e e n pro­ g r a m m a over hoe het d a n wèl moet. Ik vind dat je moet kijken n a a r wat praktisch werkzaam is, wat bij e e n land past. En in die zin zijn veranderingen voor Polen noodzakelijk." Flejterski omschrijft zichzelf als liberaal

MARJA BROUWERS

POMO 1984. Der Traum der Vernunft: Vom Elend der Aufklarung, luid­ d e het motto voor e e n serie le­ zingen in '84­'85 a a n d e Acade­ mie der Kunsten. Sprekers ge­ loofden dat ons d e nodige misè­ re b e s p a a r d zou zijn gebleven, als er g e e n Verlichting w a s ge­ weest. Toen kwam Gids­redac­ trice Christel v a n Boheemen. Die zag in dat het Verlichtings­ spook een kind­spookje moest zijn, dat ergens e e n moeder had: het humanisme. Zij geloof­ d e d a n ook dat het humanisme d e oorzaak w a s v a n d e narig­ heid. 'Het humanisme verdringt of negeert wat niet strookt met zijn opvatting v a n het subject als blank, mannelijk, westers, rationeel enzovoorts', wierp ze op 20 januari 1987 in de Amster­ d a m s e Balie een v e r b a a s d e Co­ rel Peeters voor de voeten. Im­ mers, 'Uit d e geschiedenis ken­ nen we d e uitroeiing v a n hele bevolkingsgroepen omdat ze 'anders' waren, d e vergoelij­ king v a n d e slavernij, de uitbui­ ting v a n het kind, d e onderge­ schiktheid v a n d e vrouw, d e be­ zetting v a n verre l a n d e n voor hun eigen bestwil, d e opsluiting v a n gekken ter genezing, d e vervolging v a n homofielen en­ zovoorts.' 'Ik hoop dat dit bekend is a a n d e homoseksuele voorzitter v a n het Humanistisch verbond', zei Pee­ ters geschrokken. Maar het deed er al niet meer toe. In hogere kringen v a n d e Nieuwe Duisternis w a s die voor­

zifter al in o n g e n a d e gevallen. Op 28 februari 1987 werd hij in d e H a a g s e Post door schrijver Frans KeUendonk voor 'onop­ recht politiek b a a s j e ' e n 'hanige carrière homo' uitgescholden. Wat h a d hij op zijn geweten dan? Onder a n d e r e dit. Als lei­ der v a n een onderzoek n a a r d e sociale gevolgen v a n AIDS h a d hij gezegd ­ een en e e n bij el­ k a a r optellend en overeen­ komstig d e beginselen v a n d e Verlichting d e uitkomst presen­ terend als twee ­ dat dit virusge­ worden spook er d e aanleiding toe gaf, sommige seksuele be­ zigheden te beschouwen als ris­ kanter d a n a n d e r e . Dit zelfde valt intussen driemaal per week in kranten en tijdschriften te le­ zen. Van alle televisieschermen in West Europa krijst het d e kij­ kers tegemoet. Maar v a n Frans kellendonk mocht het niet wor­ den gezegd, want die geloofde iets anders. 'AIDS', corrigeerde hij driftig, 'is het zoveelste échec v a n d e Verlichting'. Daar h a d Christel v a n Bohee­ men nog niet a a n gedacht. Ook Carel Peeters hoorde d a a r v a n op. 'Is er d a n verband tussen aids en d e Verlichting?', pieker­ d e hij op 2 mei 1987 in d e boe­ kenbijlage v a n Vrij Nederland. Hij h a d eigenlijk geloofd v a n niet. Moeilijker en moeilijker werd deze materie. Het a a n t a l Neder­ landse intellectuelen dat slape­ loze nachten h a d v a n de Ver­ lichting n a m h a n d over h a n d

AUy Smid links. Met e e n zucht erkent hij dat het partijlidmaatschap h e m wel steeds moeilijker valt. En materiële voordelen levert het h e m niet op, beweert hij. Liever p r a a t hij over iets a n d e r s . Voor hij hier k w a m w a s Flejters­ ki heel benieuwd n a a r d e ken­ nis v a n Nederlandse studenten over Polen, m a a r dat viel h e m b a r tegen. Andersom is d e be­ langstelling v a n Polen voor Ne­ derland veel groter, m a a r dat is

toe. 'Met d e Franse Revolutie leek d e Verlichting grond onder d e voeten te krijgen', begon e e n tekst in d e nieuwe aanbiedings­ folder v a n een grote Amster­ d a m s e uitgeverij. 'Maar d e droom v a n d e rede o n t a a r d d e al spoedig in e e n nachtmerrie, zeker toen Frankrijk d e verlich­ tingsideeën militair ging expor­ teren. In Spanje w a r e n d e d a ­ den v a n d e 'verlichte' troepen er niet minder verschrikkelijk om'. Vervolgens werd een essay­ bundeltje a a n g e k o n d i g d w a a r ­ in e e n e n a n d e r a a n een n a d e r e beschouwing onderworpen zou worden. Wat viel er nog uit op te m a k e n dat niet reeds uit het voorafgaande duidelijk was? Toch nog iets opmerkelijks. Deze Verlichting w a a r iedereen het over h a d w a s iets met voe­ ten. Oogverblindende metaforen w e r d e n over deze kwestie uitge­ stort toen e e n m a a l al d e g e n e n

* ^m

^*''

M

m * 't

­*••'

^

Foto: August J . Fry

Bij het afscheid overhandigt hij een maart­nummer v a n zijn uni­ versiteitsblad getiteld Et cetera. Daarin staat ook een artikel van zijn h a n d (onder het pseudo­ niem Tomasz Stanislawski) over d e noodzaak voor studenten om kennis te n e m e n v a n d e politie­ ke economie. Die kennis is van levensbelang, a n d e r s g a a t Po­ len wèl verloren: Uczyc si^ ekonomii albo zgingc. Niet voor niets luidt de eerste zin van het Poolse volkslied: "Zolang wij le­ ven g a a t Polen niet verloren."B

die Neerlandistiek gestudeerd h a d d e n zich ermee bemoeiden. Bovendien sprak nu vanzelf dat d e kwestie verplaatst raakte n a a r Frankrijk, Spanje, Rome, Wenen, desnoods n a a r China. Een Neerlandicus w a s in die d a g e n het meest internationaal georiënteerde individu ter we­ reld. Hij zou zich eerder hebben verdiept in het zesde rendierthe­ orema v a n een obscuur I9e eeuws Laplands filosoof, dan iets te lezen v a n Conrad Busken Huet. De Verlichting, met min­ der grond onder d e voeten dan ze in Santiago d e Compostole wel dachten, werd stevig aan d e tand gevoeld in Frankrijk en Spanje. Zo kon het gebeuren dat juist het meest klaarblijkelijke het enige w a s dat ontsnapte a a n de aan­ dacht. In Nederland w a s nooit een Verlichting geweest. Er was ook g e e n sprake v a n dat die d a a r ooit zou komen. Opinie­ weekbladen haastten zich de kloof te dichten die dreigde te ontstaan tussen het culturele le­ ven enerzijds, en anderzijds de gewone m a n die alles geloofde wat hij in zijn krant las. Die AIDS h a d d e n werden homo's genoemd. Die principieel afwe­ zen al wat zweemde n a a r enig o n d e r m a a n s realisme waren de post­modernen. Zij werden po­ me's genoemd. Dit zo zijnde, kon nu op d e televisie alleen nog worden samengevat voor d e nog gewonere man, die niet eens een krant las. Hiervoor kwam men tenslotte terecht bij Wim de Bie, die g e e n intellec­ tueel w a s en het d a a r o m in vijf woorden kon zeggen. Opsom­ mend met behulp v a n drie op­ gestoken vingers legde hij uit: 'Stommo's als achtereindo's van varko's'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen