Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 192

De een spaart postzegels, d e a n d e r probeert d a g e n lang op e e n p a a l te blijven zitten, leder­ e e n heeft zo zijn hobby. Ook ge­ promoveerde psychologen blij­ ken tijd te vinden voor bijzonde­ r e hobbies. Dr. Albert Kok is psycho­fysioloog a a n d e subfa­ culteit psychologische e n p e d a ­ gogische wetenschappen v a n d e VU. Hij houdt zich bezig met d e relatie tussen hersenen e n g e d r a g . En tussendoor temt Al­ bert Kok h a a i e n in d e Rode Zee. Het begon vele jaren geleden met duikles. Je stapt in d e S loter­ plas met e e n zuurstoffles op d e rug e n e e n slang in d e mond. Je leert onder water a d e m te h a ­ len, m a a r zien d o e je onder d e w^aterspiegel v a n d e S loterplas, of v a n weDce plas in Nederland d a n ook, g e e n pest. Dan b e n je beter af in d e Middellandse Zee, w^aar het water helderder is e n d e visjes mooier zijn. Wil je nog meer zien en nog verder kijken, d a n moet je n a a r d e Rode Zee: de waterscheiding tussen noordwest­Afrika en Arabië. "Het i§ prachtig, alsof je in e e n groot tropisch aquariimi zwemt," probeert Albert Kok zijn onderwaterervaringen te visua­ liseren. "Je zweeft in e e n onge­ rept kleurrijk oerlandschap. W a a r ik duik komt d e Grey-Reef shark het meest voor. Een prachtig dier, zo elegant en zo krachtig. Een lust voor het oog om het dier te observeren." In 1980 ging Kok, op a a n r a d e n v a n coUega­duikers, voor het eerst duiken in d e Rode Zee. Met e e n groep v a n e e n m a n en vrouw of tien bivakkeert men op e e n voormalig Brits vuurtorenei­ land, vijfentwintig kilometer v a n d e S o e d a n e s e kust. G e e n zand­ strand met palmbomen of tropi­ sche verrassingen. Het eiland is eigenlijk een blok beton, gestort o p een atohif. Men staat om vijf uur 's ochtends op en kruipt om acht uur 's avonds weer op d e schuimrubber slaapmat. Het tropische onderwaterleven

"Het is allemaal wel erg zwart­ wit, hè?"­Een bezoekster v a n d e interne kunstuiüeen in d e kelder v a n het hoofdgebouw slaakt e e n zucht en bladert mismoedig door d e rijen etsen, tekeningen e n zeefdrukken. "En niet alleen dat...", voegt ze er peinzend a a n toe. Sinds 1978 heeft d e VU e e n cen­ trale kunstuiüeen. VU­mede­ werkers kunnen er één keer per m a a n d kunstwerken komen uit­ zoeken. Twee kunstwerken per kamer. Gemiddeld komen zo'n vijftig mensen iets v a n hun g a ­ ding kiezen. Afgelopen m a a n ­ d a g w a s het weer uiüeendag. Twee taalkundigen lopen keu­ rend langs d e stellingen, w a a r ­ o p en ­tegen zo'n tachtig kunst­ werken uitgestald staan. S ma­ lende lachjes. KunstuiÜener John Vrieze staat met zijn rug n a a r hen toe. Ze schuiven e e n schot opzij, dat e e n deel v a n d e ruimte afsluit. Daar vinden ze iets dat hen wel a a n s t a a t : twee delen v a n een vierluik. De an­ d e r e twee delen zijn onvind­ b a a r , m a a r dat k a n ze niet sche­ len. Ze sjouwen d e buit n a a r d e uiüeentafel, w a a r Vrieze wei­ gert het halve kunstwerk m e e te geven. Vijfentwintighonderd kunstwer­ ken telt d e collectie. Het grootste deel is BKR­werk, in uniforme houten lijst. Een klein deel be­ staat uit Exposoriumaankopen, g e d a a n toen er nog geld voor w^as. Een nog kleiner deel is af­ komstig v a n schenkingen, bij­ voorbeeld v a n e e n kunstge­ schiedenisstudente, die bij h a a r overlijden vijftig stuks a a n d e

E

bent d e g e n e die d e prooi komt b r e n g e n en dat m a a k t je tot bondgenoot. Je moet natuurlijk wel b e p a a l d e regels in acht ne­ men. Het a a s wordt op een af­ standje v a n jezelf neergelegd. Verder moet je voor d e dieren altijd e e n d o o r g a n g n a a r het diepe vrijlaten, zodat ze n a a r h u n eigen stekkie terug kunnen. In het begin let je steeds op wat e r achter je gebeurt. Later ver­ trouw je er gewoon op dat er achter je rug g e e n g e v a a r dreigt." Voorzichtigheid blijft geboden. Albert Kok illustreert dat met e e n v e r h a a l over duikers die op kleine vissen jagen. De duikers h a n g e n hun buit a a n hun riem. Erg onvoorzichtig, want een h a a i die het lekkere h a p j e on­ d e r d e buik v a n d e duiker op­ merkt, k a n bij het verorberen v a n zijn m a a l gemakkelijk per ongeluk e e n stukje duiker mee­ nemen. Een h a a i straalt g e v a a r uit. Om zijn a n g s t a a n j a g e n d e uiterlijk, waarbij vooral e e n stevige rij puntige tandjes opvalt. Maar de angst komt ook voort uit d e my­ then die rond het dier zweven. Kok: "Natuurlijk is er ook zoiets als d e kick v a n het g e v a a r dat zo'n groot e n krachtig dier kan Carolien S tam betekenen. Het is e e n uitdaging b o n d het a a s nu op e e n soort om je eigen angstgevoelens on­ d e r controle te krijgen." Tomado­droogrek. Wat vindt Kok eigenlijk als psy­ "Bang? Ik denk dat het minder choloog v a n zijn vrijetijdsbeste­ gevaarlijk is om h a a i e n te voe­* ding? "Ja kijk, er zijn psycholo­ ren d a n om in Amsterdam d e g e n geweest die met e e n vra­ Lairessestraat over te steken. In genlijst in d e h a n d onderzoek het begin w a s ik wel even a n g ­ h e b b e n g e d a a n bij zogenaam­ stig, e e n klein beetje m a a r . Ik d e 'sensation­seekers'. S ommi­ h e b wel eens in m'n eentje tus­ g e mensen h e b b e n sterke prik­ s e n acht h a a i e n gezeten. Toen kels nodig, bijvoorbeeld berg­ dacht ik wel even: 'oei, wat doe beklimmers, skiërs, m a a r ook ik nu?'" En als zo'n beestje die m e n s e n die v a n goed gekruid grote in zwart rubber gehulde eten houden. Het schijnt e e n ka­ hobbyist eens als lekker toetje raktereigenschap te zijn. Ik heb ziet? Albert Kok k a n zijn psycho­ zo'n vragenlijst nog nooit inge­ logische achtergrond niet ver­ vuld. Weet je, het leuke v a n mijn b e r g e n als hij antwoordt: "Het sport is dat je je eigen grenzen g e d r a g v a n e e n h a a i is voor­ kunt verkennen en verleggen. spelbaar: ze wiUen het hapje. Jij Je hebt je lot in eigen handen."B

H o b b y ­ t e m m e r dr. Albert Kok: 'De L a i r e s s e s t r a a t oversteken is gevaarlijker'

Haaien eten uit je hand

in d e Rode Zee schijnt sensatio­ neel te zijn. Maar als je er al vijf j a a r duikt, g a je toch op zoek n a a r nieuwe dingen. Zo k w a m e e n v a n d e duikers op het idee h a a i e n te g a a n voeren. Hij w a s bezig met het schrijven v a n e e n boek over h a a i e n . Het boek wil­ d e hij met eigen foto's illustre­ ren. Om d e h a a i e n voor zijn ca­ m e r a te lokken dacht hij d e beestjes e e n a a s voor houden. "Je moet heel geduldig zijn , h a a i e n zijn erg schuw. Wij dui­ k e n op e e n zandvlakte a a n d e Noordwest kust v a n het eiland. Na e e n p a a r honderd meter g a a t d e zeebodem steü n a a r be­ n e d e n . Zo diep dat je alleen in e e n enorm zwart gat kijkt. Wij proberen d e haaien, die in die donkere diepte leven, n a a r d e zandvlakte te lokken door het

a a s op d e r a n d v a n d e afgrond te leggen. Dan zit je te wachten e n te kijken en opeens komt d a a r dat grijze lichaam v a n e e n h a a i uit d e zwarte diepte opdui­ ken....prachtig!" O m d e beestjes te eten te geven moet eerst vis worden gevan­ gen. In het begin n a m e n d e dui­ kers het a a s in e e n plastic zak m e e . Tot plots e e n al eerder met visjes v e r w e n d e h a a i onder e e n nietsvermoedende duiker op­ dook en in é é n h a p d e zak uit zijn h a n d e n griste. De duiker h a d aUeen nog het touwtje in zijn vingers. De h a a i h a d later w^eUicht wat moeite met zijn spijsvertering. Om h a n d e n e n m a g e n te s p a r e n besloten d e duikers toen m a a r om hun speelkameraadjes o p een a n ­ d e r e manier te voederen. Men

Kunst tegen het grijs Aad Meijer

Foto 1 ..^i,.

VU naliet, e n tienduizend gul­ d e n om ze in te lijsten. Een medewerkster v a n d e con­ trollersopleiding g a a t d e deur uit met e e n enorm, dynamisch beschilderd doek. Ze wil e v e n o p h a a r kamer kijken hoe het staat. Tien minuten later komt ze terug voor iets anders, want "ze w^orden er kotsmisselijk van, op d e afdeling". Eind jaren zeventig heeft Vrieze d e kunstuiüeen gecentraliseerd. Voor die tijd kozen d e facultei­ ten zelf kunst uit. Niemand hield toezicht. Kunstwerken, door kunstenaars o p g e v r a a g d voor e e n expositie, bleken zoek. Zo­ mer '78 w a s d e eerste kunstuit­ leen, voor d e gelegenheid in het

AVCWU

Exposorium gehouden. Een doorslaand succes. In dikke rij­ e n dromde men langs d e eerste h o n d e r d e n kunstwerken. Veel v a n wat toen werd uitgeleend, h a n g t nu n o g o p dezelfde plek. Vrieze g a a t vier keer per j a a r n a a r d e speciale artotheek voor leners v a n grote hoeveelheden, sinds kort gehuisvest a a n d e Overtoom. Vroeger zat er veel rotzooi bij. De laatste jaren zijn als gevolg v a n beziiinigingen d e eisen v a n d e aankoopcom­ missies opgeschroefd. Begin '87 wordt als gevolg v a n nog meer bezuinigingen d e Beeldende­ Kunstenaarsregeling waar­ schijnlijk opgeheven. Volgens Vrieze is d e voorraad kunstwer­ k e n v a n d e gemeente, opgesla­

g e n in een pakhuis bij d e ooste­ lijke havens, voorlopig niet uit­ geput. Toch valt het Vrieze niet m e e om zijn VU­klanten tevreden te stel­ len. S tuk voor stuk klagen ze er m a a n d a g over dat d e in d e kunstuiüeen a a n w e z i g e voor­ r a a d te grauw, te zwart­wit is. Bijna allemaal zijn ze op zoek n a a r iets kleurigs a a n d e grijze muren, m a a r dat is er niet of nauwelijks. Vrieze: "Ik probeer zo veel mogelijk a a n d e v r a a g te voldoen, m a a r het zijn zuinige tijden. De g e m e e n t e heeft niet g e n o e g geld beschikbaar voor inlijsten e n administratie. Het a a n b o d is d a a r d o o r beperkt. Bovendien h e b b e n d e m u s e a eerste keus." Vrieze: "Zodra er iets kleurigs binnenkomt, verdwijnt het n a a r d e kamer v a n d e gelukkige die als eerste komt lenen. D a a r bUjft het d a n meestal heel lang h a n ­ g e n . Dat is i n d e r d a a d niet hele­ m a a l d e bedoeling v a n een kunstuiüeen. Ai e n toe ruilen, nieuwe prikkelende dingen a a n d e w a n d hangen, k a n heel a a r ­ dig zijn. M a a r ja, d e meeste m e n s e n raken a a n hun kunst­ werk gehecht." Nieuwe prikkelende dingen a a n d e w a n d h a n g e n : d e schUderij­ e n in d e g a n g e n h a n g e n ook n o g steeds op d e plek w a a r Vrieze ze ooit hing. Ze zijn h a r d

a a n vervanging toe. Vrieze heeft er g e e n tijd voor. De huidi­ g e r a g e v a n kunstvernieltng is tot op dit moment a a n d e VU voorbij g e g a a n , e e n enkel inci­ dent daargelaten, zoals twee j a a r geleden bij wis­ e n natuur­ kunde, w a a r enkele werken van Carel Visser beschadigd wer­ d e n . Kostbare werken, afkom­ stig v a n d e BKR, h a n g e n er ook in d e VU, meestal in afgesloten kamers. Bij e e n hoogleraar kunstgeschiedenis hangt een Armando, bij VU­bibliothecaris J. H. de Swart h a n g e n twee zwartstudies v a n Geert van Fastenhout. Sommige kunstenaars stellen het zeer op prijs om hun werk in d e VU­coUectie opgenomen te weten. Van d e bovengenoemde schUder Van Fastenhout hangt e e n groot a a n t a l werken in de VU­gebouwen. Vrieze: "Hij be­ schouwt d e VU als e e n perma­ nente expositieruimte, in d e ze­ kerheid dat er zorgvuldig met zijn werk wordt omgegaan." Wat heet zorgvuldig. A a n Vrieze zal het niet liggen, m a a r biblio­ thecaris De S wart vertelt d a t hij d e twee doeken v a n Van Fas­ tenhout, die nu op zijn kamer prijken, v a n d e schroothoop heeft gered: "Ik h e b het Vrieze nooit verteld, omdat ik ver­ m o e d d e dat hij uit zijn vel zou springen v a n woede, want het zijn unieke doeken. Ze stonden b e n e d e n in d e bibliotheek sa­ m e n met wat oud meubüair in e e n hoek, klaar om weggegooid te worden. Ik h e b ze m e e n a a r mijn kamer g e n o m e n e n vervol­ g e n s n a a r Vrieze gebeld. Of ik ze mocht lenen."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen