Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 57

5 SEPTEMBER 1986 Huet geldt als e e n schrijver voor fijnproevers. En die fijnproevers blijken, a l hoeft dat niet per de­ femtie, enkelingen te zijn. Zijn stijl bevat hoogstandjes, m a a r is te weerbarstig om grote groe­ p e n lezers te b e h a g e n . De meeste in literatuur gemteres­ s e e r d e n k e n n e n Huet slechts v a n n a a m . Jammer, vindt Olf Praamstra, die e e n bloemlezing uit het werk v a n Huet s a m e n ­ stelde, die dit j a a r onder d e Utel Tijgergenoegens verscheen. De geringe bekendheid v a n Huet wordt volgens h e m ook veroorzaakt door het feit dat hij nooit e e n g o e d e r o m a n heeft ge­ schreven. "Kritieken zijn moeilij­ ker te lezen, want je moet weten w a a r ze over g a a n . Huet heeft over veel mensen kritieken g e ­ schreven, die juist dankzij die kritieken met bekend meer zijn. Zo graaf je als kriticus je eigen graf. Latere generaties geloven het d a n wel."

Olf P r a a m s t r a ontdekte bibliotheek v a n Huet

Een negentiende­eeuwse dwarsligger "In het rijk der wetenschap heeft de godsdienst alleen waarde als zielkundig verschijnsel en als historisch feit." Een citaat uit het werk van Con­ rad Busken Huet, die ­ schrijven de kenners ­ een bijzonder talent had voor het maken van vijanden. Honderd jaar geleden werd zijn be­ grafenis zoveel mogelijk genegeerd, want hij had juist andermaal het koningshuis beledigd. De ontdekking van zijn bibliotheek door OU Praamstra, werkzaam a a n de VU, in Parijs trok dit jaar de nodige belangsteUing.

"Je moet dus v a a k veel uitleg­ gen," vervolgt d e bloemlezer, "maar er s t a a n hele mooie stuk­ jes m zijn werk." Hij bladert in Tijgergenoegens e n leest e e n zin voor: "Wanneer d e Heer De Bye zich bedroefd toont over onze handelingen, d a n noemen w^ij zijne verontwaardiging g e e ­ n e affektatie of zoeken d e n oor­ sprong zijner tranen in d e mon­ d e n v a n d e n N ijl." A a n d e monding v a n d e N ijl le­ v e n krokodillen. Een lezer k a n dus b e d e n k e n dot d e tranen v a n De Bye volgens Huet g e e n krokodilletranen zijn, e n leest vervolgens dat Huet h e m liever a a n v a l t op zijn "pseudolibera­ lisme" d a n op regelrechte a a n ­ stellerij. M a a r wie w a s die De Bye? Huet w a s in 1868 n a a r Indie ver­ trokken om er hoofdredacteur v a n e e n krant te worden. Om d e overtocht te betalen h a d hij e e n geheime opdracht v a n d e con­ servatieve regering a a n g e n o ­ m e n om te onderzoeken h o e zij d e pers in Indie a a n b a n d e n kon leggen. Dat w a s zeker voor e e n journalist e e n wat v r e e m d e manier v a n d o e n e n toen d e op­ dracht uitlekte staken d e r e d a c ­ teuren v a n d e twee a n d e r e bla­ d e n in Indie hun afkeuring d a n ook niet onder stoelen of b a n ­ ken. Een v a n h e n w a s De Bye,

Tot n o g toe ongepubliceerde foto v a n Huet met wie Huet in polemiek ge­ raakte. P r a a m s t r a wijst erop dat Huets stijlbloempje dus gewoon in e e n krant verscheen e n niet literair bedoeld w a s . En het m a a k t e deel uit v a n het gevecht dat Huet moest voeren om zijn b a a n e n zijn krant te behouden. Ook d a n blijkt Huet het niet te kun­ n e n laten. "Maar je moet er gevoelig voor zijn," besluit Praamstra, "je moet het mooi vinden. En in d e twee­ d e plaats moet je ontzettend veel worden uitgelegd. Dat m a a k t h e m zo moeilijk. Bij e e n r o m a n is dat probleem kleiner, w a n t e e n r o m a n is e e n gesloten w^ereld."

Johan de Koning g e n in d e briefwisseling Potgie­ ter­Huet, die indertijd is uitgege­ ven. Daarin staat dat Huet dat boekje krijgt e n d a n reageert Huet: hartelijk d a n k e n w a t e e n leuke opdracht. N u weet je w a t die opdracht is." Hij laat e e n foto v a n d e op­ dracht zien, die w a t d e inhoud betreft niet bijzonder is. "Het valt wel m e e ja," zegt P r a a m s t r a la­ chend, "dat vind ik ook. M a a r het a a r d i g e is dat je dat d a n weet."

Koningshuis Toen Huet honderd j a a r gele­ d e n overleed h a d hij zich juist o p g e m a a k t om zich te verdedi­ g e n tegen d e storm v a n veront­ waardiging die zijn artikel over het koningshuis zou doen opste­ ken. Hij h a d d e inhoud v a n e e n brochure v a n e e n liberaal ka­ merlid in eigen woorden weer­ g e g e v e n . Koning Willem 111 werd volgens hem, op zijn oude d a g , e e n "in d e pijp g e b r a n d e nachtkaars" genoemd, d e uit Pruisen afkomstige koningin Emma e e n "keulsche potte­ meid". Doet Huet niet d e n k e n a a n d e h e d e n d a a g s e majes­ teitsschermer Hugo Brandt Cor­ stius?

Olf Praamstra: "Ik vind het i n d e r d a a d gewoon leuk." Foto Bram d e Hollander

Bibliotheek Hoewel Huet weinig meer gele­ zen wordt trok hij dit j a a r toch d e belangstelling. In Parijs w e r d zijn sterfhuis g e ë e r d met e e n gedenkplaat e n d e ontdek­ king v a n zijn bibliotheek in mei w e r d breed uitgemeten in d e d a g b l a d e n . P r a a m s t r a w a s op het spoor v a n deze bibliotheek gezet door het testament v a n Huets zoon, Gideon, dat zich in het Letterkundig Museum in Den H a a g bevindt. Gideon m a a k t e bij zijn dood zijn boekenbezit, s a m e n met zijn manuscripten e n gravures, over a a n d e Bibliothe­ q u e N ationale te Parijs. Het d u u r d e echter meer d a n e e n j a a r voordat het d a a r boven w a t e r w a s g e h a a l d (de manu­ scripten e n gravures zijn nog steeds niet teruggevonden). P a s toen kon worden vastgesteld d a t d e boeken v a n zijn v a d e r d e e l uitmaakten v a n Gideons bezit. "Het eerste boekje dat ik in h a n ­ d e n kreeg w a s Oude romans v a n Huet," vertelt Praamstra. "Toen z a g ik dat er heel veel correcties in w a r e n a a n g e ­ bracht in het handschrift v a n Huet. Het ging met n a m e om drukfoutjes, dus op zichzelf w a ­ ren ze niet zo heel erg belang­ rijk, m a a r ik m a a k t e er uit op dat die boeken wel v a n Huet ge­ weest moeten zijn." "Er zaten hele leuke dingen bij. Bijvoorbeeld het v e r h a a l 'Een modern predikant', dat indertijd in het tijdschrift N ederland is verschenen. Het is e e n halve ro­ m a n die hij nooit heeft afge­

m a a k t en die nooit is herdrukt. In het exemplaar dat ik vond stonden heel veel aantekenin­ g e n e n heel grote veranderin­ gen. Daaruit kun je afleiden wat hij met die r o m a n v a n plan was." P r a a m s t r a vond boeken met op­ drachten (van De Genestet, v a n Quack, v a n Potgieter) e n losse brieven. En in e e n kookboek trof hij e e n recept voor broodpud­ ding, geschreven door d e vrouw v a n Huet. Voor het eigenlijke onderzoek v a n Praamstra, dat zich beperkt tot d e bestudering v a n d e literaire opvattingen v a n Huet e n het verzamelen v a n diens brieven, heeft d e vondst v a n e e n recept betrekkelijk wei­ nig w a a r d e . De aantekening bij d e onvoltooide r o m a n k a n door onderzoekers v a n het v e r h a ­ lend proza echter niet meer wor­ d e n g e n e g e e r d . Wat is verder d e w a a r d e v a n d e ontdekking v a n d e bibliotheek voor d e stu­ die v a n Huet? "Daar zou ik over n a moeten denken," antwoordt Praamstra enigszins b e s c h a a m d . GeUuk­ kig weet hij vervolgens toch het e e n e n a n d e r te noemen. De correcties die Huet in zijn wer­ ken a a n b r a c h t zijn v a n belang" voor d e bestudering v a n d e drukgeschiedenis ervan. De brieven (vaak brieven v a n a n ­ deren a a n Huet, m a a r ook klad­ jes v a n hemzelf) zijn interessant voor d e biograaf. "Maar ik vind het i n d e r d a a d allemaal gewoon leuk," zegt hij. "Ik vind het leuk om te zien dat Potgieter e e n boekje a a n h e m opdraagt. Een v a n die boekjes kom je ook te­

m a a r a a n d e h a n d v a n zijn teks­ ten ook diens ontwikkeling als predikant e n journalist laat zien. Als journalist dreef zijn kritiek o p d e liberalen h e m in het con­ servatieve kamp. Als predikant behoorde hij echter tot d e meest progressieve stroming. Zijn ideeën w a r e n geënt op d e uit Duitsland afkomstige moderne theologie, die d e bijbelse won­ d e r e n toetste a a n wetenschap­ pelijke criteria.

"Brandt Corstius kwetst veel b e ­ wuster," antwoord Praamstra. "Het tragische bij Huet is dat hij het altijd onbewust doet. Hij wü op e e n geestige manier die bro­ chure bespreken e n vat d a a r o m d e conclusie e r v a n s a m e n in zijn eigen woorden. Hij zet het d a n wel w a t scherper a a n , m a a r het w a s niet zijn b e d o e ­ ling om te kwetsen. Ja, zo naïef w a s hij." In Tijgergenoegens vinden w e de aanstootgevende passages terug. Het bijzondere v a n d e bloemlezing is dat P r a a m s t r a er niet alleen het letterkundige werk v a n Huet in presenteert.

Aanvankelijk w a s Huet predi­ kant in Haarlem bij d e deftige Waalse gemeente. In e e n arti­ kel hekelde hij zijn eigen kerk. De d a m e s kijken er volgens h e m n a a r d e voorganger e n d e heren n a a r d e d a m e s . Ik lees Praamstra d e p a s s a g e voor w a a r i n Huet n a zijn uittreden d e godsdienst n a a r het rijk v a n d e fantasie verwijst. Een dodelijke p a s s a g e , vindt hij. Zo streng mo­ gelijk stel ik h e m d e v r a a g of d e verbreiding v a n dergelijke teks­ ten wel tot d e taken v a n d e VU behoort. Juist! vindt Praamstra. De VU heeft mensen als Huet volgens h e m veel te lang ver­ guist. "Het is opmerkelijk dat d e door Huet gevoerde discussie op d e v u nog steeds gevoerd wordt. Wat is wel e n wat is niet w a a r in d e bijbel? Huet behoorde tot d e m o d e r n e richting in d e theologie e n d a a r n a a s t h a d je e e n ortho­ doxe richting. Binnen d e ortho­ doxie vinden d e gereformeerde kerk e n d e VU e e n plaats. Nu zie je d a t hetzelfde als wat honderd j a a r geleden g e b e u r d e bij het meer weldenkende deel v a n het kerkvolk met dezelfde g o e d e bedoelingen plaatsvindt binnen d e orthodoxie zelf. Het heeft ge­ woon honderd j a a r geduurd voordat d e orthodoxen zover w a r e n dat zij dezelfde v r a g e n durfden stellen a a n het geloof. P r a a m s t r a noemt g e e n n a m e n , m a a r vervolgt: "Als je nu kijkt hoe het met Huet afloopt, d a n kun je ook d e afloop v a n d e gereformeerde kerk voorspel­ len. D a a r blijft dus niets v a n over."

C o n r a d Busken Huet, Tijgergenoegens Amsterdam 1986. Onder redactie v a n Praamstra verscheen ook e e n dubbel­ nummer v a n Maatstaf over Huet. Het Let­ terkundig Museum m Den H a a g houdt dit n a j a a r e e n tentoonstellmg over Huet n a a r aanleiding w a a r v a n e e n Schrijvers Prentenboek verschijnt.

Een v a n d e tijgergenoegens die Huet zich Het smaken w a s kennelijk d e broodpudding. Recept in het handschrift v a n zijn vrouw: "Broodpudding. Een klein fransch broodje, w a a r v a n m e n alleen het kruim gebruikt, e n dat in bijna e e n half pintje melk op het vuur in d e week zet onder gestadig roeren tot het g e h e e l fijn is. Vervolgens doet m e n erbij e e n half ons krenten, 10 of 12 a m a n d e l e n , e e n halve notenmuskaat, e e n derde v a n e e n schik s u c a d e n v a n 18 centen, drie". Achterzijde: "of vier eyeren, goed geklopt, e e n half ons boter, e e n scheut rum e n suiker n a a r d e n smaak. Men besmeurt d e n frommel met boter e n beschuit, en laat d e podding anderhalf uur kooken."

EK

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen