Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 197

14 NOVEMBER 1986 "Hier zien w e e e n dia w a a r o p 'het' gebeurt." HUariteit in d e zaal w a n n e e r d e gynaecoloog prof. dr. E.V. van Hall e e n dia laat zien met 'slechts' d e afbeel­ ding v a n e e n h a r d w e r k e n d e la­ borant g e b o g e n over e e n micro­ scoop. Even later zou dezelfde spreker d e volgende p a r a d o x formuleren: "Het effect v a n d e seksuele revolutie in d e jaren zestig w a s : sex zonder voort­ planting. Het effect v a n d e revo­ lutie op het terrein v a n d e bio­ wetenschappen is: voortplan­ ting zonder sex." Dat terrein v a n d e voortplanting van d e mens is nog altijd het meest a a n s p r e k e n d e veld a a n de h a n d w a a r v a n d e dilemma's v a n d e genetische manipulatie verduidelijkt kunnen worden. Met d e enorm gegroeide moge­ lijkheden op het terrein v a n d e kunstmatige bevruchting, staat men voor d e v r a a g of al die technische mogelijkheden ook zonder o m h a a l benut moeten worden. Moet iedereen die vraagt om bevrucht te worden met d e In Vitro Fertilisatie­me­ thode (IVF) ook werkelijk gehol­ pen worden? Wie komen er wel en wie komen er niet in a a n m e r ­ king? Wat te denken v a n alleen­ s t a a n d e vrouwen, lesbische p a ­ ren of Van Ko o ten e n De Bie die een kindje willen? Volgens dit laatste duo h o e v e n w e in ver­ b a n d met die kunstmatige voort­ planting al niet meer te spreken over ethiek, m a a r over e­las­ thiek. Van HaU meent echter dat het vastleggen v a n enkele maatsta­ ven wel degelijk noodzakelijk is. De grens ligt voor h e m bij d e onverklaarde onvruchtbaar­ heid: niet in alle gevallen is het duidelijk a a n t o o n b a a r w a a r o m een vrouw niet zwanger wordt. Behalve lichamelijke factoren kunnen er ook psychische oor­ zaken zijn die d e onvruchtbaar­ heid verklaren. Met n a m e in ge­ vallen w a a r g e e n duidelijke li­ chamelijke oorzaak aanwijs­ b a a r is, is volgens Van Hall te­ rughoudendheid gewenst. Daarom moeten er zijns inziens ook kanttekeningen geplaatst worden bij d e commercialise­ ring v a n IVF.

Lesbisch Kunstmatige bevruchting zou dus op stricte indicatie moeten plaatsvinden. Het afbakenen van grenzen brengt echter nieu­ we dilemma's met zich mee. Wanneer m e n als grens vast­ stelt dat vrouwen w a a r v a n men de onvruchtbaarheid medisch niet k a n verklaren, niet in be­ handeling neemt, is d e volgen­ de v r a a g w a a r o m die onvrucht­ baarheid d a n wel onverklaar­ b a a r is? Dat zou i n d e r d a a d te m a k e n kunnen h e b b e n met psy­ chische achtergronden; het zou ook kunnen dat het a a n d e w e ­ tenschap zelf ligt die (nog) niet kan verklaren w a a r o m iemand onvruchtbaar blijft. In ieder ge­ val lijkt het effect v a n deze on­ natuurlijke technieken wel te zijn, en dat erkende Van HaU zelf ook duidelijk, dat individuen in toenemende mate onderwor­ pen worden a a n d e medische macht. Aan het trekken v a n grenzen tussen verschillende types sa­ menlevingsverbanden heeft Van Hall minder behoefte. Ook alleenstaande p a r e n e n lesbi­ sche vrouwen zouden in a a n ­ merking kunnen komen voor IVF. Dat kinderen het beste in gezinnen zouden kunnen op­ groeien, bijvoorbeeld omdat een zoon zich d a n goed leert te identificeren met zijn vader, d a a r is Van HaU niet zonder meer v a n overtuigd: "Ik sprak een tijdje geleden iemand die zei: 'Van wie moet een zoon a n ­ ders leren zijn emoties te onder­

Prins C l a u s plaatst kritische noot o p s y m p o s i u m over biotechnologie

'Derde wereld mogelijk de dupe van biotechnologie' Vergissen is menselijk, luidt een versleten ge­ zegde. Een wat meer eigentijdse variant daar­ op is: manipuleren is menselijk. Onder deze laatste titel werd op 7 november in de Aula van de VU een symposium gehouden over de maat­ schappelijke aspecten van de biotechnologie. De naam van het symposium is een onmisken­ bare toespeling op de mogelijkheid van vergis­ singen die door biogenetische manipulatie kun­ nen worden begaan. De vraag die met name gesteld werd was, tot hoever die manipulatie kan gaan en wanneer er ethisch aanvaardbare grenzen overschreden worden.

Koos Neuvel tie v a n d e g e n e n gewerkt moet worden, m a a r dat d e manipula­ tie v a n d e leefomstandigheden, verbetering dus, veel meer k a n bijdragen a a n het voorkomen e n verminderen v a n stress bij dieren. Kenmerkend echter voor al die g e v a r e n v a n d e biotechnologie is, dat het vooralsnog voorna­ melijk mo gelijke g e v a r e n bUj­ ven. Het a a n t a l reaUsaties blijft tot dusverre achter bij d e hoog­ g e s p a n n e n verwachtingen. De

Prins Claus: "Het effect v a n d e huidige ontwikkelingen k a n zijn dat het Noorden het Zuiden zelfs al niet meer nodig heeft als grondstofleverancier." Foto Michel ciaus, AVCWU drukken.' Het is m a a r d e v r a a g of je dat als het grote opvoe­ dingsideaal moet zien." "Daarnaast komen er in nogal wat gezinnen scheidingen e n gevaUen v a n incest voor. Dat stemt tot n a d e n k e n . Niet dat er in gezinnen g e e n g o e d e opvoe­ ding mogeUjk is, d e situatie is aUeen complexer d a n hij lijkt. Over d e psycho­sociale gevol­ g e n v a n d e opvoeding v a n kin­ deren in a n d e r e samenlevings­ v e r b a n d e n is ook nog m a a r wei­ nig bekend. In ieder geval üjkt het principieel afwijzen v a n IVF voor dat soort v e r b a n d e n on­ rechtvaardig." De voortplanting v a n d e mens is echter slechts é é n v a n d e terrei­ n e n w a a r o p d e biotechnologie in opmars is. In d e veeteelt wordt ook biowetenschappelijk onderzoek verricht. Men tracht met n a m e d e kwaliteit v a n het veevoer te verhogen e n men wU d e productie v a n mest verlagen, gezien d e grote overschotten die d a a r nu v a n zijn. Ook d e voortplanting v a n dieren zou met behulp v a n d e biotechnolo­ gie beïnvloed kunnen worden. Men streeft er n a a r sterkere var­ kens te kweken; stevige, gezon­ d e varkens met e e n goed weer­ standsvermogen e n niet erg ge­ voelig zijn voor stress. Het w a s met n a m e Jo ske Bun­ ders, wetenschappelijk m e d e ­ werkster bij d e afdeling biologie e n samenleving v a n d e VU, die bij deze ontwikkelingen enige kanttekeningen plaatste. Bioge­ netische manipulatie om minder stressgevoelige varkens te fok­ ken, k a n immers al snel functio­

neren als e e n excuus om niets a a n d e oorzaken v a n d e stress te hoeven doen. Veel dieren h e b b e n op veehouderijen m a a r weinig bewegingsruimte w a a r ­ door ze allerlei nerveuze afwij­ kingen g a a n vertonen; het wel­ zijn v a n d e dieren wordt nogal eens ondergeschikt g e m a a k t a a n bedrijfseconomische be­ langen. Joske Bunders meent d a a r o m dat op dat terrein niet in d e eerste plaats a a n manipula­

econoom Dr. J.J. v a n Duijn meent dat we ons d a a r o v e r wei­ nig zorgen hoeven te maken: die biotechnologische toepas­ singen komen er wel, ze h e b b e n aUeen wat tijd nodig. Net zoals d e auto er ongeveer zestig j a a r over heeft g e d a a n om in Neder­ land op grote s c h a a l in gebruik te raken. Achter die stagnatie ziet Van Duijn e e n economische wet schuilgaan. We leven nu in e e n

tijd v a n depressie e n dat is d o o r g a a n s een tijd w a a r i n veel a a n d a c h t a a n innovatie v a n productie en productieproces­ sen wordt geschonken. Als het goed g a a t met bedrijven, zuUen bedrijven niet zo h a r d aandrin­ g e n op innovatie, ze wUlen d a n vooral d e vigerende succesfor­ mule voortzetten. Innovatie wordt dus gedeeltelijk uit nood geboren. Het duurt echter e e n a a n t a l jaren voordat die ver­ nieuwingen vruchten afwerpen e n wij in e e n nieuwe periode v a n stijgende welvaart zuUen belanden. Dat zal volgens Van Duijn vooral ten g o e d e komen a a n d e westerse landen, d e lan­ d e n w a a r het hardste a a n d e biotechnologie wordt gewerkt. Zijns inziens zal d e economi­ sche opleving die d a a r d o o r tot stand komt, ook e e n uitstraling hebben naar de landen van de Derde Wereld; indirect zuUen zij meeprofiteren. Een rozig toekomstbeeld dus; m a a r niet iedereen deelt dat on­ bekommerde optimisme voor wat betreft d e derde wereldlan­ den. Het biotechnologisch on­ derzoek n a a r planten, w a a r d e VU met n a m e in gespecialiseerd is, zou best wel eens ongunstig kunnen uitpakken voor ontwik­ kelingslanden. Men zou er bij­ voorbeeld in kunnen slagen om b e p a a l d e stoffen uit planten te winnen: kleur­ e n smaakstoffen, geurstoffen, insekticiden, geur­ stoffen e n medicinale stoffen. Die stoffen zouden geïsoleerd gekweekt kunnen worden, zo­ dat d e planten w a a r ze oor­ spronkelijk v a n afkomstig zijn, niet meer nodig zijn. Juist veel v a n die planten die dergelijke stoffen bevatten, zijn afkomstig uit ontwikkelingslanden. Tijdens het symposium w a s het, enigszins verrassend, vooral Prins Claus, in zijn hoedanig­ heid v a n voorzitter v a n d e Stich­ ting Bio­Wetenschappen en Maatschappij, die in zijn inlei­ d e n d e rede op dergelijke geva­ ren wees. Volgens hem zou d e d e r d e wereld wel eens d e dupe kunnen worden v a n d e ontwik­ kelingen in d e biotechnologie. Hij w e e s erop dat d e biotechno­ logie niet aUeen e e n neutrale techniek is, m a a r ook e e n kwes­ tie v a n macht. P rins Claus: "Het effect v a n d e huidige ontwikke­ Ungen k a n zijn dat het Noorden het Zuiden zeUs al niet meer no­ dig heeft als grondstofleveran­ cier." In plaats v a n aUes te beju­ belen wat nieuw is, moet er vol­ g e n s d e prins een zorgvuldig onderscheid g e m a a k t worden tussen gewenste en ongewens­ te toepassingen. En dat w a s precies w a a r het symposium over ging.

De doelstelling centraal Het kon niet uitblijven dat ook d e huidige bezuinigingsronde a a n d e VIJ d e discussie over d e doelsteUing weer zou doen ople­ ven. Verleden week w o e n s d a g hield het DAK, e e n v a n d e frac­ ties v a n d e universiteitsraad, in d e n a m i d d a g e e n bijeenkomst met h a a r achterban, w a a r o p met n a m e dit thema werd a a n ­ g e s n e d e n . De avond daarvoor h a d deze fractie tijdens e e n bij­ eenkomst v a n d e universiteits­ r a a d al behoefte getoond a a n e e n gedachtenvorming over d e koers v a n d e VU op langere ter­ mijn. "Het is e e n teken a a n d e w a n d d a t het coUege v a n bestuur d e sociologie niet heeft weten te behouden," stelde d e natuur­ kundige pro l. J. Blo k, die deel­ n a m a a n het tweekoppige fo­ rum dat d e bijeenkomst opluis­ terde. Hij verwees d a a r m e e n a a r d e vorige, nog niet afge­ r o n d e bezuinigingsoperatie, d e

tvc, w a a r i n sociologie a a n d e VU als studierichting sneuvelde. Blok m e e n d e dat d e VU gezien h a a r doelsteUing grote delen v a n b e p a a l d e bètadiscipUnes "zou kunnen missen," terwijl le­ vensbeschouwelijke vakken als sociologie voor eer^ instelling als d e VU onmisbaar zouden zijn. "Sociologie is belangrijker d a n fysiologie, m a a r er zijn te weinig g o e d e sociologen," verzuchtte Blok. Hij opponeerde met zijn steUing t e g e n drs. S.J. No o rda, e e n v a n d e uit d e DAK­fractie afkomsti­ g e leden v a n het coUege v a n bestuur, die e v e n e e n s zitting h a d in het forum. Noorda meen­ d e dat d e VU vanuit h a a r doel­ steUing g e e n onderscheid zou moeten m a k e n tussen "zaken die er wel toe d o e n e n zaken die er niet toe doen" ­ e e n formule­ ring w a a r m e e hij d e discussie enigszins ironiseerde. Hij toon­ d e zich g e e n voorstander v a n

e e n concentratie op levensbe­ schouwelijke disciplines, omdat d e VU volgens hem op ieder vlak d e nodige kennis in huis moet hebben, om vanuit h a a r e i g e n invalshoek te kunnen meepraten. Dat het coUege v a n bestuur d e sociologie niet heeft weten te behouden, vond ook Noorda verre v a n prettig, al beoordeel­ d e hij het in het kader v a n d e overige ingrepen a a n d e VU w a t pragmatischer d a n zijn op­ ponent: "Het w a s e e n v a n d e veren die d e VU heeft moeten laten." De a v o n d bracht g e e n conclu­ sie. Wel leek d e DAK^aanhang er voldoende door te zijn gem­ spireerd om verder over het on­ derwerp te g a a n n a d e n k e n . Een enkeling m e e n d e : "Mis­ schien is d e sociologie e e n veer die w e weer in d e reet v a n d e VU moeten terugsteken."

(Johan de Ko ning)

B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen