Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 479

24 APRIL 1987 Het standpunt v a n Bianchi is klip e n klaar: "Het strafrecht is geen recht e n zal dat ook nooit worden"'. Zijns inziens heerst in onze cultuur e e n totale gevoel­ loosheid voor d e marteling v a n gevangenen. "De mensen reali­ seren zich dat niet, sterker nog, ze worden k w a a d als je dat zegt. G e v e n w e d e g e v a n g e n e n immers niet goed te eten in pret­ tig v e r w a r m d e ceUen? M a a r op­ sluiting is iets afschuwelijks. Het merendeel v a n d e g e v a n g e n e n is tussen d e 18 e n 35 j a a r oud, de beste periode v a n je leven e n d a a r worden d a n zomaar e e n p a a r j a a r uit genomen. Zoiets valt niet goed te maken. Colle­ ga's v a n mij schrijven boeken over d e rechten v a n gedetineer­ den; h e b ik heel hatelijk gezegd: dan b e n je g a u w klaar want die hebben ze niet." Nou, zo erg is het nu to ch o o k weer niet? "Recht is iets wat je geldend kunt m a k e n voor e e n rechtbarik. M a a r e e n g e v a n g e ­ ne is zijn rechten kwijt kies­ recht, briefgeheim, telefoonge­ heim. Soms worden die rechten wel mondjesmaat gegeven m a a r je hoeft m a a r é é n keer een onbenullig regeltje te over­ treden of ze worden je al weer afgepakt; en je kunt niet n a a r d e rechter lopen zoals e e n g e w o n e staatsburger dat kan. Hooguit heeft e e n g e v a n g e n e e e n p a a r van die gekke, negatieve rech­ ten: het recht om niet geslagen te worden. M a a r als hij zich zou verzetten w a n n e e r hij n a a r e e n tuchtcel gebracht wordt, d a n slaan ze h e m toch."

S c h e i d e n d e h o o g l e r a a r criminologie blijft g e w o o n college g e v e n :

Bianchi rukt met genoegen a a n pilaren van het strafrecht Onomstreden is hij niet, Herman Bianchi, hoog­ leraar in de criminologie. Zijn uitgangspunt is altijd geweest dat je het strafrecht niet moet be­ oefenen maar bestrijden. Daarmee is hij niet de vriend van elke strafrechtjurist geworden. Per 1 mei neemt hij afscheid als hoogleraar, maar dat zal niet betekenen dat zijn vijanden van hun plaaggeest verlost zullen zijn; integendeel, hij hoopt nu pas echt de tijd te krijgen om zijn wetenschappelijke en artistieke bevlogenheid uit te leven.

Koos Neuvel om te zorgen dat hij d e g e v a n ­ g e n e niet uitbuit? Ik b e n voor conflictoplossing, voor het goed­ m a k e n a a n het slachtoffer, m a a r niet voor het g o e d m a k e n a a n e e n v a a g iets als d e sa­ menleving, wie is dat eigenlijk?" Je zo u kunnen zeggen dat in veel gevallen dader en slachto f­ fer no gal haatdragend tegen­ over elkaar staan en dat het daarom go ed is dat er een ko ele en gedistantieerde staat be­ staat. "Dat is juist het erge," vindt Bianchi, "het slachtoffer wordt ontzettend gefrustreerd o m d a t hij zijn w o e d e niet kwijt k a n . Laat hem m a a r schelden. Het slachtoffer speelt in ons strafrecht g e e n enkele rol e n heeft g e e n enkele b a a t bij d e opgelegde straf a a n d e dader, b e h a l v e d a n het idee dat d e d a ­ d e r e e n p a a r j a a r opgesloten zit. Maar als hij in d e g e v a n g e ­ nis alleen m a a r agressiever wordt, kim je lachen op d e d a g d a t hij er uitkomt."

Godsgeschenk Absurd theater Nu is Bianchi ook wel weer d e eerste om te erkennen d a t d e situatie in Nederland niet bij­ zonder dramatisch is: "Als ik te­ rugkom uit Amerika, d a n denk ik: wat doe ik nog hier? In Ne­ derland is het systeem even b e ­ roerd als in a n d e r e l a n d e n maar bij ons valt het altijd mee. Dat is ook in a n d e r e dingen zo. Wij geven nooit royale geschen­ ken e n evenzogoed deelt e e n rechter nooit royale straffen uit. Maar als hij e e n cadeautje moet kopen voor zijn vrouw d a n zal hij evermiin breed uitpakken. Je kunt toch wel d a n s e n , al d a n s je niet met d e bruid; dat is é é n v a n die typisch Hollandse spreek­ woorden. Zelfs terroristen blij­ ven het kleintjes houden." "Waarom zijn ze hier tegerf ge­ vangenissen? Omdat ze zo duur zijn, 750 gulden per d a g , drie­ maal zoveel als het Hilton. Grapjassen zeggen d a n ook wel: je kunt g e v a n g e n e n net zo goed n a a r het Hilton sturen, dat helpt ook niet tegen criminaliteit maar het is tenminste veel goedkoper." "In Amerika h e b ik wel e e n s col­ leges g e h o u d e n in gevangenis­ sen en stak d a n e e n v e r h a a l af op een vrij simpel niveau; kreeg ik ormiiddellijk met e e n door­ wrocht sociologisch betoog d e wind v a n voren v a n zo'n gevan­ gene. D a a r zijn veel m e n s e n in de gevangenis afgestudeerd of zelfs gepromoveerd. D a n zie je het krankzinnige v a n het sys­ teem. Die lui h e b b e n zich n a ­ tuurlijk volkomen gereclas­ seerd. Als er iemand veilig op

CULTUUR UNIVERSITEITSRAAD FACULTEITSRADEN^

POSTER

1 T/M 18 MEI 1987 !

Bianchi: "Ik h e b g e e n eerbied voor e e n officier v a n justitie; eerst heeft hij iemand vast laten nemen, d e h a n d e n op d e rug geboeid e n vervolgens scheldt hij h e m uit." Foto Kees Keuch, Avcwu d e samenleving k a n worden losgelaten is het wel iemand die in d e gevangenis zijn doktoraal sociologie of psychologie ge­ d a a n heeft. M a a r n e e hoor, ze moeten blijven zitten omdat ze tot 27 m a a l levenslang veroor­ deeld zijn. De universiteit v a n Boston heeft e e n hele depen­ d a n c e in e e n gevangenis in d e staat Massachussets opgericht. Zelfs promoties vinden binnen d e gevangenis plaats, ze mogen er n o g niet voor e e n d a g uit. Het is absurd theater." In Nederland heerst dus e e n w a t milder klimaat hoewel e e n zekere kentering zich Ujkt te vol­ trekken. De straffen worden w e e r langer e n d e cellencapa­ citeit wordt drastisch uitgebreid. Allerwegen is m e n v a n mening d a t d e grenzen v a n d e toleran­ tie ruimschoots overschreden e n d a t d a a r m a a r e e n s flink p a a l e n perk a a n gesteld moet wor­ d e n . Afwijkende woorden v a n criminologen kunnen niet bij voorbaat meer rekenen op e e n w^arm onthaal; sterker nog, d e volkswoede begint zich m e d e t e g e n h e n te richten. De Tele­ graaf cfing d a a r het verste in: die hooggeleerde criminologen met hun 'softe' praatjes zouden j a r e n l a n g e e n kraclitige a a n ­ p a k v a n d e immer uitdijende criminaliteit in d e w e g h e b b e n gestaan, en daardoor mede schuldig zijn a a n het probleem.

Telegraaflezer Vindt Bianchi het niet deprime­ r e n d om te zien h o e hardleers m e n s e n blijkbaar zijn in h u n op­ vattingen over straffen? De hoogleraar laat zich echter niet zo gemakkelijk uit het veld slaan, hij bekijkt namelijk d e ontwildceiingen op d e l a n g e ter­ mijn: "Ik b e n meer historicus d a n criminoloog. Ik weet dat d e r o e p om strengere straffen 3000 j a a r oud is. In 1563 zei Co o m­

hert bijvoorbeeld: 'Schouten in Holland snijden d e b o e v e n d e neuzen e n d e oren niet meer af, w^ant ze zijn b a n g dat ze d a n g e e n werk m e e r vinden.' Dat was e e n buitengewoon verstan­ dig beleid, m a a r Coomhert be­ treurde die ontwikkeling. Hij w a s e r v a n overtuigd dat m e n vanuit alle europese l a n d e n hier n a a r toe zou komen om cri­ minaliteit te plegen. Die m a n w a s e e n Telegraaflezer, aUeen d e Telegraaf bestond toen nog niet. Het zijn clichés. Ik denk dat als ik g a zoeken bij d e Egypti­ s c h e piramides, dat ik a l op­ schriften v a n deze a a r d vind." "In Engeland wilden ze ooit 5000 g e v a n g e n e n per j a a r n a a r Au­ stralië te exporteren. Ze dachten zo o p d e n duur v a n criminelen verlost te raken, m a a r het werd aUeen m a a r erger. In Neder­ l a n d zit é é n op d e tienduizend m e n s e n gevangen, in Amerika is het a a n t a l g e v a n g e n e n onder R e a g a n verdubbeld e n be­ d r a a g t nu é é n op d e vijfhon­ derd. Dat is e e n ongelooflijk a a n t a l m a a r is d e criminaliteit d a a r verminderd? Absoluut niet." Het hoofdbezwaar v a n Bianchi t e g e n het strafrecht is dat het e e n agressief antwoord op e e n agressieve d a a d is. "De over­ heid geeft e e n slecht voorbeeld e n provoceert d a a r d o o r alleen n o g m a a r meer criminaliteit. Ze kunnen het ook niet laten, het idee dat iemand zijn m i s d a a d g o e d k a n m a k e n door dienst­ verlening is op zichzelf niet on­ a a r d i g , m a a r dat g a a t m e n d a n w e e r agressief uitvoeren door het op te leggen." De alternatieve straf is geen al­ ternatief? "Ik b e n tegen straffen, dus ook tegen alternatief straf­ fen. Als je niet oppast k a n die dienstverlening nog uitgroeien tot e e n nieuwe vorm v a n d w a n g a r b e i d e n slavernij; w a n t wie controleert d e werkgever

"In ons strafrecht treedt d e staat o p tegen d e d a d e r . Zo'n officier v a n justitie staat zich d a a r ambtshalve o p te winden, dat vind ik e e n laffe manier v a n h a n d e l e n . Ik h e b g e e n eerbied voor e e n officier v a n justitie; eerst heeft hij iemand vast laten nemen, d e h a n d e n op d e rug geboeid e n vervolgens scheldt hij h e m uit. Durft ie wel. Tsjon­ gejonge, w a t d a p p e r tegenover i e m a n d die niets terug k a n doen." O m duidelijk te m a k e n wat hij zelf zou willen, kiest Bianchi voor enkele p a s s e n d e religieuze bewoordingen: "God d e Heer heeft in zijn ondoorgrondelijke virijsheid ons e e n p a a r prachtige karaktertrekken meegegeven welke wij noemen: spijt e n be­ rouw. Dat is nu werkelijk e e n Godsgeschenk om uit d e proble­ m e n te geraken. Wat ik zou ­wil­ len is d a t elke d a d e r eerst d e k a n s krijgt om zijn vergrijp zo­ v e e l mogelijk g o e d te maken. Als hij d a t weigert e n g e e n be­ rouw e n spijt heeft, kunnen w e h e m altijd n o g in het g e v a n g zetten; ik denk echter dat d e meesten eieren voor hun geld zullen kiezen." "Wat mij betreft k a n het hele wetboek v a n strafrecht bUjven b e s t a a n , cdleen moet er é é n ar­ tikeltje bij, namelijk: w a n n e e r d a d e r e n slachtoffer e e n redelij­ k e oplossing voor hun conflict g e v o n d e n hebben, verliest het O p e n b a a r Ministerie zijn recht o p strafvervolging. G e v a n g e ­ nissen zouden alleen moeten blijven b e s t a a n voor zeer ge­ vaarlijke lieden die met sten­ g u n s over straat lopen te schie­ ten; dat zijn echter niet zo heel veel gevallen. De rest kun je in principe a n d e r s oplossen. O m zijn ideeën over conflicto­ plossing verder uit te werken l a n c e e r d e Bianchi a a n het eind v a n d e zeventiger jaren het p l a n om vrijplaatsen te creëren; e e n plaats w a a r e e n d a d e r zijn toevlucht k a n zoeken e n w a a r zijn vervolgers niet birmen mo­ g e n komen. Vanuit zo'n plek zouden d e onderhandelingen tussen d a d e r e n slachtoffer kun­ n e n a a n v a n g e n . De vrijplaats zou dus functioneren als e e n vorm v a n binnenlands asiel­

recht, iets wat d e burger be­ scherming tegen d e overheid op het eigen territorium. Bianchi realiseert zich dat hij d a t hij met dit plan a a n d e pila­ r e n v a n het Nederlandse staats­ recht a a n het rukken is. Doet hij d a t g r a a g , v r a a g ik hem? "Met buitengewoon veel genoegen", antwoordt hij boosaardig glim­ lachend. "De macht v a n d e s t a a t is veel te groot g e w o r d e n e n ik b e n niet d e enige die d a t vindt. Vroeger sprak m e n over het 'absolute koningsschap' v a n Lodewijk d e Veertiende. Nou, die m a n h a d hooguit absolute macht over zijn eigen hofhou­ ding, daarbuiten trok niemand zich w a t v a n h e m a a n . In d e m o d e r n e informatiemaatschap­ pij is d e macht v a n d e staat p a s echt kolossaal geworden. Zo'n binnenlands asielrecht is é é n v a n d e vormen om d a a r veran­ dering in te brengen. Sommigen z e g g e n dat ik d a a r m e e a a n d e verkeerde p ü a a r ruk, ik dacht juist a a n d e goede."

Surrealistisch Uw plannen zijn in de juridische en crimino lo gische wereld no g­ al sceptisch o ntvangen; uw co l­ lega aan de UvA, Van Weringh, had met name no gal wat kritiek. "Die kritiek v a n Van Weringh leg ik n a a s t mij neer", zegt Bian­ chi ineens fel. Pratend over Van V\^eringh schieten zijn ogen vuur e n hij begint driest met zijn ar­ m e n te zwaaien. "Laat hij eerst zeU m a a r e e n s behoorlijke boe­ k e n schrijven. Hij heeft vijftien j a a r l a n g niets gepresteerd op het terrein v a n d e criminologie e n d a n wel praatjes over mij h e b b e n . In zijn eerste boek zegt Van Weringh: het belangrijkste probleem in d e gevangenissen is seks, geef ze w a t seks e n het hele probleem is opgelost. Moet ik die m a n serieus nemen? Voor het overige b e s t a a t zijn hele oeuvre voornamelijk uit scheld­ partijen tegen Hulsman e n mij. Zelf is hij v a n huisuit vrijge­ m a a k t gereformeerd e n hij pro­ m o v e e r d e op A b r a h a m K uyper. Nu heeft hij afstand g e n o m e n v a n dat milieu, m a a r hij heeft n o g altijd precies dezelfde men­ taliteit. De VU k a n niets goeds m e e r doen. Hij is teleurgesteld in d e criminologie; ik niet, ik h e b altijd al geweten dat het niets was. Bianchi lijkt zelf wat geschrok­ ken v a n zijn boutade. Liever p r a a t hij over d e a a n g e n a m e dingen die hij g e d a a n heeft, of n o g wU doen; bijvoorbeeld over het coUegegeven ("ik ben e e n echte schoolmeester"), het ver­ der g a a n met het m a k e n v a n füms ("die zijn nogal surrealis­ tisch e n symbolistisch v a n aard") e n het schrijven en laten uitgeven v a n literair werk ("daarin b e n ik bezig met het kwaad"). D a a r m e e komt hij in e e n g o e d e traditie te staan, er zijn nogal w a t artistiek getalenteerde cri­ minologen in ons land: wijlen Willem Nagel die ook publiceer­ d e onder het pseudoniem J.B.Charles, Dessauren h a a r al­ ter ego Andreas Bumier e n d e rotterdamse hoogleraar Ho ef­ nagels die zich sterk interes­ seert voor literatuur e n theater.

Vervolg o p pag. 9

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen