Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 549

5 JUNI 1987 Onlangs verschenen d e eind­ verslagen v a n het bestuurskun­ dig en onderwijskundig onder­ zoek n a a r het functioneren v a n de Wet twee­fasenstructuur. Deze bespreking is gewijd a a n het onderwijskundig deel, d a t bestaat uit e e n samenvatting van 7 deelstudies, w a a r v a n é é n nog niet is gepubliceerd (een kwantitatief onderzoek n a a r d e in­, door­ e n uitstroom v a n stu­ denten). De kanttekeningen bij het eind­ verslag h e b b e n niet noodzake­ lijk betrekking op d e deelonder­ zoeken. Het zal in hoofdzaak om twee aspecten g a a n : het nume­ riek rendement e n het weten­ schappelijk gehalte v a n d e eer­ ste fase. In d e media h e b b e n deze twee punten verreweg d e meeste a a n d a c h t gekregen en dat ligt ook voor d e h a n d . We zullen ons d a a r e n t e g e n niet be­ zighouden met d e e v e n e e n s veelgehoorde klachten over de invulling v a n d e tweede fase, vooral omdat w e d a a r niets a a n toe te voegen hebben. Mijn b e z w a a r tegen het onder­ wijskundig eindverslag ten aanzien v a n die twee aspecten is dat d e reikwijdte v a n d e uit­ spraken over het functioneren van de Wet twee­fasenstructuur niet in verhouding staat tot d e aanzienlijke beperkingen v a n het onderzoek in termen v a n het aantal onderzochte studierich­ tingen en o n d e r v r a a g d e perso­ nen. Deze conclusie zal in d e volgende p a r a g r a f e n worden toegelicht.

Achtergronden Het eindverslag begint met e e n weergave v a n d e probleemstel­ ling, gevolgd door e e n hoofd­ stuk over d e "theoretische ach­ tergrond v a n het onderwijskun­ dig onderzoek". In d e commen­ taren in diverse kranten viel daar weinig over te lezen e n dat 18 geen wonder want het is haast niet om door te komen. In essentie komt het er op neer dat, om e e n oordeel te kunnen geven over e e n b e p a a l d effect van een maatregel (zoals d e Wet twee­fasenstructuur) a) redelijkerwijs a a n g e n o m e n moet kunnen worden d a t d e maatregel in kwestie zo'n effect kan hebben; b) de maatregel ook werkelijk moet zijn ingevoerd; c) het effect moet zijn geconsta­ teerd, en d) alternatieve verklaringen over het optreden v a n het effect zoveel mogelijk uitgesloten kon worden. In het eindverslag wordt over punt d) opgemerkt dat het welis­ waar zeer belangrijk is, m a a r helaas binnen het onderhavige onderzoek niet of nauwelijks aan de orde heeft kunnen ko­ men. Met punt a) wordt bedoeld dat de Wet twee­fasenstructuur alleen m a a r beoordeeld k a n worden op effecten die v e r b a n d houden met d e inhoud v a n d e wet zelf. Persoonhjk zou ik ruimschoots tevreden zijn met d e eerder g e ­ noemde "redelijke a a n n a m e " , we hebben het tenslotte over het nut van e e n wet e n niet over d e zin van het bestaan, m a a r in d e onderwijskunde ziet m e n dat graag anders e n in het eindver­ slag wordt d a n ook gesproken over "een plausi bel theoret i sch verband tussen de maatregel en de beoogde doelen", w a a r n a veel ruimte wordt gewijd a a n pogingen om zo'n v e r b a n d on­ der woorden te brengen. Dit streven heeft geleid tot e e n moeilijk te doorgronden geheel van vooral inhoudsloze zinnen. Bij wijze v a n voorbeeld d e vol­ gende p a s s a g e : "In de didac­ tisch­curriculaire invalshoek worden theorieën met betrek­

Onderzoek twee­fasenstructuur gebaseerd op schrale feiten

'Voor somberheid en paniek is het nog te vroeg' De wet twee­fasenstructuur heeft niet het beoogde resultaat opgeleverd. Het wetenschappelijk gehalte van de opleiding is verminderd en het rendement is nauwelijks gestegen. Dat zijn enkele conclusies van het onlangs gepubli­ ceerde evaluatie­onderzoek naar de werking van de twee­fasenstructuur. In onderstaande beschouwing zet drs. Wi m van Os, medewerker van de afde­ ling Onderwijsresearch van de VU, vraagtekens bij dit onderzoek. Wim van Os king tot onderwijsleerprocessen en curriculum' gehanteerd. Bij onderwijsleerprocessen gaat het om d e directe transacties tussen d e lerende e n d e onder­ wijsvoorzieningen en ­maatre­ gelen en d e leer­ en informatie­ verwerkingsprocessen die in of onder invloed v a n het onderwijs vorm krijgen. Curriculum onder­ zoek is veelal gericht op doelen en inhouden v a n het onderwijs, over d e vormgeving en over d e toepassing of feitelijk gebruik in een plan". Het is natuurlijk erg k n a p om zonder veel te zeggen met be­ hulp v a n enkele simpele woord­ klonteringen d e argeloze lezer tot het deprimerende inzicht te brengen dat h e m in het voor­ g a a n d e iets is o n t g a a n e n hij ook overigens beter op h a d moeten letten op school, m a a r echt nodig is het niet, lijkt me. Dat blijkt ook wel want men ein­ digt gewoon met d e w e e r g a v e v a n enkele doelstellingen v a n d e wet (verhoging differentiatie, bevordering v a n d e door­ stroomsnelheid v a n studenten, verhoging v a n het taakstellend rendement, enzovoorts), en d a a r h a d men dus ook best m e e kunnen beginnen. Dat neemt niet w e g dat d e vier g e n o e m d e punten heus wel b e ­ langrijk zijn. Ze komen er, af­ zonderlijk e n in combinatie, o p neer dat onderzoek n a a r c a u s a ­ le relaties tussen d e wet en d e effecten v a n die wet lang niet eenvoudig is, en het k a n g e e n k w a a d om d e lezer d a a r attent op te m a k e n en zodoende d e uitkomsten v a n dergelijk onder­ zoek enigszins te relativeren. Juist d a a r o m is het zo onbegrij­ pelijk dat volstrekt voorbijge­ g a a n wordt a a n e e n heel prak­ tisch m a a r niet minder wezenlijk probleem, te weten d e repre­ sentativiteit v a n d e onderzochte •studierichtingen en in het ver­ lengde d a a r v a n d e v r a a g in hoeverre g e g e v e n s over die stu­ dierichtingen a l g e m e n e geldig­ heid bezitten. D a a r m e e komen we op het hoofdbestanddeel v a n het eindverslag: d e uitkom­ sten.

Rendement Laten w e allereerst vaststellen dat a a n d e berekening v a n het numeriek rendement heel w a t h a k e n en ogen zitten. In het r a p ­ port worden vele d a a r v a n ge­ noemd, onder a n d e r e het pro­ bleem v a n de ingangsdefinitie: v a n welke studenten moet je ei­ genlijk uitgaan. In het rapport wordt e e n a a n d e VSNU ontleend overzicht g e g e ­ ven v a n d e propedeuserende­ menten n a twee j a a r over d e cohorten 1982 en 1983. Onder­ scheid wordt g e m a a k t tussen e e n alpha, beta, g a m m a , m e ­ disch e n technisch cluster. Uit het totaal blijkt dat het slaag­ percentage in d e propedeuse voor d e instellingen te s a m e n voor d e cohort 1982 op 70%,

1/ fü^KmmKr \joLsm^Kr Nier, S^m? Mé Goed: u Moéf VIT Nier z-i eN f\U uooKDeLi NO-,

voor d e cohort 1983 op 71% ligt. In het ongepubliceerde deelon­ derzoek is d e studievoortgang n a d e r g e a n a l y s e e r d in totaal 9 (van oorspronkelijk 12) studie­ richtingen: 3 behorend tot het alpha­, 4 tot het beta­ e n 2 tot het gamma­cluster. Geconstateerd werd d a t d e door deze studie­ richtingen vermelde rendemen­ ten aanzienlijk afwijken v a n die v a n d e VSNU: ze zijn namelijk hoger. Het bleek nu d a t sommige stu­ denten wel centraal m a a r niet bij d e studierichting stonden in­ geschreven, dat voor a n d e r e n het omgekeerde gold en d a t sommige studierichtingen ook wat eerder w a r e n met het ver­ wijderen v a n studiestakers uit de administratie. W a n n e e r nu bij deze 9 studierichtingen het rendement berekend wordt, al­ len over d e studenten die zowel centraal als bij d e studierichting zijn ingeschreven, d a n wordt het "echte" numeriek rende­ ment, aldus het eindverslag, aanzienlijk lager, lager zelfs d a n d e VSNU rendementen. Mijn voornaamste b e z w a a r is nu dat d e uitkomsten v a n op zichzelf al dubieuze berekenin­ gen (wat zijn het bijvoorbeeld voor studenten die zich wel bij d e studierichting m a a r niet cen­ traal inschrijven) gegenerali­ seerd worden n a a r insteUings­ gegevens. De per cluster ge­ groepeerde studierichtingen zijn immers niet homogeen. Dat ligt niet alleen of niet zozeer

a a n het onderwijs in die studie­ richtingen, m a a r a a n het a a n t a l en het soort studenten dat ze aantrekken. Voorbeelden noe­ men is gevaarlijk, desalniette­ min: ten aanzien v a n het rende­ ment maakt het verschil of je d e beta­richting Wiskunde of Infor­ matica neemt. Daar komt bij d a t d e invloed v a n deze studierich­ tingen op het rendement v a n het beta­cluster in zijn geheel ook nog eens verschilt, louter omdat het a a n t a l studenten bij deze twee studies zo ongelijk is.

Terugkomend op het eindver­ slag: de 9 studierichtingen w a a r het om g a a t zijn heus wel met enige zorg gekozen, m a a r het blijft ontoelaatbaar om bereke­ ningen over deze p a a r studies te generaliseren n a a r clusters, instellingen of d e Wet twee­fa­ senstructuur m zijn totaliteit. O p zijn minst h a d d e n juist op dit, ten aanzien v a n d e wet zo cruci­ ale punt, d e noodzakelijke rela­ tiveringen a a n g e b r a c h t moeten worden. Een en a n d e r neemt niet w e g dat d e verhoging v a n het taakstellend rendement met 10% wel niet g e h a a l d zal wor­ den, m a a r bijvoorbeeld 5% is ook niet niks en voor somber­ heid en paniek lijkt het me zeker nog te vroeg. Een laatste opmerking: in d e media wordt veelvuldig e e n ge­ middelde studieduur in d e twee­ fasenstructuur genoemd v a n 5,4 jaar. In het eindverslag h e b ik

dit gemiddelde niet terug kun­ nen vinden en afgezien d a a r ­ v a n komt het me vreemd voor om e e n gemiddelde studieduur te berekenen (van wie eigenlijk) op e e n moment dat d e inschrij­ vingsduur nog niet verstreken is. Het is misschien e e n bijkom­ stigheidje, m a a r studenten die in september 1982 zijn begon­ nen zijn in september 1987 nog m a a r 5 j a a r bezig.

Gehalte Het is natuurlijk niet zo makke­ lijk om e e n oordeel te g e v e n over (veranderingen in) het w e ­ tenschappelijk gehalte v a n stu­ dierichtingen, en de onderzoe­ kers h e b b e n hier ook wel m e e gezeten. In eerste instantie zijn bij 12 studierichtingen d e studie­ gidsen doorgenomen en g e ­ sprekken gevoerd met d e voor­ zitters v a n onderwijscommis­ sies. De bevindingen zijn zonder meer wisselend, en de enige al­ g e m e n e conclusie is dat er m d e twee­fasenstructuur minder ge­ legenheid is voor d e ontwikke­ ling v a n v a a r d i g h e d e n als het zelfstandig verwerken v a n lite­ ratuur en het uitvoeren v a n on­ derzoek. Vervolgens zijn vra­ genlijsten verstuurd a a n 15 Ne­ derlandse universitaire deskun­ digen en a a n 17 buitenlandse gastdocenten in Nederland, e n zijn twee workshops g e h o u d e n met deskundigen uit d e univer­ siteit, bedrijfsleven, beroepsver­ enigingen en ZWO. Ik beperk m e hier tot d e gastdo­ centen, omdat d e bevindingen me nogal illustratief voorkomen. Van h e n "bleek circa d e helft v a n mening te zijn dat de situtie, wat betreft d e wetenschappelij­ ke vaardigheden, gelijk is in verhouding tot d e situatie in ei­ gen land. Bijna e e n derde acht­ te de eerste fase in dit opzicht toch minder e n circa e e n kwart juist hoger". Laten we nu eens g a a n reke­ nen. Het w a r e n er 17, dus "bijna een derde" k a n alleen m a a r 5 zijn (6 is ruim e e n derde). "Circa e e n kwart" is d a n 4, en voor "circa d e helft" blijven er dus 8 over. De eindstand is al met al acht gelijk, vijf negatief en vier positief. Het g a a t m e er hele­ m a a l niet om iets af te d o e n a a n d e opinie v a n d e gastdocenten ­ ik wil aUeen m a a r zeggen dat de enig gerechtvaardigde con­ clusie hier is dat er, wat hen betreft, g e e n enkele reden is tot grote zorg of tevredenheid over het wetenschappelijk gehalte v a n d e eerste fase. Over de resultaten v a n de work­ shops k a n ik kort zijn: het zeer geringe a a n t a l afgestudeerden m a a k t e dat bijvoorbeeld vanuit het bedrijfsleven alleen in ter­ men v a n verwachtingen g e ­ sproken kon worden, en die lui­ den d a n dat afgestudeerden jonger zouden zijn en minder ver in hun persoonlijke ontwik­ keling. Daar zou men best wel eens gelijk in kunnen krijgen.

Teneur De teneur v a n het v o o r g a a n d e is steeds dat suggesties over d a ­ lend niveau en e e n in vergelij­ king met vroeger ook nog nau­ welijks hoger rendement (kort­ om d e totale mislukking v a n d e wet twee­fasenstructuur) g e b a ­ seerd blijken te zijn op nogal schraal feitenmateriaal. Ik vind het ook e e n beetje r a a r dat e e n deel v a n dat feitenma­ teriaal ( a a n g a a n d e rendement e n doorstroming) eigenlijk niet eens bestaat, m a a r vooruit. Ik h e b de indruk dat op die punten w a a r uitkomsten verschillend uitgelegd kunnen worden d e keuze vrij systematisch is uitge­ vallen in het n a d e e l v a n d e wet. Want laten w e toch vooral niet net doen of het vóór d e twee­ fasenstructuur altijd zo gewel­ dig ging.

B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen