Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 419

20 MAART 1987 De maatregel v a n d e Amerika­ nen 18 vooral e e n tegenslag voor d e grote, (invloed­)njke, blanke universiteiten, w a a r d e wetenschap bloeit (voor zover dat d a a r nog mogelijk is). De Engelstalige universiteiten, die meer d a n d e Afrikaanstali­ ge op het buitenland zijn geo­ nenteerd, m a k e n zich al jaren zorgen over d e nadelige gevol­ gen v a n d e apartheid. Juist d a a r hebben zich d e afgelopen maanden heftige confrontaties voorgedaan, met als inzet: d e academische boycot e n het imago v a n d e liberale universi­ teit. Het klimaat a a n d e blanke uni­ versiteiten is n o g müd, vergele­ ken bij dat a a n d e zwarte uni­ versiteiten. Bij die instellingen, door hun afgelegen ligging ook wel rimboe­universiteiten ge­ noemd, zijn poütie­invaUen re­ gel en is zoiets als a c a d e m i s c h e vrijheid e e n fictie. Dankzij d e repressie e n d e oriëntatie v a n de pers op het blanke gebeuren, sijpelt slechts af e n toe iets n a a r buiten over d e situatie op d e zwarte universiteiten.

'De universiteiten in Zuid­Afrika zijn in geen enkel opzicht vrij' De universiteiten in Zuid­Afrika werden vorige m a a n d opgeschrikt door e e n nieuwe e n nu zeer grondige boycotactie. Het Amerikaanse bedrijf University M icrofilm International (UM I), doch­ ter v a n BeU a n d HoweU, kondigde a a n zijn diensten a a n d e Zuidafrikaanse universiteiten te staken. UM I heeft het monopolie v a n d e leve­ rantie v a n Amerikaanse wetenschappelijke in­ formatie op microfilm a a n aUe Zuidafrikaanse universiteiten. Het nieuws v a n d e drooglegging leidde tot a n o ­

nieme, bezorgde reacties v a n academici. Zij v r e e s d e n niet alleen voor d e kwaliteit v a n hun werk, m a a r zelfs voor hun internationale status als academicus. Ze dienden nu hun informatie via a n d e r e k a n a l e n te krijgen, met alle n a d e l e n v a n dien: vertraging, verbrokkeling, hogere kosten en piraterij. Ook d e wetenschapper raakt nu opgezadeld met d e belangrijkste Zuidafrikaanse kopzorg: boycot­busting.

Eigendunk Op d e vijf Afrikaanstalige of Afrikaner universiteiten, met tien j a a r n a Soweto nog 99 pro­ cent blarïke studenten e n 98 procent blanke stafleden, krijgt een organisatie tegen d e apart­ heid nog g e e n voet a a n d e grond. Bij d e studenten heerst de Afrikaner Studente Bond (ASB), d e opleidingsschool voor 'Afrikaner' politici. In Zuid­Afrika is d e blanke be­ volking meer d a n w a a r ook ter wereld a c a d e m i s c h geschoold (uitgezonderd Amerika). Het peü ligt echter ver onder het Westerse niveau. Dit verklaart wellicht iets v a n d e nogal onbe­ schaamde eigendunk v a n d e Zuidafrikaanse blanken en v a n de grote invloed die het univer­ sitaire leven d a a r heeft op d e politiek e n omgekeerd. Evenals d e grote politiek raakte de ASB het afgelopen j a a r d a ­ nig ontredderd, n a d a t 'verUg­ ten' m a s s a a l het jaarcongres hadden verlaten, omdat d e bond zich nog steeds niet met politiek wüde bemoeien. Welis­ waar lonkte d e ASB al enige tijd naar d e Inkatha­jeugdorgani­ satie v a n d e thuislandleider Bu­ thelezi, m a a r formele b a n d e n waren tot d a n toe vermeden, omdat dat velen al te ver ging. In het gat dat door d e verdeeld­ heid bij d e Afrikaner studenten is ontstaan, is al e e n nieuwe or­ ganisatie opgedoken: Jeugd­ krag. Zij belegde pal n a het fias­ co van het ASB­jaarcongres een massa­conferentie met d e Inkatha­jongeren.

Stellenbosch Een buitenbeentje temidden van d e Afrikaner universiteiten IS de universiteit v a n Stellen­ bosch (98 procent blank). Zij vormde e e n s d e denktank voor de mvoering v a n d e apartheid en nu wordt zij wel het bolwerk van d e Afrikaner 'verligten' ge­ noemd. Onlangs w a s Stellenbosch w e ­ reldnieuws, n a d a t 27 academici zich openlijk tegen d e huidige regeringspohtiek h a d d e n uitge­ sproken. Dit g e b e u r d e n a e e n stormachtige bijeenkomst met de kanselier v a n hun universi­ teit, president Botha zelf. Hier en d a a r wordt deze actie voorgesteld als het begin v a n het einde v a n d e apartheid. In het Nederlandse parlement r e a ­ geerden woordvoerders v a n CDA en W D met e e n hartstoch­ telijk pleidooi om contacten a a n te g a a n met deze wetenschap­ pers.

Studenten v a n d e universiteit v a n Witwatersrand tijdens e e n protest tegen e e n verbod om te demon­ streren tegen d e apartheid oktober vorig jaar. ^ Foto ANP De kritische Zuidafrikaanse p e r s is w a t gereserveerder. De Weekly M aU wijst erop dat het hooggeleerde protest niet al­ leen q u a omvang, m a a r ook q u a oriëntatie n o g steeds mar­ g i n a a l is. Het richt a c h vooral t e g e n d e stagnatie in d e door Botha in g a n g gezette hervor­ mingen. Het hoofddoel v a n deze 'verligten' is e e n pact met d e door het verzet verfoeide thuis­ landleider Buthelezi.

Engels Heel a n d e r s is d e situatie op d e EngelstaUge universiteiten. D a a r b e s t a a t al wel geruime tijd grondig verzet t e g e n d e apart­ heid. Bij d e prestigieuze univer­ siteit v a n Witwatersrand laai­ d e n d e afgelopen m a a n d e n d e tegenstellingen echter hoog op. N a d e exclusief blanke Afrika­ n e r universiteit v a n Pretoria is Witwatersrand met 16.500 stu­ d e n t e n d e grootste v a n het land. Meer d a n tachtig procent v a n d e studenten is er blank. Sinds e e n j a a r krijgen d e m e d e ­ werkers v a n d e Wits die toe­ g a n g zoeken in het kritische bui­ tenland, e e n instant­verklaring m e e v a n hun universiteit, w a a r ­ in zij zich tegen d e apartheid keert (hoewel nog niet alle fa­ culteiten voor zwarten open staan). In aprü vorig j a a r lan­ c e e r d e n drie wetenschappers v a n d e Wits m het internationale tijdschrift Nature e e n oproep om/ cdleen nog te communiceren met Zuidafrikaanse academici die zich tegen discriminatie e n dergelijke verklaren, a a n g e z i e n "veel mensen v a r e n in het kiel­ zog v a n onze Uberale instellin­ gen, zonder actief bij te d r a g e n a a n e e n einde v a n d e apart­ heid." Ook het verzet kent d e proble­ m e n v a n d e wetenschapper. De woordvoerder v a n d e verzetsor­

ganisatie Verenigd Democra­ tisch Front, Murphy Mopobe, s p r a k onlangs v a n d e noodzaak v a n "tactische flexibiliteit. Het is het regime dat w e wülen isole­ ren e n om dat te bereiken on­ dersteunen w e d e boycot. M a a r er zijn gevallen w a a r i n onbuig­ z a a m h e i d niet geschikt is." Uit­ zonderingen op d e boycot kun­ n e n volgens Morobe alleen wor­ d e n gemaakt, indien er controle is door e e n b r e d e democrati­ s c h e beweging. Die beweging is e r op tal v a n terreinen, m a a r niet in d e a c a d e m i s c h e wereld. Er is weliswaar d e organisatie v a n blanke Engelstalige stu­ denten, d e National Union of Soutii African Students (NU­ SAS), die e e n radicale anti­ apartheidskoers v a a r t e n bij het Verenigd Democratisch Front is aangesloten. De wetenschap­ pers blijven echter nog in gebre­ ke. Er zijn individuele a c a d e m i ­ ci, v a a k vroegere NUSAS­acti­ visten, die actief bijdragen a a n d e anti­apartheidsstrijd, m a a r zij zijn niet of slechts incidenteel o p universitair niveau georgani­ seerd. In het Zuidafrikaanse blad Work in Progress v a n december pleit­ t e e e n Engelse w e t e n s c h a p p e r voor e e n selectieve boycot, in d e hoop dat er via organisatie e e n a d e k w a a t antwoord v a n d e Zuidafrikaanse wetenschap­ p e r s komt. "Zo'n organisatie zou er niet moeten komen louter als ant­ woord op d e druk v a n e e n a c a ­ demische boycot. M a a r als d e boycot leidt tot e e n constructie­ v e interne reactie, is d e w a a r d e v a n d e boycot duidelijk."

Gevechten De enige organisatie v a n w e ­ t e n s c h a p p e r s die zich d e laatste tijd op d e Zuidafrikaanse imi­ versiteiten manifesteert, is d e

Bert Determeijer/UP University Freedom of Speech Association. Zij roerde zich d a ­ nig bij r e c e n t e ongeregeldhe­ d e n op d e Wits­universiteit; on­ d e r meer tijdens e e n bezoek v a n d e Ierse academicus Conor Cruise O'Brien, voormalig voor­ zitter v a n d e Anti­Apartheidsbe­ weging in Ierland. O'Brien z a g zich genoodzaakt e e n a a n t a l le­ zingen o p d e universiteiten v a n Witwatersrand e n Kaapstad af te breken, n a d a t studenten zijn colleges n a gevechten met d e universitaire bewakingsdienst h a d d e n verstoord e n h a d d e n omgedoopt tot 'volksparlement'. O'Brien werd verweten d a t hij zonder overleg met d e studen­ ten a a n zijn tournee w a s begon­ n e n e n d e a c a d e m i s c h e boycot flauwekul, 'M ickey M ouse Stuff', h a d genoemd. "Dit individu heeft bewust, of uit e i g e n naïviteit, d e Zuidafrikaan­ s e regering in d e kaart ge­ speeld," verklaarde e e n spreker n a m e n s d e Black Student Socie­ ty, d e organisatie v a n d e zwarte studenten op d e Wits. O p d e Wits h a d d e n zich al eer­ d e r gevechten voorgedaan, niet alleen met d e politie, m a a r ook tussen BSS­leden en leden v a n d e Student M oderate Alliance, e e n plaatselijke tak v a n e e n n o g jonge, m a a r luidruchtige club conservatieve studenten, d e National Student Federation. De federatie werd twee j a a r ge­ l e d e n opgericht ter bestrijding v a n d e "autoritaire overheer­ sing v a n d e Zuidafrikaanse c a m p u s s e n door radikalen." In 1985 organiseerde zij al e e n Youth for Freedom­congres met conservatieve studenten uit 35 landen, variërend v a n Afgha­ nistan, via Engeland, J a p a n e n Nicaragua, tot d e Verenigde Staten. Datzelfde j a a r werd d e NSF lid v a n d e European Demo­

cratie Students, m a a r die orga­ nisatie schijnt nauwehjks iets voor te stellen. In Zuid­Afrika zeU manifesteren d e gematigden zich duidelijker. De confrontaties met vooral d e s p a a r z a m e zwarte studenten op d e Wits leidden vorig j a a r au­ gustus tot e e n kettingreactie, toen d e landelijk voorzitter v a n d e NSF op d e universiteit v a n Witwatersrand werd gemoles­ teerd. De University Freedom of Speech Association riep op tot e e n justitieel onderzoek n a a r d e discipline op d e universiteiten. In d e pers verschenen oproepen a a n het bedrijfsleven om beur­ zen e n subsidies voor d e Wits­ universiteit in te trekken. Het af­ treden v a n rector magnificus Kar! Tober werd geëist, omdat hij in e e n lezing voor e e n Ameri­ k a a n s e umversiteit d e 'modera­ tes' nog radicaler d a n d e Ku Klux Klan h a d genoemd. Half december verscheen het verslag v a n e e n onderzoek n a a r d e ongeregeldheden op d e Wits. Het 75 pagina's tellen­ d e rapport weet d e onrust a a n het provocatief optreden v a n d e politie e n d e 'moderates'. De conservatieve studenten leken "voorzien v a n kwistige anonie­ m e fondsen diep verwikkeld in e e n a a n v a l op Wits' geloof­ w^aardigheid." Als tegenwicht tegen d e media­ c a m p a g n e s adviseerde d e on­ derzoekscommissie d e universi­ teit meer te afficheren "als e e n v a n d e weinige tertiaire instel­ lingen in het land, die met enige m a t e v a n succes op non­raciale wijze functioneert." Voorts werd a a n g e r a d e n meer variatie in het nogal blanke personeelsbe­ stand a a n te brengen.

Imago Deze adviezen kregen extra ge­ vricht, doordat in dezelfde week v a n publicatie twee felle a a n ­ vallen w e r d e n ondernomen op d e liberale universiteiten. De zwaarste k w a m v a n d e be­ langrijkste landelijke zwarte studentenorganisatie, het South African National Students' Con­ gress. Sanso (voorheen Azaso) is aangesloten bij het VDF e n publiceerde e e n concept­me­ morandimi over d e krisis in het zwarte universitaire onderwijs. De bestuurders v a n d e Engels­ t a h g e universiteiten w e r d e n er­ v a n beschuldigd dat zij zich ont­ trokken a a n d e b r a n d e n d e vraagstukken v a n deze tijd. Zij h a d d e n slechts e e n bescheiden rol gespeeld in d e oppositie te­ g e n d e regeringsmaatregelen om d e toelating v a n zwarte stu­ d e n t e n tot hun instellingen te beperken. De hoge studiekosten m a k e n e e n studie vrijwel alleen mogelijk voor kinderen v a n rijke zwarten, zoals advocaten, dok­ ters, zakenlui e n thuislandminis­ ters.­

Vervolg op pag.

8

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen