Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 51

5 SEPTEMBER 1986 Zijn politieke bevlogenheid heeft Von Weizsacker niet v a n e e n vreemde. Hij stamt uit e e n familie w a a r i n d e politiek é é n v a n d e hoofdbestanddelen van het dagelijks leven vormde. Hij h a d e e n grootvader die minis­ ter­president v a n e e n Duitse staat was, zijn v a d e r w a s diplo­ m a a t , e n zijn broer is momen­ teel president v a n d e bondsre­ publiek Duitsland. Toch verklaart dat niet alleen zijn betrokkenheid. Van door­ s l a g g e v e n d e betekenis w a r e n met n a m e d e ontwikkeUngen in zijn eigen vakgebied, d e fysica. Toen Von Weizsacker dit vak in d e jaren dertig studeerde, s c h e e n dit v a k nog onbruikbaar voor welk politiek ideaal, cor­ rupt of niet, d a n ook. Kernfysica leek nu typisch e e n vak met uit­ sluitend e e n zuiver wetenschap­ pelijk belang. M et d e ontwikke­ ling v a n d e atoombom w a s het echter afgelopen met aUe naïe­ v e ideeën. Von Weizsacker werd met zijn neus op het h a r d e feit v a n d e politieke verant­ w^oordelijkheid v a n d e weten­ schapper­ gedrukt. Al in 1939 k w a m hij tot d e conclusie dat het tijdperk in d e geschiedenis v a n d e mensheid a a n g e b r o k e n w a s , d a t m e n ofwel d e oorlog, ofwel d e mensheid afschaffen zou. Von Weizsacker beijverde zich voor het eerste.

C.F. von Weizsacker o p e n t a c a d e m i s c h j a a r VU

'De angst voor kernenergie komt mij wat neurotisch voor' Sinds vorig jaar heeft de VU van andere uni­ versiteiten de gewoonte overgenomen om ter gelegenheid van de opening van het acade­ misch jaar een gastspreker uit te nodigen. De beroemde natuurkundige en filosoof Carl Frie­ drich von Weizsacker kreeg die eer dit jaar toe­ bedeeld. Bekend is dat hij niet bang is om de besloten studeerkamer te verlaten en zich met het ordinaire politieke gewoel bezig te houden. Nu hij met emeritaat is zet hij er zich vooral voor in om over enkele jaren een wereldwijd vredes­ concilie van christenen tot stand te brengen.

Koos Neuvel lijke v r a g e n met e e n sterk poli­ tiek karakter, is dat voor prak­ tisch elke politieke opinie altijd vre\ e e n expert te vinden is die bereid is om die opinie weten­ schappelijk te onderbouwen. Dat toont a a n dat er iets niet in o r d e is. Ik h e b dat zelf in d e strijd rond d e kernenergie ge­ zien. Ook hier is d e vrije be­ schikbaarheid v a n deskundi­ g e n voor willekeurige politieke opinies eigenlijk e e n gevolg v a n

Advertentie

Exclusieve interviews: Kasparov én Karpov Max Pam en Genna Sosonlio spralcen in Londen met Karpov én met Kasparov. Kasparov: 'lic lieb zoveel van iiem geieerd dat lil van liem l<an winnen', en over )iun conflict over de route naar de wc. Karpov over de partijdiglieid van de pers, de openin­ gen, de Russen. Hun onderlinge vetes. Ook in VN: tsciia met Otto Ketting. Olga Madsen: lioe moeilijk het is om Faust voor de TV te maken. Polen: schaamteloze gesprekken met de oude machthebbers. Eli­ zabeth Keesing: haar boeken, 't Soefi­geloof.

Jean Genet; Kreta In VN's Boekenbijlage: Jean Genet. W.F. Hermans als fotograaf: Konmg Éénoog. Bio­ grafie van Bob Geldof. In de bijlage: een on­ gewone vakantie op Kreta, dertien geestelijk gehandicapten als toerist — het verwarrende grensgebied tussen wat normaal heet, wat niet.

Wie ergens voor Staat, leest Vrpederland.

Onheil Maar ook in normal e situaties, in vredestijd, kan er een ramp plaatsvinden. "De zorg om e e n ongeluk is bij mij niet erg groot. Tsjemobyl is n a a r d e maatsta­ v e n die w e n o r m a a l voor e e n kerncentrale aanleggen, e e n s c h a n d a a l . M en m a g e e n cen­ trale niet zo bouwen, bovendien heeft het personeel onvergeeflij­ ke blunders gemaakt. Tsjemo­ byl is er g e e n bewijs voor dat kerncentrales het onheü zijn, m a a r dat slechte kerncentrales het onheil zijn. Het zou mooier zijn w a n n e e r w e e e n energiebron h a d d e n die he­ l e m a a l g e e n s c h a d e aanricht. M a a r ik denk d a t het a a n t a l m e n s e n dat al gestorven is door d e verontreiniging door fossiele brandstoffen, veel groter zal zijn d a n het a a n t a l m e n s e n dat ooit door e e n reactorcatastrofe zal sterven. De kernenergie is inge­ voerd door m e n s e n die d e eerlij­ ke overtuiging h a d d e n e e n mi­ lieuvriendelijkere energiebron ontdekt te h e b b e n d a n kolen e n oüe. Dat moet m e n ook zien.

Einstein U heeft zich met pol itiek bezig­ gehouden, maar u bent ook op een breed terrein wetenschap­ pelijk onderl egd, met name in fysica en fil osofie. Hoe is bij u die brede be l angste ll ing ont­ staan ? "Fysica e n filosofie ho­ r e n voor mij heel dicht bij el­ k a a r . Als kind wUde ik astro­ noom worden, m a a r toen ik 14 j a a r oud w a s leerde ik Werner Heisenberg k e n n e n die toen d e quantummechanica ontdekt h a d . ZeU h a d ik toen v r a g e n die wel filosofische v r a g e n ge­ n o e m d worden, ik wüde d e prin­ cipes begrijpen. Heisenberg r a a d d e mij toen a a n om fysica te g a a n studeren omdat d e be­ langrijkste filosofische gebeur­ tenis v a n deze e e u w d e moder­ n e fysica was." "Dat g e b e u r d e in 1928 e n ik zou z e g g e n dat Heisenberg toen ge­ lijk h a d . Of dat nu n o g zo is durf ik niet te beweren. M aar in die tijd w a r e n net d e quantiraiüieo­ rie en d e relativiteitstheorie uit­ gevonden. Die vormden e e n ra­ dicale breuk in onze traditionele opvattingen over d e natuur. Het w a s e e n heel bijzondere filosofi­

kernenergie mijns inziens in vredestijd niet gevaarlijk is, en ecologisch beter d a n d e fossiele energie. Dat vind ik ook nu nog, m a a r in d e oorlog is kernener­ gie zeer gevaarlijk e n m e n zou reactors zo moeten bouwen dat oorlogshandelingen ze niet kun­ n e n vernietigen. Dat heeft n o g niemand g e d a a n . Ik denk ook d e kernenergie e e n bescheide­ ner rol toe omdat d e besparia­ g e n op het energiegebruik gro­ ter kurmen zijn d a n ik vijftien j a a r geleden dacht, e n boven­ dien zie ik op l a n g e termijn in d e ontwikkeling v a n zonne­energie e e n mogelijkheid."

Foto Peter Wolters AVCWU

s c h e gebeurtenis. M en bekijkt sedertdien d e verhouding tus­ s e n subject e n object e n tussen materie e n bewustzijn, met a n ­ d e r e ogen." "Intussen is er op wetenschap­ pelijk terrein nog wel het é é n e n a n d e r gebeurd: d e biologie heeft zich ontwikkeld, d e sociale w^etenschappen zijn ^eter g e ­ worden. Dat is allemaal heel belangrijk, m a a r ik zou toch zeggen: als er é é n n a a m is die m e n zich in latere e e u w e n uit onze e e u w zal herinneren, d a n zal het waarschijnlijk die v a n Albert Einstein zijn." Betekent uw brede l be angste l­ ling dat u een afkeer hebt van sterke special isatie op één ter­ rein ? "Toen ik b e g o n h e b ik zelf drie j a a r l a n g slechts coUeges fysica, astronomie e n wiskunde gevolgd. Ik wilde eerst ontdek­ k e n wat ik werkelijk kon. Toen ik inzag dat ik werkelijk wat in d e fysica kon presteren, toen p a s b e n ik serieus b e g o n n e n mijn a n d e r e interesses te verdiepen. Ik h e b het grootste respect voor specialistische kennis. Wie niet e e n terrein heeft w a a r hij wer­ kelijk iets v a n begrijpt, die moet over d e a l g e m e n e zaken zwij­ gen." "M aar behalve dat b e n ik ook nieuwsgierig, ik wil g r a a g a n d e r e dingen weten. Ik b e n niet in staat om m e grondig in economie te verdiepen, m a a r gelukkig h e b ik e e n zoon die hoogleraar in d e economie is e n die vertelt mij d a a r o v e r e n ik wil het horen. Ik h e b ook e e n zoon die wiskundige is, e n e e n a n d e r is bioloog. Mijn dochter heeft ge­ schiedenis gestudeerd e n zij is

getrouwd met e e n theoloog. Ik word dus goed bediend." Maakt de verdel ing op de uni­ versiteit in sterk van el kaar ge­ scheiden discip l ines, het niet moeilijk om op de hoogte te bl ij­ ven van wat zich op andere ge­ bieden afspee l t ? "Het wordt steeds moeilijker, omdat d e hoe­ veelheid kennis groeit. Honderd j a a r geleden w a r e n er nog fysi­ ci die d e hele fysica begrepen, toen ik bijna zestig j a a r g e l e d e n ging studeren w a s dat al niet m e e r zo. V a n d a a g d e d a g kun je twintig fysici bij elkaar bren­ g e n die ieder zeer b e k w a a m in h u n eigen specialisme zijn, m a a r die d e a n d e r e specialis­ m e n niet werkelijk in h u n g e h e e l kunnen begrijpen." "In wezen is d a t niet echt e e n probleem, het is p a s d a n e e n probleem w a n ­ n e e r daaruit geconcludeerd wordt dat je slechts je eigen specialisme hoeft te kermen. D a n b e s t a a t d e wereld uit vaki­ dioten. Maar w a n n e e r alle men­ s e n zich zo g e d r a g e n als ik zo­ juist over mijn kinderen schert­ s e n d h e b opgemerkt; w a n n e e r aUe m e n s e n v a n a n d e r e n leren vsrat ze zelf niet kunnen, d a n vsrordt er e e n kring v a n m e n s e n gevormd die zich wederzijds oriënteren, e n dat noemt m e n ontwikkeling. Dat is eigenlijk d e redelijke vorm v a n e e n mense­ lijke samenleving."

Luiheid "Eén v a n d e grootste moeilijkhe­ d e n die ik steeds weer w a a r ­ neem, vooral bij w e t e n s c h a p p e ­

d e intellectuele luiheid v a n d e experts. Dat zou niet zo moeten zijn." Kun je het van een andere kant niet al s een gezonde situatie be­ schouwen dat experts van me­ ning verschill en ? Een situatie waarin iedereen hetze l fde zou bew^eren zou ik ook niet vertrou­ wen. "Het is goed dat er ver­ schillende meningen zijn, m a a r je moet ze ook weer op elkaar trachten af te stemmen. In 1977 w a s ik voorzitter v a n e e n h e a ­ ring over kernenergie met zowel voor­ als tegenstanders onder d e experts. In het begin bestond er e e n groot wantrouwen over e n weer, m a a r n a zes d a g e n w a s d a t grotendeels verdwe­ nen. Ze z a g e n in dot hun tegen­ standers ook redelijke m e n s e n w a r e n . Had d e hearing niet zes d a g e n m a a r zes m a a n d e n ge­ duurd, d a n b e n ik e r v a n over­ tuigd dat m e n het over drie kwart v a n d e strijdvragen e e n s w a s geworden. Het is heel goed w a n e e r er meningsverschillen zijn, m a a r het is niet goed w a n ­ neer m e n die meningen alleen m a a r conserveert." Zelf hebt u zich al tijd een gema­ tigd, voorzichtig voorstander van kernenergie getoond. Heeft Tsjemobyl uw mening doen veranderen. ? "De r a m p heeft mijn mening niet veranderd. Wel h e b ik voor het ongeluk in Rusland e e n kleine tekst ge­ schreven w a a r i n ik zeg e e n te­ genstander v a n kernenergie als belangrijkste energiebron te zijn, zolang het probleem v a n d e oorlog niet opgelost is. Tien j a a r lang h e b ik gezegd dat d e

Ook het a a n t a l m e n s e n dat in het verkeer om het leven komt is veel groter d a n het a a n t a l ker­ nenergieslachtoffers. Ik zeg slechts dat d e specifieke angst voor kernenergie me altijd wat neurotisch is voorgekomen." Is de angst voor kernenergie toch niet enigszins gerechtvaar­ digd, omdat de gevol gen van een reactorongel uk in tijd en ruimte praktisch onbegrensd zijn, terwijl verkeersdee l name slechts een persoon l ijk risico met zich meebrengt? "Dat zou allemaal heel juist zijn w a n n e e r er e e n groter ongelvik d a n in Tsjemobyl h a d plaatsgevon­ den. Het a a n t a l m e n s e n dat door die r a m p zal sterven is niet bekend, m a a r het a a n t a l dat al gestorven is, is wel bekend e n dat zijn er zeer weinig. Dat speelt e e n enkel vliegtuigonge­ luk ook voor elkaar. Ik b e n hier met het vliegtuig n a a r toe geko­ m e n om e e n lezing te houden over zulke kwesties, e n ik zal ook weer met het vliegtuig te­ rugkeren. Wanneer u zegt dat ik bij e e n ongeluk zelf schiüdig ben, d a n ontken ik dat, uw uni­ versiteit die rnij hiervoot heeft uitgenodigd, is schuldig." Bij verkeersdeel name kun je nog persoonl ijk risico's overwe­ gen en in het extreme geval be­ sluiten thuis te bl ijven. Bij een kernramp is er voor bijvoor­ beeld nieuwe generaties geen sprake van een eigen keuze. "Ik zou dat kunnen zeggen w a n ­ neer mijn burgerlijke plichten mij onverschiUig lieten. Dan zou ik kunnen besluiten om het klei­ n e risico v a n e e n vlucht niet te nemen. Zeker, zo egoïstisch k a n m e n zijn. Ik vind het hele argu­ ment verkeerd. De mensen die gestorven zijn ten gevolge v a n d e luchtverontreiniging h e b b e n evermiin d e vrije keuze g e h a d om a l d a n niet slachtoffer te zijn. Alleen is deze zaak niet zo spec­ tactüair, er wordt niet zoveel in d e krant over geschreven. Dat is het enige verschil."

fl

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen