Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 433

27 MAART 1987 Het gesprek met Griffiths vindt plaats op d e ochtend n a het door studenten v a n zijn vak­ groep georganiseerde letteren­ symposium. Het is aanvankelijk onduidelijk of d e stemming mi­ neur of majeur is. Het symposi­ um h a d het hoogtepunt kunnen worden v a n het protest v a n d e vakgroep geschiedenis tegen de taakaanpassingsoperatie die in het kader v a n d e SKG momenteel a a n d e letterenfa­ culteit plaatsvindt. Uit d e gerin­ ge opkomst viel echter af te lei­ den dat d e vonk v a n protest vanuit geschiedenis niet n a a r andere delen v a n d e faculteit zal overslaan. "Nu ja," zegt Griffiths, "je kunt wel altijd met het idee blijven rondlopen dat je het symposium van je leven h a d kunnen orga­ niseren, m a a r je kunt het beter proberen daadwerkelijk te doen. Als het niet lukt, d a n h e b je pech g e h a d . M a a r w e g a a n door met onze actie." Reden tot vreugde is d e eervolle benoeming v a n Griffiths te Flo­ rence. Het Europees Universi­ tair Instituut (EUI) is e e n EG­ instituut, dat e e n bundeling v a n Europees wetenschappelijk on­ derzoek voorstaat. Daartoe worden hoogleraren door d e universiteiten uitgeleend die in een periode v a n drie tot zes j a a r een onderzoeksprogramma op moeten zetten. In de tien j a a r dat het instituut nu bestaat p a s s e e r d e n vele hoogleraren d e revue, w a a r o n ­ der tot n o g toe echter slechts twee Nederlanders ( w a a r v a n één recent). Dat doet onze w e ­ tenschappelijke n a a m natuur­ lijk geen eer a a n . Dat Griffiths geen Nederlander ts, m a a r En­ gelsman, geeft niet, legt hij uit. Engeland zelf wordt er ook ver­ tegenwoordigd door e e n Frans­ man. Je wordt geteld bij het land waar d e universiteit staat die je uitleent. Het onderzoeksproject dat Grif­ fitlis g a a t leiden is bij uitzonde­ rmg niet nieuw. Het vond zijn huidige vorm onder leiding v a n Griffiths' voorganger, d e Engel­ se hoogleraar piof. A.S. Milward, met wie Griffiths inmid­ dels al lang samenwerkt. Het onderzoek, waar ongeveer twaalf onderzoekers a a n mee­ werken, heeft betrekking op d e Europese intergratiepolitiek, zo­ als die vanaf d e Tweede We­ reldoorlog is ontstaan. Het is een onderwerp dat zich bij uit­ stek leent voor e e n internationa­ le benadering. Op het moment worden steeds meer archieven o p e n b a a r , die licht werpen op d e intenties v a n de verschillende regeringen bij de totstandkoming v a n interna­ tionale samenwerking door bij­ voorbeeld d e oprichting v a n d e Europese G e m e e n s c h a p voor Kolen e n Staal (1951) of het Ver­ drag v a n Rome. De duistere w e ­ gen v a n d e voorgangers v a n Van d e Broek en hun buiten­ landse collega's laten zich eerst nu natrekken.

Koude Oorlog Lang niet alle iniatieven tot sa­ menwerking s l a a g d e n . "Natio­ nale b e l a n g e n speelden e e n veel grotere rol d a n v a a k wordt toegegeven," zegt Griffiths. "Po­ sitiever gesteld kun je zeggen dat regeringen internationale oplossingen gingen zoeken voor nationale problemen. Bij d e Ko­ len en Staal lukte dat, m a a r te­ gelijkertijd w a r e n er pogingen om de landbouw te integreren en die mislukten totaal tot in het midden v a n d e jaren zestig." De totstandkoming v a n d e Ko­ len­ en Staalgemeenschap kwam voort uit d e dreiging v a n de Koude Oorlog. Echter niet zonder meer. Griffiths schetst d e

Derde Nederlandse hoogleraar 'buitenlandse zaken' a a n Europees Universitair Instituut in Florence

Dwarsligger Griffiths verlaat de veste De afgelopen weken trok hij regelematig d e a a n d a c h t als voorzitter v a n d e dwarsliggende v a k g r o e p geschiedenis a a n d e VU. Juist nu aUe blikken op h e m gericht zijn verlaat hij d e veste. Niet om zijn vakgroep verder a a n h a a r lot over te laten, m a a r om h a a r op te stoten in d e vaart der volkeren. Prof. R. Th. Griffiths is d e d e r d e hoogleraar die Nederland zal vertegenwoordi­ g e n a a n het Europees Universitair Instituut te Florence.

Prof. R.Th. Griffiths: "Dit is niet zomaar e e n benoeminkje." Foto Kees Keuch AVC/VU

l a n g e w e g die tot het eerste su­ pranationale v e r d r a g v a n n a d e oorlog heeft geleid: "Met d e dreiging v a n d e Koude Oorlog k w a m het besef dat het niet m e e r h a a l b a a r w a s om Duits­ l a n d zwak te houden e n dat Duitsland moest herindustriali­ seren. Nu w a s d e F r a n s e indus­ trialisatie er n a d e oorlog op ge­ richt om d e positie v a n Duits­ l a n d op d e internationale markt over te nemen. Het feit d a t Duitsland w a s uitgeschakeld gaf Frankrijk d e k a n s om d e markt te veroveren e n Frankrijk w a s dus b a n g voor nieuwe con­ currentie vanuit het Ruhrge­ bied. D a a r o m w a s Frankrijk erop uit om e e n constructie te vinden die e e n Duitse opleving a a n b a n d e n zou leggen." "Nederland zocht tegelijkertijd n a a r e e n internationale con­ structie die v a n Duitsland e e n handelspartner zou maken. Duitsland w a s voor Nederland altijd e e n belangrijke markt ge­ weest, die n a d e oorlog bijna totaal w a s verdwenen. Dan krijg je e e n l a n g e geschiedenis v a n F r a n s e toenaderingspogin­ g e n tot d e Benelux, die uiteinde­ lijk faalden. Toen k w a m Frank­ rijk met d e Kolen­ e n Staalge­

m e e n s c h a p . Frankrijk stelde voor dat d e Duitse zware indus­ trie onder e e n supranationaal o r g a a n zou g a a n functioneren, los v a n regeringen, dat prijzen e n produktie zou regelen. Zijn eigen industrie zou Frankrijk d a n onder dezelfde controle brengen." Afgezien v a n Duitsland e n Frankrijk toonden zich vier a n ­ d e r e l a n d e n gemteresseerd in het plan: d e Beneluxlanden e n Italië. Uiteindelijk k w a m het echter in e e n verwaterde vorm tot stand. "Besluiten over prij­ zen, produktie e n marktordenin­ g e n zouden voortaan g e n o m e n w o r d e n door het supranationale o r g a a n e n niet meer door r e g e ­ ringen, m a a r door middel v a n e e n r a a d v a n ministers boven­ o p dat o r g a a n behielden d e re­ geringen echter toch wel weer e e n zekere controle."

Verdrag v a n Rome Bij d e Kool e n Staalgemeen­ s c h a p bleef het niet, doceert Griffiths verder. Geschrokken v a n d e eerste Russische k e m ­ proeven e n v a n d e Chinese m­

Johan d e Koning v a l in Korea, v o n d e n d e Ver­ enigde Staten dat Duitsland ook m a a r weer e e n eigen leger moest krijgen. Dat leek d e Fran­ s e n g e e n prettig idee e n ook het alternatieve plan om d a n m a a r e e n Europees leger op te richten boezemde h e n angst in, want d a t betekende dat er ook Duitse troepen in Frankrijk gelegerd zouden worden. Frankrijk vond d a t er eerst m a a r e e n s e e n poli­ tieke Europese g e m e e n s c h a p zou moeten komen, e e n Euro­ p e e s parlement. Dat ging Ne­ d e r l a n d weer wat te ver, w a a r ­ o p d e Nederlandse minister Beyen het voorstel d e e d om w^eer daarvoor e e n economi­ s c h e g e m e e n s c h a p op te rich­ ten, e e n douaneunie. "Al deze initiatieven ontstonden tussen 1950 e n 1952. De conver­ gentie v a n b e l a n g e n die wel d e Kolen­ en S t a a l g e m e e n s c h a p tot stand h a d gebracht, w a s echter noch a a n w e z i g voor d e defensiegemeenschap, noch voor d e politieke g e m e e n s c h a p , l a a t s t a a n voor d e economische g e m e e n s c h a p . In '54 besloot het F r a n s e parlement dat het d e po­ litieke g e m e e n s c h a p niet kon a a n v a a r d e n . Door het feit dat d a t plan omviel, vielen ook d e poltieke e n d e economische ge­ m e e n s c h a p om, als dominoste­ nen." Toen Frankrijk in 1955 e e n a n ­ d e r e regering h a d , k w a m het p l a n voor e e n douaneunie v a n Beyen weer ter tafel, wat leidde tot d e ondertekening v a n het Verdrag v a n Rome, precies der­ tig j a a r geleden. Tot zover d e geschiedenis v a n d e Europese integratie zoals die wordt gereconstrueerd op basis v a n het huidige archiefonder­ zoek. "De truuk is hoe je je door d e enorme hoeveelheid materi­ a a l h e e nwerkt," merkt Griffiths tot slot op. "Je moet uitkijken dat je niet verdrinkt e n soms prijs je jezelf geliikkig dat nog niet aUe archieven o p e n b a a r zijn, want a n d e r s zou d e hoeveelheid m a ­ teriaal n o g e e n s drie tot vier keer zo groot zijn. De m e n s e n die a a n dit project meeewerken schrijven nu natuurlijk wel on­ d e r elk artikel e e n datum e n ver­ m e l d e n welke archieven h e n ter beschikking stonden. In je ach­ terhoofd weet je altijd dat je in­ terpratie v a n d e g a n g v a n za­ k e n als er nieuw materiaal ter beschikking komt verkeerd k a n blijken te zijn."

Reputatie Griffiths k w a m begin jaren ze­ ventig voor het eerst n a a r Ne­ derland. Hij d e e d toen archief­ onderzoek voor zijn dissertatie over d e v r a a g w a a r o m Neder­ l a n d in d e eerste helft v a n d e vorige e e u w nog niet industriah­ s e e r d e . Terug in eigen land k w a m hij voor het probleem te s t a a n dat het moeilijk is om van­ tut Engeland onderzoeksbeur­ zen te krijgen om in Nederland of elders op het continent onder­ zoek te doen. "Bij historisch on­ derzoek kun je nu e e n m a a l g e e n resultaat g a r a n d e r e n e n in Engeland moet je lang v a n te voren zeer gespecificeerde voorstellen indienen. Dat m a a k ­

te het voor mij moeilijk om tel­ k e n s n a a r Nederland te kunnen komen." Hij werd hoogleraar a a n d e VU. Eerst bij sociale wetenschap­ pen, later ook bij economie e n letteren. "Het kostte mij precies dertien minuten om m e te reali­ s e r e n dat dat e e n ordinaire b e ­ zuinigingsmaatregel w a s . Bij sociale w e t e n s c h a p p e n hield ik mijn leeropdracht, m a a r ik wordt alleen b e t a a l d door eco­ nomie e n letteren." Nu vertrekt hij, zij het tijdelijk; waarschijnlijk voor vier jaar. Dat wil volgens hemzelf echter geenszins zeggen dat hij d e VU in d e steek laat. "Er wordt her­ haaldelijk gewezen op het b e ­ l a n g v a n e e n internationale re­ putatie e n als je je internatio­ n a a l wil profileren d a n moet je o p e e n g e g e v e n ogenblik wel e e n keer weg. En dit is niet zo­ m a a r e e n benoeminkje. Je moet het misschien niet in mijn eigen woorden opschrijven, m a a r er is e e n open sollicitatieprocedure geweest e n dat ik wordt geko­ zen betekent dat ik op dit gebied d e beste uit heel Europa ben. De reputatie v a n sociaal­economi­ s c h e geschiedenis a a n d e VU wordt hierdoor verbeterd." Zijn vertrek staat los v a n d e b e ­ zuinigingsoperatie w a a r hij zich d e afgelopen weken h e r h a a l d e ­ lijk over druk heeft gemaakt, zegt hij. "De reden dat ik nu bij deze bezuinigingsoperatie be­ trokken ben, is dat ik voorzitter v a n d e vakgroep geschiedenis b e n . Het is mijn t a a k om d e b e ­ l a n g e n v a n geschiedenis te ver­ tegenwoordigen. Ik h e b in En­ g e l a n d gezien hoe e e n universi­ tair stelsel werd afgeslacht ­ je kunt het nauwelijks a n d e r s n o e ­ m e n ­ e n nu zie ik hoe hier met dezelfde argumenten precies hetzelfde gebeurt. Het is niet onze plicht om ons neer te leg­ g e n bij besluiten uit Den H a a g . Je hebt het recht om n e e te zeg­ gen."

Spijkerbroeken Toch heeft Griiffiths het n a a r zijn zin in Nederland. Het cultu­ rele klimaat staat h e m wel a a n . Als goed sociaal­economisch historicus memoreert hij in dit v e r b a n d d e h o g e consumptie in Nederland v a n boeken, bloe­ m e n en...spijkerbroeken. "Dat zegt wel iets," aldus Griffiths e n hij vergelijkt d e Nederlanders met d e Duitsers, die hoog scoren in d e Eurostatistieken met bier, varkensvlees e n dure auto's. Griffiths begint zijn werkzaam­ h e d e n in Florence in oktober. O p het moment dat dit interview verschijnt is hij echter alvast t w e e weken weg. Volgens goed v a d e r l a n d s gebruik v r a a g ik Griffiths a a n het slot v a n ons gesprek of hij voor hij vertrekt n o g iemand d e groeten wü doen, wellicht e e n v a n zijn be­ stuurlijke opponenten. Hij voelt er niets voor. Een b o o d s c h a p dan? "Het is belangrijk om te probe­ r e n het gevoel v a n controle over d e situatie te behouden," be­ spiegelt hij, denkend a a n zijn door bezuinigingen getroffen vakgroep. "Maar w e zijn out of control. Er is niets w a a r v a n w e weten: als w e dat d o e n d a n blij­ v e n w e buiten schot, want d e situatie wordt b e p a a l d door wil­ lekeur. En er komt e e n volgende bezuinigingsronde e n e e n ron­ d e d a a r o p . We kunnen aUeen h o p e n dat d e bliksem niet hier inslaat. Mijn boodschap is: zorg ervoor dat er nog e e n vakgroep geschiedenis is als ik hier over vier j a a r terug kom. Als er g e e n geschiedenis meer is, m a a r e e n kransje w a a r o p staat dat hier ooit geschiedenis bestond, is dat jammer, m a a r dat verwijt ik a a n niemand."

B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen