Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 307

CULTUUR C o p p o l a d e m o n s t r e e r t technisch vernuft

Kijk, dit is füm! Vreemd blijft het. Sinds The Godfather [1972) geldt Francis Ford Coppola als een van de bes­ te hedendaagse regisseurs. Enkele van zijn films waren ook financieel een succes. Toch la­ gen latere films soms jaren op de plank, voor ze in Nederland uitgebracht werden. Misschien heeft het te m a k e n met e e n door Coppola zelf ge­ koesterd misverstand, met het idee dat pretenties zichzelf w a a r maken. Bescheiden is Coppola niet. Apocalyse Now (1979) is een v a n d e meest ambitieuze projecten uit d e filmgeschiede­ nis. Het v e r h a a l v a n d e füm is g e b a s e e r d op d e roman Heart of darkness v a n J oseph Conrad. In een artikel in het Jaarboek Film 1985 wijst J an Simons er op dat het niet toevallig is dat Cop­ pola e e n roman ter h a n d nam, w a a r ooit ook Orson Welles a a n begon. Coppola wil dat zijn füms, net als Welles' Citizen Cane, mijlpalen Ln d e filmge­ schiedenis zijn. In technisch opzicht slaagt hij d a a r zeker in. S a m e n met Lucas en Spielberg behoort Coppola tot d e generatie HoUywoodre­ gisseurs die d e modernste elec­ tronische snufjes in prachtige

Dick Roodenburg films om weten te zetten. M a a r w a a r Lucas en Spielberg nog beschouwd kunnen worden als d e knapste jongetjes v a n d e klas die zo leuk met hun lego spelen, wil Coppola meer: hij m a a k t Kunst. De füms v a n Coppola zijn op verschülende niveau's te inter­ preteren. In d e eerste plaats is er natuurlijk 'het verhaal', dat d e toeschouwers e e n identifica­ tie moet bieden. We zitten nu eermiaal in Hollywood. Maar d e gebeurtenissen e n d e persona­ ges in dat v e r h a a l verwijzen bij Coppola bijna altijd n a a r ge­ beurtenissen en verhalen uit a n ­ d e r e füms en filmgenres, op de­ zelfde manier als bijvoorbeeld schüders e n componisten zich binnen e e n traditie steUen, of zich juist tegen die traditie afzet­

Jazztragiek in Round Midnight A a n d e Franse cineast Bertrand Tavernier werd d e afgelopen week in bio­ scoop Kriterion e e n retro­ spectief gewijd met als af­ sluiting d e Nederlandse premiere v a n zijn nieuwste füm Round Midnight, ge­ noemd n a a r e e n prachtige melancholieke compositie v a n jazzpianist Thelonious Monk. Als jazzfanaat heeft Tavernier e e n langgekoes­ terde droom in vervulling doen g a a n door e e n pure jazzfilm te maken. Het v e r h a a l is g e b a s e e r d op d e vriendschap tussen Francis P a u d r a s en d e door hem a a n b e d e n musi­ cus Bud PoweU, e e n v a n di grote pianisten uit d e jazz­ geschiedenis, die door drank e n drugs in d e ver­ nieling raakt, jarenlang door Jan e n aUeman wordt misbruikt, n a zijn vlucht n a a r Europa weer wat op d e b e e n wordt geholpen door zijn F r a n s e fan om vervolgens n a zijn terug­ keer n a a r d e USA in 1966 op 42­jarige leeftijd te overlijden. De hoofdrol wordt ge­ speeld door Dexter Gor­ don, professioneel jazzmu­ sicus e n al e e n kleine vijftig j a a r als zodanig werk­ z a a m . Hij is e e n imposante persoorüijkheid met e e n rij­ zige gestalte en een stem als e e n catacombe. Als te­ norsaxofonist heeft hij slechts in d e schaduw hoe­ ven s t a a n v a n Sonny Rol­ lins, John Coltrane e n Les­ ter Young. Zoals zovele jazzmusici heeft hij talloze malen in d e gevangenis

gezeten, is a a n d e drank e n d e drugs geraakt, heeft vele inzinkingen gekend e n is tenslotte uit teleurstel­ ling over het uitblijven v a n erkenning n a a r Europa ge­ komen. Als zodanig is hij d e uitgelezen persoon om d e rol v a n saxofonist Dale Turner in d e füm te spelen. De muziek in d e füm is live o p g e n o m e n e n met musici als Herbie Hancock, Way­ n e Shorter, Ron Carter, Tony WüHams e n Dexter Gordon zelf zijn d e ver­ wachtingen natuurlijk h o o g g g e s p a n n e n . Toch valt het geheel ietwat te­ g e n . Veel v a n d e muziek is te modern om d e sfeer v a n het eind v a n d e jaren 50 te suggereren. Bovendien is te horen dat Dexter Gor­ don op doktersadvies zijn toeter een p a a r j a a r niet heeft a a n g e r a a k t , want v a n zijn geweldige toon rest slechts e e n fletse schim. Alleen Herbie Han­ cock maakt zijn faam wraar als pianist e n componist. Voor d e gemiddelde kijker is 'Round Midnight' w a a r ­ schijnlijk e e n zeer boeien­ de, voor d e jazzliefhebber echter niet meer d a n een redelijke jazzfüm. Bij e e n film over jazz, die boven­ dien live wordt opgeno­ men, is dat e e n groter risi­ co d a n bij füms die jazz als muziek gebruiken, zoals L 'ascenseur pour l'echa­ faud met muziek v a n Mües Davis en Alfie, waarvoor Sonny RoUins d e muziek schreef. Niettemin blijft d e füm e e n a a n r a d e r .

(Francis

Lesman)

Frederic Forrest, Nastassia Kinski e n Francis Ford Coppola tijdens d e o p n a m e n voor One from the heart. ten. Hun werk becommenta­ rieert d e eeuwerüange geschie­ denis v a n d e schüderkunst of v a n d e muziek. Füm bestaat al­ leen nog niet zo lang. The Outsi­ ders uit 1983 is het verhaal over klassentegenstellingen in e e n kleine stad, m a a r meer nog d a n dat herinneren d e p e r s o n a g e s a a n füms uit d e vijftiger jaren met helden als James D e a n e n is d e füm e e n h o m m a g e a a n d e klassieker Gone W ith The W ind. En Coppola g a a t nog verder. Naast d e verwijzing bianen zijn eigen 'vakgebied' is hij niet te beroerd om p a k w e g 2300 j a a r cultuurgeschiedenis in zijn füms te verwerken. Moge duidelijk zijn dat dit door d e kritiek, laat s t a a n door het grote publiek niet altijd opgepikt e n dientengevol­ g e door HoUywood niet altijd gepikt wordt. lUustratief is in dit v e r b a n d weer The Outsiders. Toen d e füm, p a s n a twee jaar, in Nederland werd uitgebracht, schreef e e n krant, in v e r b a n d met d e J ames Dean­citaten, over e e n goedkoop succes. Een a n d e r e recensent v a n dezelfde krant k w a m erücele weken later

tot e e n heel a n d e r e conclusie. A a n d e h a n d v a n e e n artikel in het Belgische blad Andere Ci­ nema, w a a r i n d e film g e a n a l y ­ seerd wordt met behulp v a n d e retorica van, jawel, Aristoteles, Het hij zien dat The Outsiders als e e n geniale füm beschouwd moet worden. Die verwijzing n a a r d e Griekse füosofie komt niet uit d e lucht vaUen. In Rumble Fish (1983) praat een van de personages over d e Griekse mythologie als­ of hij het over het weer heeft. De reacties op d e laatste füm va­ rieerden v a n 'absoluut meester­ werk' tot 'prachtige beelden, m a a r hoUe pretenties'. En zo hoort het ook. Iemand die Kunst maakt, moet niet denken dat ie­ d e r e e n dat w a a r d e e r t e n dat vanzelf d e bioscoopzaal vol komt. Coppola's probleem is dat hij in Hollywood werkt en dat d a a r voUe zalen het enige crite­ rium zijn. Door dit misverstand duurde het drie j a a r voordat w e Rumble Fish in Nederland te zien kregen. Jammer, want fümen k a n Cop­ pola. In One From The Heart

(1982, slechts anderhalf j a a r op d e plaiüc) trok hij alle registers v a n zijn technisch kunnen open. Voor het verhaal hoef je d e füm niet te zien, b a n a l e r k a n n a u w e ­ lijks, m a a r wat e e n beelden! De­ cors w a a r FeUini e e n puntje a a n k a n zuigen, prachtige overvloei­ ers v a n d e e n e scène n a a r d e a n d e r e , e e n schitterende be­ lichting. Op elk moment roept Coppola je toe: Kijk, dü is FILM! One From The Heart is hele­ m a a l in d e studio opgenomen. Dit kunstmatige karakter wordt versterkt doordat d e film begint met e e n openschuivend gordijn, dat weer dicht g a a t als d e füm afgelopen is: film als e e n schouwspel, kitsch tot kunst ver­ heven. Deze week g a a t Coppola's nieuwste, Peggy Sue Got Mar­ ried, in première. Zomaar, zon­ der eerst e e n poosje op d e plank te liggen.

One From The Heart draait w o e n s d a g 28 j a n u a n en Rumble Fish vnjdag 13 febru­ a n om 21.00 uur en z o n d a g 15 febnian om 14.30 uur m Filmhuis Uilenstede, tele­ foon 5488076. Peggy Sue Got Mamed draait vanaf volgende week m d e biosco­ pen. Outsiders wordt m m a a r t vertoond m Filmhuis Uilenstede.

Het oog van de minnaar V a n d a a g wordt in het Ste­ delijk Museum e e n exposi­ tie v a n het beeldend werk v a n schüder/dichter Luce­ bert geopend. Het betreft d e coUectie Groenendijk die het museum verworven heeft. Groenendijk, tand­ arts e n g o e d e vriend v a n d e kunstenaar heeft diens ontwückeling nauwgezet gevolgd. De collectie, gro­ tendeels tekeningen, geeft e e n goed overzicht. Lucebert is sterk geïnspi­ reerd door het surrealisme (vooral Miró) e n d e naïeve kindertekening. Het boek Bildnerei der Geisteskran­ ken v a n Prinzhom m a a k t e diepe indnüc op hem. In zijn vroege werk zijn die in­ vloeden het sterkst a a n w e ­ zig. De voorsteUingen h e b ­ b e n e e n sprookjesachtig karakter. Uit e e n onder­ grond v a n strepen e n vlek­ ken laat Lucebert gezich­ ten, figuren, koningen, nar­ ren e n monsters ontstaan in d e losse stijl v a n e e n kindertekening. Langzamerhand ontwik­ kelde Luceberts werk zich in e e n meer 'realistische' richting. De stijl blijft kari­ katuraal m a a r er worden

nu echte mensen afge­ beeld, er is meer a a n d a c h t voor het dagelijks leven. Deze ontwikkeling is vol­ g e n s h e m n a u w verbonden met zijn langdurige verblij­ ven in Spanje. De kleuren worden helderder onder invloed v a n het feUe licht. m a a r hij werd vooral door het geestelijke klimaat v a n dat land beïnvloed: "Dat klimaat heeft immers niets te m a k e n met d e b e k e n d e toeristische frivoliteiten. m a a r aUes met e e n uiterste gestrengheid waarbij d e uitersten v a n het b e s t a a n . geboorte en dood, met gro­ te intensüeit e n niets ver­ bloemende helderheid in ogenschouw worden geno­ men. Kort geleden z a g üs; Van der Keukens Een film voor Lucebert. J e z a g d e kunste­ n a a r onder a n d e r e een groot doek schüderen. Uit vlekken e n klodders verf in feUe kleuren toverde hij grimmige gezichten, mon­ sterachtige wezens e n grij­ zende gebitten. Telkens w e r d e n d e gezichten over­ geschüderd e n ontstonden rueuwe groeperingen v a n bizarre flguren. Het schü­

derij w a s steeds in b e w e ­ ging, leek nooü af te ko­ men. Lucebert hecht meer w a a r d e a a n het creatieve proces d a n a a n het gestol­ d e beeld: "Een goed ge­ dicht, e e n goed schüderij is d a n ook nooit af, het is open en slordig, het zwijgt niet terwijl het lijdt of lacht. het laat zich g r a a g bedui­ melen e n v e r a n d e r e n door d e tijd, door e e n zonder­ ling." De woorden 'luce' e n 'bert' betekenen beide 'licht' (res­ pectievelijk Italiaans e n oud­germaans). Een goed pseudoniem voor e e n m a n wiens werk getuigt v a n nauwgezette w a a r n e m i n g v a n zowel d e uiterlijke als d e innerlijke realiteit. Zijn versregels "elk oog is e e n wandluis in het enorme al­ h a m b r a v a n d e droom", "in elke zinruge h a n d is ook e e n oog gevlochten", "het oog v a n d e mirmaar be­ staat om d e blinden te red­ den" zouden zijn motto kunnen zijn.

(Iris Dik) Lucebert (collectie­Groenendijk) 24­1 t / m 15­3 m het Stedelijk Mu­ seum.

IQ

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen