Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 447

3 APRIL 1987

Prof. C. A. v a n Peursen lichtte d e dertien opleidingen door

Theologisch bedrijf in ons land vaart wel Het theologisch bedrijf staat er goed bij. Dat is d e voornaamste conclusie die d e emeritus­ hoogleraar in d e filosofie dr. CA. van Peursen trok n a e e n intensieve inventarisatie v a n d e dertien theologieopleidingen in ons land. Na anderhalf j a a r leverde hij vorige week zijn b e ­ vindingen in bij zijn opdrachtgever, d e R a a d v a n Advies voor het Wetenschapsbeleid (RAWB). Eind mei zal die officieel d e minister adviseren. Wat stelt theologisch weten­ schappelijk onderwijs e n onder­ zoek n o g voor? Is er sprake v a n a a n p a s s i n g a a n deze tijd? Kun­ nen a n d e r e religies niet dezelf­ de rechten d o e n gelden op uni­ versitair onderwijs? Dat w a r e n v r a g e n die professor Van Peur­ sen op zijn pelgrimsreis v a n ka­ tholiek tot gereformeerd oplei­ dingsinstituut door het land meenam. Van Peursen w a s er n a a r zijn zeggen bij zijn onder­ zoek goed v a n bewust d a t d e minister in d e verschillende theologieopleidingen g a a t snij­ den. M a a r volgens h e m ligt het niet in Deetmans bedoeling om b e p a a l d e instellingen definitief op te heffen. Goed onderzoek zal financieel ondersteund wor­ den e n w a a r elders onderzoek g e d a a n k a n worden zullen stu­ dierichtingen worden gecombi­ neerd. Ook d e w e t e n s c h a p d e r g o d g e ­ leerdheid zal verplicht uit d e b e ­ ker d e s onheus moeten drinken, dat moge duidelijk zijn. Hoe er uiteindelijk in het theologisch vlees g e s n e d e n wordt hoeft pro­ Hij heeft n o g g e e n kennis geno­ men v a n d e letterlijke tekst v a n Deetmans schets. A f g a a n d e op d e berichten die in d e pers ver­ schenen zijn, is Vlijm echter zeer te spreken over het discussie­ stuk v a n d e bewindsman. De werking v a n het bonnensys­ teem is voor h e m n o g niet g e ­ heel duidelijk. Voorshands komt het h e m voor d a t d a a r d e nodi­ ge h a k e n e n ogen a a n zitten. Belangrijker is volgens Vlijm d e voorgestelde slechting v a n mu­ ren tussen universiteiten e n ho­ gescholen e n het creëren v a n een gevarieerd assortiment v a n opleidingen e n cursussen. De g e d a c h t e n die d e onderwijs­ minister in zijn schets verwoordt komen niet uit d e hemel vallen, meent VUjm. "AI vanaf het begin v a n zijn ministerschap heeft Deetman er g e e n geheim v a n gemaakt d a t w e toe moeten n a a r é é n stelsel v a n hoger on­ derwijs." En zelf heeft Vlijm in 1983 gelijksoortige ideeën ont­ vouwd. S a m e n met dr. G. Bren­ ninkmeijer e n dr. S. Wiegersma w a s hij d e auctor intellectualis v a n het zogenoemde conver­ gent onderwijsmodel. In d a t model, d a t w e g e n s d e opheffing v a n d e Academische Raad nooit officieel b e h a n d e l d is ("waarschijnlijk w a s er g e e n s p a a n v a n heel gebleven") maar, zo vermoedt Vlijm, ken­ nelijk toch indruk heeft g e m a a k t op het ministerie, is het onder­ wijs zó ingericht dat het meer tegemoet komt a a n d e indivi­ duele w e n s e n e n capaciteiten v a n studenten. G e e n studiepro­ grammering 'van boven af', geen curriculum dat v a n het eerste tot e n met het vierde j a a r vastligt, m a a r e e n systeem waarin d e student n a a r eigen believen het vakkenpakket s a ­ menstelt.

fessor Van Peursen echter niet uit te maken. In feite heeft hij zich d e afgelopen periode voor­ a l beziggehouden met d e verde­ dicfing v a n het theologisch b e ­ drijf. De eigenlijke keuring komt toe a a n d e verkenningscommis­ sie die binnenkort geïnstalleerd wordt om d e minister v a n con­ crete adviezen te g a a n voor­ zien. Wat Van Peursen voornamelijk heeft verheugd is d a t aDe instel­ lingen h u n soms w a t omstreden wetenschapspretenties toch w a a r m a k e n . Ze h e b b e n a a n h e m verklaard d a t G o d als zo­ d a n i g niet het object v a n hun theologie is e n d a t is heel ver­ standig, aldus d e professor. Wat is d a t d a n wel? "Nou, d e erva­ ring, d e geschriften, d e verha­ len e n d e uitleg d a a r v a n . Die b o o d s c h a p p e n worden theolo­ gisch geïnterpreteerd e n histo­ risch onderzocht. Theologie d u s die n a u w s a m e n h a n g t met d e innerlijke ervaring." Er wordt a a n d e verschillende instellin­ g e n sowieso veel wetenschap­ pelijk werk g e d a a n , constateert

AUy Smid Van Peursen. Het theologisch bedrijf is niet alleen e e n b e ­ roepsopleiding, ook al kiest a a n d e VU n o g 80 procent v a n d e afgestudeerden voor het predi­ kantenvak. Dat is e e n lichte toe­ n a m e volgens hem. Gemiddeld voor aDe opleidingen geldt ove­ rigens e e n p e r c e n t a g e v a n 60 d 70. N a a s t het relatief hoge a a n t a l promoties h e b b e n d e meeste in­ stellingen veel internationale contacten. Hun maatschappelij­ k e uitstraling is volgens Van Peursen ook goed. Theologen b r e n g e n regelmatig adviezen uit a a n d e Gezondheidsraad e n a a n ministeries. Ze zijn bezig met d e invloed v a n d e m a s s a ­ media, onderzoek o p sociaal­ psychologisch gebied e n bij­ voorbeeld met vraagstukken over vrede e n veiligheid. Van Peursen vergeleek ook het a a n ­ tal theologische dissertaties met die v a n d e a n d e r e alfa­facultei­ ten. D a n blijkt d e theologische produktiviteit er o p elke univer­ siteit uit te springen. Zijn die 13 theologische instel­ lingen gezien de toene m ende secularisatie toch niet wat te­ veel volgens u? "Ik h e b in mijn rapport gespro­ k e n over e e n nogal chaotische hoeveelheid, m a a r niet in ter­ m e n v a n teveel of te weinig. Chaotisch omdat er rijksuniver­ siteiten zijn w a a r b i n n e n e e n du­ plex ordo geldt. Dat is het ver­

Prof. Van Peursen: Alle instellingen m a k e n hun soms w a t omstre­ d e n wetenschapspretenties w a a r . Foto Bram de Hollander schijnsel d a t er binnen é é n fa­ culteit n a a s t rijkshoogleraren ook kerkelijke hoogleraren functioneren met verschillende b e v o e g d h e d e n . Hiernaast zijn e r confessionele opleidingen als d e VU e n Nijmegen e n hoge­ scholen die v a n vier verschillen­ d e kerkgenootschappen uit­ g a a n . Bij d e hogescholen wor­ d e n hoogleraren door d e syno­ d e b e n o e m d e n o p d e universi­ teiten niet. Wordt er al gesproken over het samengaan van de theologi­ sche faculteit aan de VU met de theologische hogeschool in Kampen om dat deze opleidin­ gen in veel opzichten te vergelij­ ken zijn? "Nee, want daarbij spelen d e getallen e e n rol. Kampen heeft m e e r d a n 400 studenten e n VU

'Rigide scheiding wo en hbo niet lang meer te handhaven' "De w e e r s t a n d e n bij wetenschappers zijn nog groot. Maar op d e l a n g e termijn zal d e integra­ tie tussen wetenschappelijk onderwijs e n hoger beroepsonderwijs e e n feit zijn", zegt prof. dr. L. Vlijm, voormalig voorzitter v a n d e universiteits­ r a a d e n thans adviseur v a n het coUege v a n b e ­ stuur. Hij is verheugd over Deetmans schets v a n het toekomstige hoger onderwijs die vorige week is uitgebracht. Het cafetaria­model wordt het in d e volksmond genoemd. "Zelf d e n k ik eerder a a n e e n restau­ rant", verbetert Vlijm, "met goe­ d e koks die d e afnemers advise­ r e n over d e gerechten". Wat hij m a a r wil zeggen: e e n conver­ gent model is aUeen vruchtbaar als er e e n veel betere studiebe­ geleiding komt d a n nu v a a k het g e v a l is. Zeker, d e huidige opzet v a n d e universitaire studie kent wel enige keuzevrijheid. Zo bestond bij d e studie biologie (VTijms oor­ spronkelijke werkplek) d e regel d a t studenten é é n bijvak geheel n a a r eigen goeddunken moch­ ten invullen e n e e n t w e e d e bij­ v a k bij e e n a a n p a l e n d e studie­ richting konden volgen. Een a a n t a l docenten heeft in het verleden echter getracht in z'n adviezen sturend o p te treden, d u s d a n i g d a t studenten binnen d e eigen discipline bleven stu­ deren, weet Vlijm. De b e w e e g ­ r e d e n w a s even simpel als laak­ b a a r : w a n n e e r studenten 'bui­ ten d e deur' studeren kost dat d e studierichting uiteindelijk perso­ neelsplaatsen.

Wim Crezee VUjm verwacht niet dat d e inte­ gratie v a n WO e n h b o op korte termijn werkelijkheid zal zijn. Zo'n proces kost immers 15 tot 20 j a a r . En, zo realiseert hij zich^ d e w e e r s t a n d e n v a n d e zijde v a n w e t e n s c h a p p e r s zijn groot." Ze zijn opgegroeid met het huidige systeem e n h e b b e n d a a r i n h u n b a a n gevonden. Velen d e n k e n d a t het thans b e s t a a n d e model het enig mogelijke is." Sommigen vrezen ook e e n d a ­ ling v a n het niveau v a n het w e ­ tenschappelijk onderwijs w a n ­ n e e r d a t geïntegreerd wordt met het hoger beroepsonder­ wijs. "Kinderpraat", oordeelt Vlijm resoluut. "Heeft e e n biolo­ giestudent altijd e e n b r e d e op­ leidiiig nodig?! Als je onderzoe­ ker wilt worden, k a n je d a t n o g altijd later erbij leren. Een pro­ fessor moet ook altijd bijleren! Je doet studenten onrecht a a n als je eisen a a n ze stelt, w a a r velen uiteindelijk niets a a n hebben." Vlijm schat d a t 60 tot 70 procent v a n d e afgestudeerden g e e n

Prof. Vlijm: 'Cafetaria? Ik denk zelf eerder a a n e e n restaurant.' Foto Michel C l a u s AVC/VU

b e r o e p uitoefent dat direct g e ­ koppeld is a a n d e kennis e n v a a r d i g h e d e n o p g e d a a n tij­ d e n s d e studie. M a a r hoe groot d e w e e r s t a n d e n ook zijn, d e integratie met het h b o zal op d e l a n g e termijn e e n feit zijn ­ d a a r is Vlijm heilig v a n overtuigd. Over d e verhouding onderwijs e n onderzoek ­ n o g zo'n heikel punt ­ wordt in d e schets v a n Deetman e e n "institutionele los­ koppeling" als wenselijk gezien: wél personele unies, m a a r voor het overige e e n organisatori­ sche scheiding tussen beide a c ­ tiviteiten. Ook deze g e d a c h t e is geheel in d e lijn v a n w a t Vlijm cum suis ooit o p papier h e b b e n gezet. Hijzelf wil n o g wel e e n stapje verder g a a n . Vlijm ziet positieve k a n t e n a a n het Amerikaanse fe­

m e e r d a n 300. O m twee v a n d e grootste s a m e n te voegen zou h e e l onlogisch zijn." Weet u hoe m en op dit m om ent denkt over het voorstel van de dekaan van de VU prof. dr. K. U. Gdbler om te komen tot een Am ­ sterdams m sa enwerkingsver­ band van de drie theologische instellingen van de VU, UVA en KTHA? "Dat wordt door alle drie instel­ lingen begroet. M a a r het g a a t d a n om e e n coördinatie v a n d e studieprogramma's e n niet om e e n samenvoeging. Verder h e b ik b e g r e p e n dat ze zelfs willen bevorderen d a t studenten e e n gedeelte v a n hun p r o g r a m m a a a n e e n v a n d e a n d e r e instel­ lingen g a a n volgen. Van e e n samensmelting is voorlopig g e e n sprake."

nure­system waarbij d e hoogle­ r a a r n e g e n m a a n d e n in het j a a r o p d e loonlijst v a n d e universi­ teit staat. De resterende drie m a a n d e n k a n d e hooggeleerde n a a r vrije keuze invullen: door met zelf verworven subsidies onderzoek te doen, door sum ­ mer­courses te geven, of g e ­ woon g e n o e g e n te n e m e n met minder inkomen. Vlijm: "Een dergelijk systeem is in Nederland niet één­twee­drie in te voeren, m a a r d e achterlig­ g e n d e g e d a c h t e om w a t meer keuzevrijheid te creeeren spreekt m e a a n . Het is niet goed d a t eUce hoogleraar die onder­ zoek doet verplicht is ook onder­ wijs te geven, e n andersom. Sommigen h e b b e n doodeen­ voudig niet d e kwaliteiten om beide taken op niveau te ver­ richten." Niet aUeen d e kwaliteit v a n het onderzoek, m a a r ook die v a n het onderwijs moet b e ­ keken worden ­ d a t spreekt. "Als e e n docent g e e n motiverend college k a n geven, d a n moet je h e m korten! Of d e cursus af­ schaffen!" De verantwoordelijkheid voor d e vormgeving v a n d e toekomst deelt d e overheid met d e univer­ sitaire instellingen, schrijft Deet­ m a n in zijn schets. Wat te den­ k e n v a n d e positie v a n d e VU als bijzondere universiteit in dat v e r b a n d ? Nu, het tij is d e afgelo­ p e n e e u w gekeerd, zegt VUjm. Jongelui zijn door d e b a n k geno­ m e n niet meer beUjdend lid v a n e e n kerkgenootschap, m a a r ­ e n d a t moet d e verslaggever vooral noteren ­ w e leven aller­ minst in e e n a­religieuze tijd. De protestants­christeUjke krachten dienen evenwel gebundeld te worden, viodt Vlijm. De VU moet s a m e n w e r k e n met d e hbo­clus­ ters v a n ZwoUe e n Diemen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen