Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 450

3 APRIL 1987 De hoogste tijd dus voor e e n groots opgezet symposium, on­ der d e titel 'Patient, zorg e n ma­ nagement' vorige week woens­ d a g in d e VU. Op dit derde sym­ posium dat d e Stichting Sympoz ("Platform voor ontwikkelingen binnen d e gezondheidszorg") organiseerde, stond d e techniek centraal. Het voortschrijden der techmek heeft voor d e gezond­ heidszorg grote gevolgen, op drieërlei vlak. De kostenbeheer­ sing wordt moeilijker, het taken­ pakket v a n d e verschillende b e ­ roepsgroepen in d e gezond­ heidszorg verschuift e n tenslot­ te: nieuwe methoden v a n on­ derzoek en behandeling roepen v a a k nieuwe ethische v r a g e n op. Steeds meer a p p a r a t u u r trekt steeds meer a a n d a c h t v a n verpleegkundigen, terwijl die zelf liever hun tijd besteden a a n e e n persoonlijke begeleiding v a n patiënten. Symposiumvoorzitter, ex­onder­ wijzer Koos Postema, loofde d e mooie woorden v a n d e Rotter­ d a m s e hoogleraar sociale pe­ dagogiek pr ot.dr . C.J. Zwa r t, over d e w a a r d e v a n het hoUsme voor d e gezondheidszorg. Dat is e e n mooi tegenwicht voor "de fixatie op: wat moeten w e d o e n met d e beperkte middelen" e n d a n wordt tenminste ook weer zichtbaar "wat d e samenbin­ d e n d e identiteit is, vooral in gro­ te organisaties tegenwoordig het meest verborgen deel v a n d e organisatie". Maar p a s echt w a r m liep het 1200­koppige pu­ bliek voor d e lezing v a n d e Leid­ s e hoogleraar medische ethiek mevrouw pr of.dr . H.M. Dupuis. H a a r v e r h a a l w a s opgebouwd rond d e tegenstelling tussen zelfbeschikking v a n d e patient e n betutteling door d e zorgver­ leners. "Wat is 'het zo goed mo­ gelijk doen zijn v a n d e gezond­ heid e n wie bepaalt dat?", zei ze n a a r aanleiding v a n d e om­ schrijving v a n zorg in d e Dikke Van Dale. Dat hangt ook af v a n het soor t patiënten w a a r het om gaat, be­ toogde ze. En er zijn er drie, hield ze h a a r publiek voor. De eerste soort is patient, omdat ze niet voor zichzelf kunnen zor­ g e n . Anderen zijn het omdat ze denken dat ze niet voor zichzelf kunnen zorgen. De derde groep is patiënt omdat a n d e r e n vin­ d e n dat ze niet voor zichzelf kun­ n e n zorgen, zij zijn patient g e ­ maakt. Bij d e laatste groep n o e m d e ze als voorbeelden v a n d e bijpassende zorgcultuur d e screening v a n bevolkingsgroe­ p e n op b e p a a l d e ziekten, het d o e n v a n o n g e v r a a g d e medi­ sche ingrepen e n soms d e op­ v a n g v a n bejaarden. Per 'soort' stelde ze vervolgens d e v r a a g : "Waarom is er sprake v a n zorg­

cultuur? W a a r o m d o e n m e n s e n het niet gewoon zelf?" O m d a t zelfzorg, of volstaan met alleen advisering in principe mogelijk is bij d e tweede cate­ gorie patiënten (degene die d e n k e n dat ze niet voor zichzelf kunnen zorgen) durfde ze d e b o u d e bewering a a n dat het merendeel v a n het huidige a a n ­ bod a a n gezondheidszorg on­ nodige zorg is. "Die m e n s e n kunnen het wel zelf, m a a r ze willen het blijkbaar niet. De meeste cfriepjes e n verkoudhe­ den, buiklopen en hoofdpijnen, g a a n vanzelf over. Andere ziek­ ten zijn, voor wie wil, zelfs volle­ dig voorkoombaar. Men denke a a n seksueel o v e r d r a a g b a r e a a n d o e n i n g e n e n sportblessu­ res. Stress e n relatieproblemen zijn beroerd, m a a r kunnen veel­ a l effectiever door d e persoon zelf, d a n door e e n hulpverlener a a n g e p a k t worden." Dupuis stelde d a a r n a d e types zorg die d o o r g a a n s het meest a a n s p r e k e n ter discussie: "Ten onrechte vinden w e het vanzelf­ sprekend dat sportletsels be­ h a n d e l d worden, dat je voor e e n griepje n a a r d e dokter gaat, e n dat iemand met e e n dodelij­ k e a a n d o e n i n g recht heeft op alle beschikbare geneesmidde­ len e n operaties, ook al is er v a a k reden tot twijfel a a n het effect ervan", zo betoogde zij.

Paternalisme "Wie zonder erfelijke h a n d i c a p s ter wereld komt in een g o e d e samenleving, wie gezond leeft, g o e d e voeding krijgt e n niet door geweld uit d e omgeving het loodje legt heeft e e n cfiote k a n s op e e n l a n g leven. M a a r \wie is er zo verstandig?," vroeg ze. Hiermee scherpte ze d e te­ genstelling tussen autonomie v a n d e patiënt e n paternalisme in d e zorgcultuur, e n d e v r a a g welke zorg er beschikbaar moet zijn, verder a a n . Haar stelling luidde dat iemand iets ru'ef ge­ ven, e e n meer verdedigbare vorm v a n paternalisme is d a n i e m a n d iets opdringen. Deze stelling zou later op d e d a g bij het onderwerp over selectie v a n patiënten in d e discussie verder ingevuld worden. Dupuis gaf h a a r publiek tenslot­ te ter overweging m e e om men­ s e n dwingen om zich met be­ trekking tot hun gezondheid op­ timaal te gedragen, om vervol­ g e n s in d e gezondheidszorg d e nadruk te leggen op b a s a l e zorg e n advisering, e n mensen die d a n tóch nog risicovolle h a n d e ­ lingen willen beleven d e moge­ lijkheid geven zich d a a r a p a r t voor te verzekeren. "O ok dat is weliswaar paternalisme, m a a r

het m a a k t niet on­vrij. Alle keu­ zes blijven immers voor ieder­ e e n open, aUeen het a a n b o d e n d e financiering veranderen." Een gezondheidszorg die men­ s e n dwingt om iets te onder­ g a a n of te a a n v a a r d e n , vindt d e ethica o n a a n v a a r d b a a r . Wat betreft zelfbeschikking v a n d e patiënt e n d e betutteling door d e zorgverleners, vloog d e Maastrichtse hoogleraar ge­ zondheidsrecht r mev ouw prof.dr. H.D.C. Roscam Abhing, niet zo hoog e n ver als Heleen Dupuis. "Het (ongezonde) ge­ d r a g v a n d e patiënt k a n niet als criterium worden gehanteerd. Het enige juiste criterium­voor d e arts is d e keuze v a n d e diag­ nostische of therapeutische me­ thoden te relateren a a n het ge­ zondheidsprobleem v a n d e in­ di'viduele patiënt", vond zij.

Object

O

'Meer technol( zorg patiëi Bij congressen waar dilemma's worden bespro­ ken, zijn ethici tegenwoordig onontbeerlijk. Die waren vorige week dan ook op een strategisch moment als opwarmertje a a n het begin van het symposium Patiënt, zor g en management, op het publiek losgelaten. De cultuur van de be­ zorgdheid, zoals de Rotterdamse sociaal­peda­ goog Zwart dat uitdrukte, dreigt uit het zieken­ huis te verdwijnen. Invoering van nieuwe me­ thoden van onderzoek en behandeling en

Roscam Abbing ging onder a n ­ d e r e in op d e gevolgen v a n d e invoering v a n nieuwe technolo­ gie in ziekenhuizen. Na d e veel­ z e g g e n d e formulering dat het technologiseringsproces "onge­ twijfeld positieve aspecten heeft voor d e patiënten", ging ze di­ rect door n a a r d e nadelen. "Zo dreigt d e patiënt object v a n d e techniek te worden in plaats v a n subject v a n zorg", begon ze. "Het menselijk karakter v a n zorg wordt m e d e door d e sterke t o e n a m e v a n d e medisch­tech­ nische mogelijkheden meer e n meer verdrongen. Gespeciali­ s e e r d e voorzieningen zijn in veel ziekenhuizen ongeremd ontwikkeld. Dit gebrek a a n maathouden, aldus e e n rapport v a n d e KNMG, heeft ertoe ge­ leid d a t d e produktiemiddelen in veel gevallen meer zijn afge­ stemd op prestige­ e n concur­ rentie­overwegingen d a n op overwecfingen v a n doeltref­ fendheid e n doelmatigheid", al­ dus Roscam Abbing. Ze schetste e e n beeld v a n onze gezondheidszorg w a a r i n m e d e als gevolg v a n d e technologise­ ring sprake is v a n e e n voort­ schrijding specialisatie, die ver­ snippering en d a a r d o o r gebrek a a n coördinatie v a n d e zorg rond d e patient in d e h a n d w^erkt. "De verenging v a n d e oriëntatie v a n d e arts k a n ertoe leiden dat voor d e algehele ge­ zondheidstoestand v a n d e p a ­ tiënt relevante aspecten over het hoofd worden gezien, dat doublures optreden in onder­ zoekingen e n dat onduidelijk­ heid ontstaat omtrent verant­ woordelijkheden e n bevoegd­ heden." De gevolgen v a n dit alles voor verpleegkundigen worden vol­ g e n s h a a r over het a l g e m e e n veronachtzaamd. Verpleegkun­ digen zijn d e beroepsgroep die door hun werkgever nogal e e n s wordt beschouwd als 'verleng­ d e aim' v a n d e artsen, m a a r die zichzelf liever ziet als verdedi­ ger v a n d e b e l a n g e n v a n d e patient. Zo'n belangenbeharti­ ger zullen zieken in d e toekomst h a r d nodig, leren w e uit d e toe­ s p r a a k v a n Roscam Abbing. "Door e e n beleid dat primair is gericht op d e b e l a n g e n v a n d e organisatie en d e professie, dreigen patiëntenbelangen in g e v a a r te komen", waarschuw­ d e zij.

'Care' of 'cure'

Dupuis: "Waarom doen m e n s e n het gewoon niet zelf?" Foto AVC/vu

E e n s y m p o s i u m d a g l a n g discussie oi

Aansluitend bij het beroepsper­ spectief v a n d e verpleegkundi­ g e n k w a m eeti nieuwe tegen­ stelling boven tafel: die tussen 'care' e n 'cure' of, om in het jar­ gon v a n het symposium te spre­ ken, tussen zorgcultuur en be­ handelcultuur. Met 'Care' omvat fysieke basiszorg (wassen, eten, ontlasting afvoeren) e n psycho­

Het symposium trok 1200 bezoekers sociale begeleiding. Slecht nieuws voor patiënten: volgens diverse ongeruste spreeksters moet het 'care'­as­ pect het onderspit delven. De bezorgde verpleegkundige ver­ dwijnt v a n uw ziekbed. Ze komt n o g slechts als u e e n injectie of infuus nodig heeft of als u door het door liggen ­ ze heeft immers g e e n üjd meer om u e e n p a a r keer per d a g op uw a n d e r e zij te rollen ­ verwondingen oploopt. De professor gezondheidsrecht vestigde ook kort d e a a n d a c h t o p d e juridische gevolgen voor verpleegkundigen als zij medi­ sche handelingen v a n artsen moeten overnemen. Iemand die buiten noodzaak om d e g e n e e s ­ k u n d e uitoefent, is n a a r d e letter v a n d e wet strafbaar. Zij w e e s aldus op "de neiging bij artsen om steeds meer h a n d e ­ lingen a a n verpleegkundigen te delegeren, zonder dat dit steeds strookt met d e respectievelijke juridische verantwoordelijkhe­ d e n of met d e verpleegkundige deskundigheid." Het g a a t d a n veelal om taken, w a a r artsen in

d e dagelijkse praktijk niet meer a a n toekomen, m a a r ze besef­ fen niet dat verpleegkundigen d a a r d o o r niet a a n hun eigen ­ primair patiëntgerichte ­ taken toekomen. Roscam Abbing: "On'vrede e n ziekteverzuim zijn hiervan het gevolg."

Verbetering? Maakt nieuwe'technologie ook e e n betere gezondheidszorg? Die v r a a g stond centraal in mid­ d a g bij d e keuzesessie 'techno­ logie en zor g'waar d e Groning­ s e onderzoekster mevr ouw rd s. A.H.G. de Vr ies­Gr iever een on­ derzoek presenteerde n a a r de invloed v a n nieuwe technologie o p d e inhoud v a n verpleegkun­ dig werk in a l g e m e n e zieken­ huizen. H a a r laatste stelling bij d e lezing luidt: 'Het valt bij het huidige beleid in d e gezond­ heidszorg noch patiënten, noch verpleegkundigen a a n te r a d e n zich in e e n intensive c a r e unit te be^vinden'. Uit h a a r onderzoek blijkt dat a p ­

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen