Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 547

5 JUNI 1987 "Ik ben een Irenisch mens", zegt Firet, "dat wil zeggen: op d e vre­ de uit. Dat h e b ik althans v a a k gehoord v a n anderen, dus er moet iets v a n w a a r zijn. Ik k a n mijzelf niet voorstellen m e e n optocht, achter één b e p a a l d vaandel a a n . Dat is v a a k g e e n gemakkelijke positie. Het k a n uitgelegd worden als lafheid. Ik geloof dat dat bij mij niet het geval is. Bij mij is dat e e n kwes­ tie van ingebakken relativisme. Ik leer het meest v a n de mensen waar ik het niet m e e e e n s ben, want zij dwingen me tot n a d e n ­ ken. Dat is het mooie van... niet van polarisatie, m a a r v a n pola­ riteit."

Firet: 'Het relativisme zit me ingebakken' Prof.dr.}. Fir et (65) nam 20 mei afscheid van de VU als hoogleraar praktische theologie. Een overdenking ter afsluiting van bijna twintig jaar hoogleraarschap, langs God, Freud, schuld, mode en holisme.

Enkele d a g e n n a zijn afscheids­ college, door 500 m e n s e n b e ­ zocht, IS Firet nog wat beduusd. "Ik heb nooit het idee g e h a d dat ik maar wat aangeklungeld heb, m a a r dat je werk voor zó­ veel mensen belangrijk was, daar stond ik toch wel e v e n v a n te kijken." Voor zijn afscheidscollege h a d Firet een bij uitstek praktisch theologisch onderwerp uitgeko­ zen: communicatief h a n d e l e n in de dienst v a n het evangelie, waarbij d e brief v a n Paulus a a n de Fdippenzen als voorbeeld diende. Het begrip h a n d e l e n omschrijft Firet als "kunnen kie­ zen, kunnen ingrijpen in e e n si­ tuatie, m a a r ook: verantwoor­ delijk gesteld worden voor die keuze, dat ingrijpen". Het voor­ voegsel 'communicatief' geeft aan dat het h a n d e l e n zich af­ speelt in e e n relatie tussen men­ sen.

Handelen "Wetenschappelijk is praktische theologie e e n integratie v a n twee benaderingen: e e n strikt theologische, w a a r i n het geloof en de bijbel heel centraal staan, en een sociaal­wetenschappe­ lijke benadering. Je hebt te ma­ ken met d e werkelijkheid v a n het handelen v a n mensen. En dat ik altijd e e n psychologische invalshoek h e b gekozen, dat klopt wel. Als ik niet voor theolo­ gie gekozen zou hebben, zou ik waarschijnlijk psychologie h e b ­ ben gestudeerd."

Professor Firet tijdens zijn afscheidscollege. Foto Peter WolteTS, AVC/VU

"Voor theologen valt ontzettend veel te leren bij psychologen e n ook sociologen, m a a r w e moe­

ten wel onze eigen b e n a d e r i n g v a n d e werkelijkheid houden. Theologen die zich ook met p a s ­

Faculteit biedt breder vakkenpakket De faculteiteit Godgeleerd­ heid neemt het voortouw in de mogelijkheden die d e uni­ versiteiten krijgen om zelf hun eigen studierichtingen samen te stellen. Komend studiejaar biedt d e faculteit studenten d e mogelijkheid in vier jaar tijd opgeleid te wor­ den tot predikant, gods­ dienstleraar of bijbelvertaler 'nieuwe stijl'. Voor deze vierjarige oplei­ ding is L atijn, Grieks of He­ breeuws g e e n ingangseis meer. Deze algemene rv ije studierichting Godgelee r d­ heid bevat g e e n beroepsuit­ gangen, m a a r m e n k a n zich door keuzevakken richten op het vormingswerk, biblio­ theekwezen of d e media. Ook nieuw is d e studierich­ ting morele en r eligieuze op­ voeding en ontwikkeling, een gezamenlijk initatief v a n de faculteiten Sociale Weten­ schappen en Godgeleerd­ heid. Deze vrije studierich­ ting mikt op d e wat oudere, veelal werkende studenten die werkzaam zijn in het on­ derwijs of in a n d e r e sectoren waarbinnen morele e n reli­ gieuze ontwikkeling en op­ voeding e e n belangrijke rol spelen. Het is nu nog een bo­ venbouwstudie wordt vanaf september voor studenten met uiteenlopende voor­

opleidingen e n propedeuses toegankelijk. Morele en reli­ gieuze opvoeding e n ontwik­ keling biedt e e n brede oriën­ tatie voor functies in bijvoor­ beeld d e kinderbescher­ ming, jeugdpolitie, kerkelijke bureaus en pedagogische studiecentra. Behalve deze twee vrije stu­ dierichtingen, wordt tegelij­ kertijd d e huidige predikan­ ten­opleiding a n d e r s v a n op­ zet. De studieduur wordt ver­ kort v a n zeven tot zes jaar. Grieks en L atijn vervallen als vooropleidingseisen e n d e propedeuse wordt niet meer zoals voorheen volge­ propt met latijn, grieks en he­ breeuws. Deze onderdelen worden in d e nieuwe opzet meer over d e jaren ver­ spreid. In het eerste jaar v a n d e stu­ die is het a l g e m e e n oriënte­ rend vakkenpakket voor alle drie afstudeerrichtingen, ge­ lijk. Na het z o g e n a a m d e kernpakket volgt e e n diffe­ rentiatieperiode met een specialisatiefase. De beide nieuwe studierichtingen be­ vatten meer vrije ruimte d a n d e reguliere opleiding e n geeft studenten d e gelegen­ heid eigen programma­on­ derdelen s a m e n te stellen, al n a a r g e l a n g hun belangstel­ ling.

Met h a a r plannen is d e facul­ teit Godgeleerdheid a a n d e VU koploper in den lande. Met deze herstructurering loopt d e faculteit vooruit op d e Hoger Onderwijs­wet. In d e universiteitsraad die 26 mei ook ingestemd heeft met d e herstructurering, noemde prof. dr. a.P. Bos v a n het on­ afhankelijk wetenschappe­ lijk personeel (OW?) e e n goed inspelen op behoefte a a n diversiteit. "De faculteit speelt met dit a a n b o d in op d e v r a a g n a a r onderwijs op het gebied v a n met bijbel­ kunde e n godsdienst samen­ h a n g e n d e vakken," zei hij. "Anderzijds is het heel duide­ lijk dat d e voorstellen ook te m a k e n h e b b e n met d e sterke daling v a n d e aantallen eer­ stejaars e n met het feit d a t bijvoorbeeld d e theologische hogeschool in Kampen erg gemakkelijk omspringt met d e ingangseisen Grieks e n Latijn." De verenigingsleden in d e universiteitsraadsleden noemden d e herstructurering een goed initiatief. En het de­ mocratisch accoord (DAK) sprak v a n e e n 'behoorlijke onderneming': "Wij juichen dit initatief v a n harte toe," zei mevrouw drs. £".ƒ. Kok n a mens h a a r fractie.

(Geeja Oldenbeuving)

Gerard van Schaik toraat bezighouden, wordt wel eens verweten dat ze teveel psychologiseren, het psycholo­ gische overdrijven, d e boven­ toon laten voeren. D a a r ben ik mordicus tegen. De thematiek v a n schuld is en goed voor­ beeld. Sinds Freud is wel duide­ lijk geworden dat v^el schuld­ gevoelens v a n merisen onei­ genlijk zijn. Die h e b b e n weinig of helemaal niets te m a k e n met concrete, reële schuld. Die kun­ nen je vanuit je omgeving of opvoeding gesugger eer d zijn. Dat moet je h e n d a n helpen ont­ dekken." "Als dat in een psychotherapeu­ tische behandeling gebeurt, d a n is dat heel gezond, heel be­ vrijdend. In het pastoraat moet je jezelf ook steeds afvragen of schuldgevoelens misschien on­ eigenlijk zijn, m a a r tegelijkertijd moet je beseffen dat schuld e e n realiteit is. Dat er d a n tóch iets in je leven scheef zal zitten. Bij­ voorbeeld omdat je tegen be­ p a a l d e invloeden in je leven te weinig weerstand hebt gebo­ den. Vanuit het pastoraat spreek je d a a r over binnen het perspectief v a n vergeving. Dat zal e e n psychoanalyticus niet doen, die heeft g e e n vergeving te verkondigen. Als pastor ge­ bruik je dus wèl alle inzichten, je bent door d e psychologie ge­ w a a r s c h u w d voor allerlei val­ kuilen, m a a r je doet vervolgens toch iets eigens." Het begrip spiritualiteit heeft d e w a r m e belangstelling v a n Firet. "Ten eerste omdat spiritualiteit 'm' is. Ten tweede omdat je moet oppassen dat mensen niet ­ vanuit e e n legitieme behoefte ­ her e n der dingen g a a n zoeken die in het christelijk geloof wel­ licht ook te vinden zijn, e n die d a a r o m veel dichter bij ze s t a a n

en h e n misschien veel meer kunnen helpen."

Seismograaf Firet vindt dat theologen uiterst attent moeten zijn op mode. "Be­ schouw het als een soort seis­ mograaf, die aangeeft wat er in d e samenleving a a n d e orde is. Het is helemaal niet gek om a a n mode a a n d a c h t te besteden. Ik denk zelfs als je m je hele stu­ dententijd nooit met e e n of an­ dere theologische mode h e b meegehold, dat er d a n iets mis m e e is. Je moet niet meehollen alleen omdat het mode is, want d a n moet je over een poosje met een a n d e r e mode meehollen, d a a r wordt je doodmoe van." Zoiets moderns als het holisme ("het geheel is meer d a n de som der delen"), beschouwt Firet als een waardevolle seismograaf. "Je komt het in allerlei verban­ den tegen, bij pedagogen, theo­ logen, m het feminisme ook heel sterk, d e nadruk op de verbon­ denheid v a n de mens met alles, d e héle werkelijkheid v a n het leven. Ik zie het als een uiting v a n een religieuze behoefte die kennelijk te weinig a a n zijn trekken komt. Het wijst op e e n gevoel dat vrij a l g e m e e n is, n a ­ melijk dat wij in e e n erg ver­ snipperde, onoverzichtelijke sa­ menleving zijn terechtgekomen. We kunnen d e dingen niet meer a a n elkaar verbinden en zoe­ ken n a a r iets wat verbindend zou kunnen zijn. Dan kom je g a u w terecht in d e sfeer v a n religie, of pseudo­religie. Dat s a m e n b i n d e n d e kun je d a a r vinden." "Op dit moment wordt Fr itjof Capra door velen enthousiast gelezen. Daar zit ongetwijfeld een modieus element m. Ik ver­ moed dat deze stroming dat ge­ m e e n heeft met alle belangrijke stromingen in d e cultuurge­ schiedenis. Er zullen ook tijden geweest zijn waarin het gewel­ dig trendy w a s om christen te zijn. 'Onderzoekt alles e n be­ houdt het goede', als principe? Ja, dat ten minste! Het kdn zijn dat men ergens helemaal het juiste antwoord vindt. Dan zou het jammer zijn als dat ant­ woord jou ontgaat."

Commissie theologie De vorige week geïnstalleerde verkenningscommissie, onder voorzitterschap v a n prof. dr. A.H. Smits, emeritus hoogleraar theologie in Tüburg, zal n a g a a n of het a a n t a l v a n dertien oplei­ dingen doelmatig is gelet op d e studenteninstroom, m a a t s c h a p ­ pelijke behoefte en kerkelijke ontwikkelingen. Verder heeft d e commissie d e opdracht e e n oor­ deel uit te spreken over kwaliteit e n over d e sterkte e n zwakte v a n het onderzoek e n d e onder­ zoeksproduktiviteit. De minister geeft d e commissie de mogelijkheid om gebruik te m a k e n v a n d e inventarisatie die prof. CA. van Peur sen heeft ge­ maakt in opdracht v a n d e R a a d v a n Advies voor het Weten­ schapsbeleid (RAWB). Daarin concludeert Van Peursen dat theologie er als wetenschap goed bij staat, m a a r dat door een betere coördinatie e n regu­ lering h a a r doelmatigheid kan worden vergroot. De emeritus­hoogleraar filosofie Van Peursen die alle dertien op­ leidingen doorhchtte op hun profiel, d e a a r d v a n d e weten­ schap, d e belangrijkste a a n ­ dachtspunten en d e culturele uitstraling, constateerde e e n chaos a a n vestigingsvormen v a n b e s t a a n d e theologieoplei­ dingen. Naast kerkelijke en rijksinstellingen b e s t a a n er ker­ kelijke hogescholen, e n zijn er door kerk e n staat a p a r t e hoog­

leraren aangesteld die werk­ z a a m zijn a a n de rijksinstellin­ gen (duplex ordo). Hoewel d e theologie als b e ­ roepswetenschap praktisch gericht is, k a n volgens Van Peursen d e theologie niet buiten d e wetenschappelijke instituten worden ondergebracht, zoals bijvoorbeeld binnen een kerke­ lijk systeem. De drie te onder­ scheiden onderdelen v a n d e theologieopleiding: d e puur godsdienstwetenschappelijke, d e meer besloten pragmatische en d e sterk g e ë n g a g e e r d e prak­ tisch sociale tak h e b b e n elk voor zich reden v a n bestaan, vindt Van Peursen. Theologen bren­ gen bijvoorbeeld regelmatig adviezen uit a a n m a a t s c h a p p e ­ lijke instanties e n a a n ministe­ ries. Ze bestuderen d e invloed v a n d e massamedia, v r a a g ­ stukken over vrede e n veilig­ heid, e n doen bijvoorbeeld on­ derzoek op sociaal­psycholo­ gisch gebied. Ook het interdisci­ plinaire karakter v a n d e studie d r a a g t d a a r a a n bij. En d a a r h e b b e n zowel d e kerken als d e overheid b a a t bij, zo stelt Van Peursen. A a n d e overheid geeft hij het advies met e e n veelzijdige be­ oordeling te komen v a n het theologisch bedrijf, zodat zowel de coördinatie, d e pluraliteit, d e interdisciplinaire integratie als d e zmvragen in het oordeel worden meegenomen.

(Ally Smid)

B

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen