Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 268

12 DECEMBER 1986

Onlangs bezocht ik op e e n küle n a j a a r s d a g e e n middeleeuws kerkje in het Friese dorp Hoge­ beintum. Een kerkje dat door d e dood omgeven is. De lijkengeur die hier een p a a r honderd j a a r g e l e d e n hing, w a s volgens d e gids a d e m b e n e m e n d . Alsof hij er zelf bi] w a s . De lijken, b e g r a ­ v e n onder d e kerkvloer, ver­ spreidden zo'n stank dat velen tijdens d e kerkdienst hun toe­ vlucht moesten n e m e n tot hun snuifdoosje. Voor het a l g e m e e n w^elzijn w a r e n er g a t e n in d e muur gehakt om d e atmosfeer n o g enigszins dragelijk te hou­ d e n . De rouwborden a a n d e muur herinnerden als stiUe ge­ tuigen a a n d e sjieke adel die d e kerk onder h a a r h o e d e had. Vergezeld v a n geschilderde zandlopers, vleermuisvlerken en beenderen staarden de angstaanjagende doodshoof­ d e n me a a n . Die mystieke sfeer kun je d a a r zelfs tegenwoordig nog proe­ ven. Tijdens begrafenissen loopt d e stoet nog net als vroe­ g e r drie keer om d e kerk heen. Om d e duivel te misleiden. En om hem d e toegang tot het kerk­ hof te beletten l a g er tot voor kort e e n ijzeren rooster voor d e ingang. Zodat hij er met zijn po­ ten in zou blijven steken. Inmid­ dels is dat obstakel verwijderd om hooggehakte d a m e s ter wil­ le zijn. Bij het bekijken v a n d e tentoon­ stelling De romantische dood in het Westfries Museum te Hoorn werd ik hier weer a a n herin­ nerd. Een tentoonsteUing w a a r ­ bij d e v e r a n d e r e n d e tradities rond dood en rouwverwerking in voorwerpen e n afbeeldingen zijn terug te vinden. Vooral d e vitrmes w a a r i n kunst­ werken s t a a n die g e m a a k t zijn v a n het h a a r v a n overledenen zijn d e moeite v a n het bekijken w a a r d . In d e romantische 19e e e u w werd d e gewoonte om iets d a t herinnerde a a n gestorven familieleden te b e w a r e n weer

Echt v r e e d z a a m worden d e b e e l d e n v a n het NOS­journaal p a s als d e hoofdrolspelers v a n het wereldnieuws hun oorlogs­ zuchtige neigingen op dezelfde wijze zouden sublimeren als ge­ oficticus Paui Eisner (28), m e d e ­ werker v a n het Historisch Docu­ mentatiecentrum in het VU­ Hoofdgebouw. Zijn hobby is n a ­ melijk eigen l a n d e n bedenken, bedromen e n beschrijven. Om die geoüctie vervolgens in kaart te brengen, ontwikkelen, bewo­ n e n en te besturen alsof deze echt bestaat. Zijn eerste verzonnen land ont­ stond op d e middelbare school, FeUiruh. Dat w a s e e n tijd v a n zeer agressieve 'diplomatieke betrekkingen' met d e geo's v a n a n d e r e jongens. "Maar als je d a n vijf j a a r v a n die oorlogjes hebt gevoerd, h e b je er wel w e e r g e n o e g van." Op d e Ver­ k e e r s a c a d e m i e in Tilburg ont­ Advertentie

DIKS Autoverhuur b.v. Generaal Vetterstraat 55, (aan de Coentunnelweg). Tel. 178505 V. Ostadestraat 278, Amsterdam(Z). Telefoon; 623366. Filiaal: W. de Zwijgerlaan 101. Telefoon: 183767. 400 nieuwe luxe- en bestelwagens waaronder: ;FORD-OPEL-RENAULT-BMW en MERCEDES. NIEUWE MERCEDES VRACHTWAGENS tot42m3en9ton. (groot en klein rijbewijs) t e g e n inlevering v a n d e z e advertentie 1 0 % korting

03

'Geen onderscheit van rang, regtvaardig is de dood' Ally Smid o p d e tentoonsteUing e e n mooi voorbeeld te zien v a n e e n h a a r ­ creatie uit d e 19e eeuw. Het stelt e e n kerkhof voor met drie pie­ terpeutenge grafzerkjes omge­ v e n door treurwilgen. Zelfs ur­ n e n e n ankers zijn op zeer vak­ kundige wijze mt h a a r s a m e n ­ gesteld. , De tentoonstelling besteedt op­ vallend veel a a n d a c h t a a n d e relatie tussen het kind e n d e dood. Schilderijen v a n gestor­ v e n kinderen symboliseren d e h o g e kindersterfte a a n het eind v a n d e 19e eeuw. In die tijd w e r d slechts d e helft v a n alle g e b o r e n e n volwassen. Volwas­ s e n e n verschilden nogal eens v a n mening over d e manier w a a r o p kinderen met d e dood geconfronteerd moesten wor­ d e n . In d e 18e e e u w poogde d e Verlichting d e kinderwereld te erkennen, e n vond dat d e dood d a a r niet in paste. D a a r e n t e g e n w a s d e kerk v a n mening dat het kind zo vroeg mogelijk v a n d e erfzonde doordrongen moest worden, met d e dood als moge­ hjke verlossing.

Foto Bram de Hollander

nieuw leven in geblazen. Haar w a s altijd wel e e n geliefd mate­ riaal, m a a r d e tot schedeltjes g e s n e d e n t a n d e n als halssie­

r a a d vond men op d e n duur b a r b a a r s . Ook botten e n nagels w e r d e n vanaf die tijd niet meer verzameld. Onder e e n stolp is

Een e e u w later dichtte P.Parson over e e n kind dat zijn moeder verloor: "Wee mij! Mijn moeder is gestorven/ Mijn moeder, m o e d e r ligt in 't graf/ Die goede, lieve, beste m o e d e r / Die mij zoo dikwijls kusjes gaf/ Ach Heer! W a a r o m ging moeder h e e n / 'k Ben nu met v a d e r zoo alleen." In kinderboeken werd d e dood als didaktisch hulpmiddel gebruikt. Om d e angst w e g te n e m e n voor d e a a n s p r e k e r en d e doodgra­ ver, om te wijzen op het hierna­

De ideaalstaat van Paul Eisner moette Paul twee vrienden die d e zelfde hobby bedreven, m a a r d a n vredelievend. Paul Eisner d e e d m e e met zijn nieu­ V7e creatie Vanirn, e e n l a n d dat zich over drie continenten, on­ derbroken door twee zeeèn, uit­ strekt over 4800 küometer. De bijna 90 miljoen inwoners uit d e 31 deelstaten vormen s a m e n Eisners ideaalstaat, "met high tech, m a a r toch menseUjk". Groot g e n o e g dus om aUerlei fantasieën op uit te leven. Daar­ om zijn er ook veel soorten ge­ bieden: zowel e e n eUandenrijk a l s e e n massief berggebied, w a a r je heerUjk door kunt trek­ ken en verdwalen. Ongeveer dertig geofictici heb­ b e n zich verenigd in het lande­ lijke Genootschap voor Geofic­ tie. Posthuum ere­Hd is Thomas More, met als geoficüe Utopia. De verschUlende geoficties, met kleurrijke n a m e n als 'Eldorian Empire', 'Anarchistische Demo­ cratie Syzygy' e n 'Ibaraat Ibant' ontwikkelen via eigen krantjes (staatscouranten dus), topconfe­ renties en GvG­K ringbijeen­ komsten diplomatieke betrek­ kingen. Vooral tussen l a n d e n die op dezelfde planeet Uggen, m a a r soms zijn er ook interpla­ netaire contacten. Het vele materiaal en d e zelfge­ m a a k t e landkaarten zijn n a tien j a a r indrukwekkend. Er wordt in deze hobby zichtbaar veel tijd e n denkwerk gestoken, en dat denkwerk is aUemaal wishful thinking. Paul Eisner: "De mop is

om e e n ideaalstaat te ontwer­ p e n met e v e n feilbare mensen als die w e hier hebben, m a a r toch te proberen e e n betere sa­ menleving te maken." Wat dit betreft blijkt d e puberale geofictiefase, met veel oorlogen, g o e d te zijn verwerkt. "Ze h e b ­ b e n in Vanirn g e e n leger", ver­ telt Paul, die op d e VU zijn ver­ v a n g e n d e dienstpUcht vervult. "Mocht er e e n a a n v a l e n e e n bezetting komen ­ eUce macht die mij a a n v a l t is e e n over­ macht ­ d a n is er wel e e n soort doorgeefsysteem v a n burgeri­ jke ongehoorzaamheid, sabota­ g e v a n d e produktie e n dergelij­ ke. Gelukkig h e b b e n d e omrin­ g e n d e l a n d e n ook g e e n of nau­ weUjks e e n leger. Agressiviteit komt op deze wereld nauwelijks voor. Dat achten wij hier ook h e l e m a a l niet interessant, wij werken a n d e r e dingen uit, zoals stedebouwkundige planning, internationale verkeersverbin­ dingen, d e bijbehorende dienst­ regeling." Eisner heeft ook d e intermense­ lijke relaties mtgedacht. Zo is d e emancipatie v a n vrouwen het verst gevorderd in het gebied w a a r e e n ruimteschip (dat ei­ genlijk FeUiruh symboliseert) is geland. "Dat ruimteschip w a s dertig j a a r onderweg geweest e n d a a r kun je g e e n rolverde­ ling hebben. Iedereen moet zo­ veel mogelijk aUe functies kun­ n e n bekleden. Behalve d e kapi­ tein, want d a a r w a s er m a a r

Gerard van Schalk é é n v a n en dat w a s d a n e e n m a n . Andere functies w e r d e n geUjkeUjk verdeeld omdat het niet a n d e r s kan." Vanirn is e e n democratische re­ publiek, want het heeft e e n Con­ gres. Verkiezing d a a r i n g a a t op persoonlijke titel. "Je kunt je bij je deelstaat laten inschrijven

De bedenker v a n het land Vanirn tegen d e achtergrond v a n d e Vanirnse kaart. Foto AVC/VU

m a a l s of ter verheerlijking v a n d e heldendood. Opmerkelijk vond ik e e n curiosi­ teit uit 1665. Een gekaligrafeer­ d e brief w a a r i n iemand ter be­ grafenis genodigd wordt v a n e n e Biedes Jans "Die nu d e We­ reld heeft betreeden". Daarin staat ondermeer d e volgende openhartige p a s s a g e : "Tot hoo­ g e n Ouderdom, twee Jaaren min d a n Hondert/ Het is die Vrouw! w a a r v a n e e n ieder is verwondert/ Die in h a a r Ouder­ dom v a n Drie­en­negentig Jaar­ e n / Nog met h a a r vierde Man heeft lust g e h a d te Paaren". De tentoonsteUing bestaat voor het grootste deel uit verzamelin­ g e n v a n particulieren uit het hele land. A a n e e n filmende KRO­ploeg vertelt d e museum­ directeur dat hij via adverten­ ties in onder a n d e r e het K ap­ persvakblad (voor d e haarstuk­ jes) e n het blad v a n d e Vereni­ ging voor Crematie a a n taUoze a d r e s s e n kwam. Dat heeft er echter in geresulteerd d a t er hier e n d a a r ook wat minder functionele voorwerpen zijn ge­ ëxposeerd. De foetus op sterk w^ater e n d e holografie v a n een doodshoofd vaUen w a t uit d e toon bij d e bijzondere antiquitei­ ten. Een bezoek a a n het mu­ seum is in deze m a a n d zeker a a n te raden, vooral zo rond de donkere d a g e n v a n kerst. Ten­ slotte g a a t d e dood iedereen a a n : "Geen onderscheit v a n rang, regtvaardig is d e d o o d / Hij ontziet g e e n graaf of koning/ Hij klopt zoowel a a n het hof/ als a a n e e n boerewoning".

De tentoonstelling "De romantische dood" IS nog tot e n met 5 j a n u a n te zien m het Westfnes Museum m Hoorn Door d e w e e k g e o p e n d v a n 11­17 uur e n m het weekend v a n 14­17 uur In het voorjaar wordt er e e n Studium G e n e r a l e georgamseerd op d e VU over rouwen en rouwgebruiken m Neder­ land, waarbij ook e e n foto­expositie met ondermeer ioto's v a n deze tentoon­ stellmg

voor e e n b e p a a l d b e d r a g en e e n a a n t a l handtekeningen. En d a n m a a r c a m p a g n e voeren. H e b je veel connecties e n veel geld, d a n kun je veel c a m p a g n e voeren." Komt dat neer op een regering van rijken? "Ja, het m o g e n d a n relatief ver­ m o g e n d e mensen zijn die in de volksvertegenwoordiging zitten, m a a r het cfrootste a a n t a l stem­ m e n komt natuurlijk v a n Jan Modaal, want d a a r zijn d'r het meeste v a n . Dus die lui zijn wel g e h o u d e n a a n d e mening v a n het gewone volk." Partijen b e s t a a n in Vanirn niet, w a n t d e schepper v a n dat land heeft e e n hekel a a n partijge­ b o n d e n politiek. "Je kunt hier met tegen k e r n w a p e n s zijn, en tegeUjk W D stemmen. Dat is g e e n gezicht, dat vindt men m a a r gek. Partijen verhinderen in d e praktijk e e n hele hoop combinaties van meningen w a a r ik achter k a n s t a a n . W e g a a n bijna geloven dat geo­ fictie vanuit psychologische hoek interessant is. Kun je bij­ voorbeeld aan de geo, de mens erachter herkennen? "Ja", zegt Paul n a enige bedenk­ tijd. "Van d e mensen die ik ken is het duidelijk 'hij past bij dat land. Iemand die het inwonertal v a n Nederland veel te groot vindt, heeft e e n piepklein ei­ landje ontworpen met m a a r een p a a r duizend inwoners. Ikzelf h e b g r a a g d e ruimte, Vanirn is dus nogal groot. Maar dat kom verschijnsel kom je ook bij bezit­ ters v a n h o n d e n tegen. Ik zie zelden iemand lopen met een met­bijpassende hond."

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen