Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 99

26 SEPTEMBER 1986 Stel: iemand probeert voor je neus je fiets te stelen. Hem of haar tot andere gedachten brengen helpt niet en de dief tracht zich met fiets en al uit de voeten te maken. Er ontstaat een handgemeen waarbij de dief ernstig letsel oploopt. Ander voorbeeld. Een paUng­ visser komt tot de ontdekking dat zijn fuiken regelmatig door een ander worden geleegd. De visser heeft daar schoon ge­ noeg van en monteert electri­ sche bedradingen in de buurt van de fuiken. De palingdief heeft echter niets in de gaten en valt dood in de sloot. Hebben de fietsbezitter en de palingvisser zich schuldig ge­ maakt aan een misdrijf? Voor de rechtbank kunnen ze een be­ roep doen op het noodweerarti­ kel dat toestaat dat de burger geweld mag aanwenden "ter noodzakelijke verdediging van eigen of eens anders lichaam, eerbaarheid of goed tegen ogenblikkelijke wederrechtelij­ ke aanranding." Of de rechter dit beroep in deze gevallen ho­ noreert is echter sterk de vraag. Ingewikkelder wordt het wan­ neer iemand zich levensge­ vaarlijk bedreigd voelt en ter verdediging de aanrander doodt. Een dergelijke situatie deed zich enkele jaren terug voor bij de veelbesproken zaak Meta Hofman. De betrokken po­ litieagent voelde zich door haar bedreigd en loste een dodelijk schot. De Hoge Raad oordeelde dat de agent weinig keus had en sprak hem onder verwijzing naar artikel 41 vrij. In een vuistdik proefschrift (752 dichtbedrukte pagina's) heeft mr. Machielse deze en vele an­ dere gevallen geanalyseerd. De noodweer is om verschillen­ de redenen interessant. Ten eerste wordt in de rechtspraktijk zeer frequent beroep op nood­ weer gedaan. Volgens Machiel­ se, die driekwart jaar terug een docentschap aan de juridische faculteit verruilde voor de func­ tie van rechter in Amsterdam, speelt het vaak een rol bij rechtszaken naar aanleiding van ruzies, vecht­ en steekpar­ tijen in het verkeer of in de kroeg. Beklaagden voeren dan aan dat ze gehandeld hebben uit zelfverdediging.

Burger moet indringers m e t g e w e l d huis uit k u n n e n zetten, vindt mr. A.J.M. M a c h i e l s e

Recht op zelfverdediging moet worden uitgebreid Nood breekt wet, zegt het spreekwoord. Wie aangevallen wordt heeft het recht zich te verde­ digen. Deze zogeheten noodweer is geregeld in artikel 41 van het wetboek van strafrecht. De mogelijkheden om op dit artikel een beroep te doen zijn erg beperkt. In Frankrijk en Dioitsland gaat de rechter een stuk coulanter om met men­ sen die het recht in eigen hand nemen, conclu­ deert mr. A.J.M. Machielse die deze week op dit onderwerp a a n de VU promoveerde.

Wim Crezee rechte pad is vrij smal. Want de rechter in Nederland is geneigd de gedragingen van de verde­ diger op een goudschaaltje te wegen. Men is bang dat anders de situatie ontstaat van eigen­ richting tegen eigenrichting, van chaotische taferelen en ge­ weldspiralen."

Foto Bram d e Hollander

Ten tweede is de noodweer rechtstheoretisch interessant. In het algemeen gesproken berust het monopolie van het handha­ ven van de rechtsorde, en in­ dien nodig van het gebruik van geweld, bij de overheid. Nood­ weer is een juridisch gesanctio­ neerde uitzondering hierop. Cruciaal is natuurlijk de vraag

waar gerechtvaardigde verde­ diging ophoudt en de vorm aan­ neemt van het spelen van eigen rechter. Machielse: "Iemand die zichzelf verdedigt in een situatie van noodweer loopt eigenlijk over een slap gesparmien koord: hij moet zorgen dat hij er noch links noch rechts van af valt en juridisch in de fout gaat. Het

In omringende landen gaat de rechter sneller accoord met een beroep op noodweer, heeft Ma­ chielse vastgesteld. "In Duits­ land is sterk het gevoel aanwe­ zig dat het niet alleen gaat om Ujfsbehoud, maar ook om een strijd tussen recht en onrecht. Om die reden wordt aan dege­ ne die zich moet verdedigen een

grote voorsprong gegund. Hij of zij wordt niet bij voorbaat aan allerlei regels gebonden. Weini­ gen hebben immers het wet­ boek van strafrecht en alle juris­ pudentie in het hoofd wanneer men zich plotseling moet verde­ digen." In Nederland bestaat de plicht om zo mogelijk te vluchten voor aanranders. In Duitsland is dat niet het geval. Op goede gron­ den, vindt Machielse. "Men re­ deneert daar dat als je verplicht bent te vluchten, je het onrecht feitelijk laat begaan." Ook in Frankrijk is de rechter een stuk toeschietelijker in het erkennen van noodweersitua­ ties. "De Franse Code Pénallegt sterk de nadruk op het recht van de individuele burger zijn eigen hachje, zijn woning etcetera te beschermen, ledere burger heeft als het ware een be­ schermde sfeer. Als je dat ne­ geert dan is hetrisicovoor jou, is daar de opvatting." De Franse burger gaat soms in­ genieus te werk om zijn spullen te verdedigen. Zo leggen twee­ de huis­bezitters soms een touw­ verbinding aan tussen de deur en de haan van een jachtge­ weer. Vele inbrekers vinden op die manier de dood. De huisei­ genaar wordt meestal niet of licht bestraft. Zover wil Machielse voor de Ne­ derlandse situatie niet gaan. Hij pleit wel voor uitbreiding artikel 41 voor gevallen van huisvrede­ breuk. "Momenteel is het zo dat degene die een binnendringer op een geweldadige wijze het huis uit ze) (bloedneus, trap af gooien) bij vervolging geen be­ roep kan doen op het artikel. Ten onrechte vind ik. Huisvre­ debreuk tast een heel wezenlijk recht op privacy aan." Een wijziging van het nood­ weerartikel zit er op korte ter­ mijn niet in ­ daar is Machielse zich van bewust. Het wetboek van strafrecht bestaat reeds honderd jaar. Over kwesties als euthanasie, kraken van wonin­ gen en ook noodweer wordt in de samenleving zeer verschil­ lend gedacht. De wetgever laat deze zaken dan liever in het vage en geeft aan de rechters een vrij ruime marge. Machielse hoopt dat zijn proefschrift een naslagwerk voor hen zal zijn.B

Psychotherapie bij hyperventilatie helpt Toen van voetbaltrainer Hans Kraay bekend werd dat hij last had van hyperventilatie, leek zijn carrière definitief beëin­ digd. De spanningen langs de lijn bij een wedstrijd liepen voor hem zo hoog op, dat het er naar uit zag dat hij dergelijke emoties maar beter in het geheel kon vermijden. Ruim een jaar later maakte hij echter al weer zijn rentree als voetbalcoach en nieuwe hyperventüatieklachten bleven uit. Een dergelijk geval correspon­ deert met de bevindingen van Vlaander­van der Giesen dat therapie bij hyperventilatie vruchten kan afwerpen. Voor­ waarde is echter wel dat de klachten juist gediagnostiseerd worden. Hyperventilatie is niet iets wat je hebt, of wat je niet hebt, maar eerder een conti­ nuüm waarbinnen verschillen­ de gradaties voorkomen. Als di­ agnostische instrumenten om de mate van hyperventilatie vast te stellen worden de kool­ zuurwaarden van het lichaam gemeten en wordt bekeken of er lichamelijke of psychische klachten zijn. Bij hyperventilatie wordt er zwaarder en dieper ademge­ haald dan noodzakelijk is voor de energievoorziening van het

In slechts enkele jaren tijd is het begrip 'hyper­ ventilatie' doorgedrongen tot het gangbare vo­ cabulaire van de modale Nederlander, een successtory vergelijkbaar met die van het be­ grip 'stress'. Niettemin g a a n achter zo'n bena­ ming enkele reële problemen schuil problemen die door de psychologe C.J.M. Vlaander-van der Giessen in haar proefschrift onderzocht zijn. Zij kwam daarbij ook tot de conclusie dat thera­ pie bij hyperventilatie in veel gevallen succes­ vol is. lichaam; hierdoor wordt de koolzuurconcentratie in het li­ Koos Neuvel chaam verlaagd. Het lichaam maakt zich als het ware klaar ling, maar men is er rotsvast om tot actie over te gaan, maar van overtuigd een hersentumor in werkelijkheid blijft die actie te bezitten of dat een hartinfarct uit, zodat het evenwicht ver­ 'snel naderbij komt. stoord wordt. De hele lichaams­ Een therapie moet daarom vol­ houding wordt krampachtig, gens Vlaander­van der Giessen men voelt zich in een harnas aan een tweetal punten vol­ gegordt en men is niet meer in doen. In de eerste plaats moet staat zich te ontspannen. er een nieuwe, meer ontspan­ Hyperventilatie ontstaat in een nen wijze van ademhalen aan­ situatie van spanning of angst. geleerd worden. In de tweede Het gevolg is dot men elke situa­ plaats moet aan de patiënt dui­ tie die afwijkt van het normale delijke informatie verschaft patroon als bedreigend ervaart, worden, zodat de klachten juist wrat wederom de angstgevoe­ geïnterpreteerd worden. lens vergroot. Bovendien inter­ Het probleem is namelijk dat preteert men de lichamelijke veel mensen de klachten als verschijnselen niet als voortko­ een soort noodlot zien, iets wat mende uit een foutieve ademha­ buiten de eigen wil orn tot stand

komt. De therapie zal duidelijk moeten maken dat er iets schort aan de wijze waarop mensen lastige situaties het hoofd bie­ den. HyperventQatie dus als ge­ drag waar je zelf voor verant­ woordelijk bent en iets dat in principe corrigeerbaar is. In plaats van de problemen angst­ vallig uit de weg te gaan zullen de patiënten er beter mee om moeten leren gaan. >» Het effect v a n d e door mevrouw Vlaander­van der Giesen on­ derzochte therapieën is, dat in veel gevallen de koolzuurwaar­ den omhoog gaan en dat klach­ ten over depressiviteit en angst afnemen. Deze goede resulta­ ten tonen voor haar aan dat er bij hyperventilatie sprake is van een leerproces dat omkeerbaar is. Het succes van de therapie is niet afhankelijk van het aantal jaren dat men al klachten heeft. Het is ook niet zo dat de klach­ ten ernstiger worden naarmate de hyperventilatie langer duurt, na verloop van tijd blijkt er zich een vorm van chronisch hyper­ ventilatiegedrag te vestigen. Wel hebben mensen met een meer acute vorm van hyperven­ tilatie meer baat bij therapie dan chronische patiënten. Opvallend is verder dat de the­

rapie met name succesvol is bij mensen met een lage opleiding. Volgens Vlaander­van der Giessen komt dat door de sterke structurering van de therapie wat vooral gunstig zou zijn voor mensen met een 'externe oriën­ tatie', zoals dat in foeilelijk jar­ gon heet; mensen dus die zich in hun handelen sterk laten leiden door aanwijzingen van ande­ ren. Deze mensen zouden met name in de lage sociale müieu's te vinden zijn. 'Veel therapieën verzanden door gebrek aan structuur', is de kritiek van Vlaander­van der Giessen. Dat komt volgens haar omdat de meeste therapievor­ men slechts afgestemd zijn op een bepaald type patiënt: jon­ ge, intelligente en verbaal be­ gaafde mensen. Hierdoor valt een grote groep patieënten tus­ sen wal en schip. De promoven­ da pleit er daarom voor een the­ rapie zoveel mogelijk toe te snij­ den op een bepaalde patiënten­ populatie met een specifieke problematiek; het belang van psychotherapie bij hyperventi­ latie zou daardoor nog sterker bevestigd kunnen worden. C.J.M. Vlaander­van d e r Giessen ­ Hy­ perventilatie: e e n onderzoek rondom di­ agnostiek en behandeling v a n het hyper­ ventilatiesyndroom. Lisse, Swets Zeilin­ g e r b.v.

O

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen