Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 353

CULTUUR Een grijze lucht met grijze daken Eenmaal per j a a r trekt het op Uilenstede geves­ tigde ACC n a a r het hoofdgbouw v a n d e VU om d e universitaire civitas v a n zijn b e s t a a n te doordringen. Het thema v a n d e februarimani­ festatie is dit j a a r 'kleur', w a a r m e e verwezen wordt n a a r e e n romantische onvrede met d e grijsheid v a n d e werkomgeving. Naast het v a n ­ zelfsprekende theatergebeuren worden er drie lezingen gehouden, d e eerste door beeldend kunstenaar Floor van Dusseldorp. Van Dusseldorp is docent beel­ dende kunst e n omgeving a a n de Rijksuniversiteit Utrecht en is d a a r n a a s t als beeldend kunste­ n a a r betrokken bij d e ontwikke­ ling v a n stedebouw. Zijn t a a k is te voorkomen dat e r woonwij­ ken ontstaan die door hun s a a i ­ heid alle aantrekkingskracht ontberen. Hij vergelijkt d e levendigheid van d e binnenstad v a n Amster­ dam met d e saaiheid v a n beton­ wijken: "Als je ziet hoe mooi die wereldberoemde grachtengor­ del is opgebouwd, met lelijke e n hele mooie p a n d e n , met e e n brede schakering v a n tonen e n kleuren, die door d e e e u w e n heen is gevormd, e n als je d a n kijkt n a a r wat w e in onze nieu­

Johan de K oning w e steden maken, d a n denk ik: misschien moet het 700 j a a r du­ r e n voordat die leuk worden, m a a r je zou er toch ook meteen e e n zekere levendigheid in a a n kunnen brengen." Dat k a n onder meer met behulp v a n kleur, vindt Van Dussel­ dorp, m a a r je moet d e kleur d a n niet als louter b e h a n g gebrui­ ken, zoals volgens h e m o p dit moment in d e Bijlmermeer ge­ beurt. "Als je kleur vanuit d e ruimtelijke situatie gedacht a a n b r e n g t e n als je ervoor zorgt d a t e r referentiepunten komen, d a n krijg je e e n veel fascineren­ d e r ruimte. Zolang je d e blokken

August Strindbergs sombere zeegezichten In het v a n Goghmuseum is momenteel onder a n d e r e e e n serie foto's tentoonge­ steld. In soft­focus, type­ rend voor d e z o g e n a a m d e 'kunstfotografie' v a n rond d e eeuwwisseling zien we steeds dezelfde m a n ge­ portretteerd. Omgeving, kleding e n pose wisselen, gelijk blijft echter d e ge­ zichtsuitdrukking: dieplig­ g e n d e angstige ogen kij­ ken strak in d e camera, het hoofd stijf. Uit deze foto's, zelfportretten v a n d e Zweedse schrijver August Strindberg, spreekt w a n ­ trouwen e n angst. Angst, h a a t e n wantrouwen vor­ men ook d e kern v a n Strindbergs literaire werk, w a a r i n hij, onder a n d e r e in d e autobiografie De ont vrikkeling van een ziel, zijn psyche laagje voor laagje heeft blootgelegd. Dat d e schrijver zich niet onverdienstelijk uitdrukte in d e fotografie en d e schil­ derkunst, w a s voor het mu­ seum reden e e n kleine ex­ positie te wijden a a n zijn beeldend werk. Naast d e foto's zijn zo'n dertig schil­ derijen te zien. Ook deze laten zich a a n z i e n als ui­ tingen v a n extreme ge­ moedstoestanden. Vredige sprookjesachtige land­ s c h a p p e n in w a r m e kleu­ ren worden afgewisseld door sombere g r a u w e zee­ gezichten met dreigende luchten en woelige b a r e n . De eerste kategorie land­ s c h a p p e n is oogstrelend door d e kleuren, m a a r on­ derscheidt zich niet v a n gemiddelde zondagsschU­ derkunst. De zeegezichten.

grotendeels vervaardigd rond 1895, zijn echter erg indrukwekkend. Dat d e zee is afgebeeld is v a a k slechts uit d e titel af te leiden. Het werk is vrij abstract. In dik­ k e l a g e n is d e verf op het doek geplamuurd. Toch is e r d e suggestie v a n ruimte, door e e n horizonlijn als scheiding tussen 'zee' e n 'lucht'. Deze schilderijen r o e p e n even associaties op met het monumentale werk v a n Anselm K iefer, dat e e n museum verderop te zien w a s , waarschijnlijk door d e g r a u w e kleuren, d e klonterige verf e n d e sfeer v a n ruimtelijke e e n z a a m ­ heid. Strindbergs schilder­ werk, dat e e n e e u w eerder ontstond, is voor die tijd zeer modern te noemen. De v e r r e g a a n d e abstraktie \Arekte zelfs weerstand in het door figuratief symbo­ lisme b e p a a l d e kunstkli­ maat. De v r a a g blijft natuurlijk wat, afgezien v a n d e dui­ delijke kwaliteiten v a n e e n stuk of tien schilderijen, d e zeegezichten, d e w a a r d e v a n deze foto's e n schilde­ rijen zou zijn als d e maker niet vooral bekend zou s t a a n als b e g a a f d auteur. Objectief is het werk niet m e e r te bezien. Maar in ie­ d e r geval zal d e tentoon­ stelling voor d e liefhebbers v a n Strindbergs literatuur, die alles te m a k e n heeft met zijn persoonlijkheid, e e n nieuw aspekt laten zien v a n d e ontw^ikkeling v a n e e n intrigerende ziel. (Iris Dik) De expositie duurt tot en met 12 aprü.

opschildert e n je zorgt niet voor herkenning v a n die kleur elders d a n vind ik dat niet goed. Er moet e e n zekere sappigheid ontstaan. Die vind je w é l in o u d e steden en die kun je a n a ­ lyseren, en d a n kun je die ook in d e nieuwbouw laten onstaan." Van Dusseldorp betreurt het zeer dat e r in d e stedebouw in Nederland zo weinig met kleur v7ordt gewerkt. In e e n l a n d vyaar d e lucht het grootste ge­ deelte v a n het j a a r grijs is, moet je, vindt hij, niet d e d a k e n ook n o g eens grijs of zelfs donker­ grijs maken. "Zijn we verdonune nou zulke zwartesokkenmen­ sen?" v r a a g t hij zich vertwijfeld af, want dat er weinig met kleur gewerkt wordt komt volgens h e m voor e e n groot deel uit be­ n a u w d h e i d voort. "Vergeet u niet: wie bepaalt e r eigenlijk hoe d e boel eruit g a a t zien? Dat zijn voornamelijk m e n s e n die v a n esthetiek g e e n k a a s h e b b e n gegeten: mensen v a n d e gemeenteraad, mensen v a n gemeentewerken. Prima m e n s e n op zich hoor en die hun v a k technisch gezien v a a k heel g o e d beheersen, m a a r als het g a a t over d e b e e l d e n d e kwali­ teit v a n e e n straat of e e n wijk, d a n weet m e n d a a r niets v a n . En wat d o e je als adviseur? Tja, je wüt natuurlijk ook je opdracht houden." In zijn lezing zal v a n Dusseldorp het ook over het hoofdgebouw v a n d e VU hebben. "Een univer­ siteit is iets wat broeit," zegt hij alvast over dit onderwerp. "Er w o r d e n allerlei ideeën g e s c h a ­ pen, je leidt jonge mensen op, er zijn conferenties e n discussies, er zijn allerlei uitwrisselingen. Een gebouw als dit straalt dat niet uit. Het steekt uitstekend in elkaar, het is complex v a n vorm, m a a r het heeft te weinig uitstra­ ling. Het zou ook g e e n kleurbal moeten worden, m a a r het heeft te weinig vitaliteit. Er zijn een a a n t a l patio's, w a a r o m zouden die niet veel meer ook e e n kleur

Foto AVC/VU

n •

mnn^n

i « a ^ A A ^ d b A ^ ^ Jk A

.1

(^r^ nniTP^n

^ ^ .1. A

Een film die zich in é é n ruimte afspeelt, is meestal d e bewerking v a n e e n toneelstuk. Met Come back to t he five and dime uit 1982 toonde Robert Altman w e e r e e n s overtuigend a a n , dat zo'n filmversie niets toneelmatigs hoeft te h e b b e n . Soms beperkt e e n regisseur zich, zonder dat d e film e e n toneelstuk w a s . bewust tot e e n b e p a a l d e ruimte. In Rear window v a n Alfred Hitchcock uit 1954 k a n d e hoofdpersoon. w e g e n s e e n gebroken been, zijn huis niet uit. De beperking tot e e n kamer heeft hier te m a k e n met d e plot v a n het verhaal. Hitchcock heeft als het w a r e zelf het b e e n v a n James Stewart gebroken. Toen Tevfik Baser 40 vierkante met er Dui t sland maakte, hoefde hij g e e n b e n e n te breken. Zijn keuze d e f Um in é é n ruimte o p te nemen, k w a m direct voort uit d e sociaal­ maatschappelijke thematiek: het feit dat e e n a a n t a l Turkse vrouwen in West­Europa nauwelijks e e n stap buiten d e deur. zet. Het v e r h a a l v a n d e film is snel verteld. Een Turkse

Een al te groot karwij hoeft het opfleuren v a n het gebouw vol­ g e n s Van Dusseldorp niet te zijn. Ik h e b h e m er op gewezen d a t d e balustraden v a n d e on­ derste drie verdiepingen lichter v a n kleur zijn doordat met e e n goedje tegen betonrot zijn inge­ smeerd en dat heeft h e m op e e n idee gebracht. Beton heeft be­ scherming nodig e n voordat j e die a a n b r e n g t kun je h a a r e e n kleur geven.

krijgen? Ze zijn hartstikke grijs." Zou het contrast niet te groot worden, als je hier en d a a r wat m e e r kleur a a n b r e n g t ? "Nee," luidt het antwoord, "je hebt zou bijvoorbeeld a a n d e w a n d e n v a n d e binnenplaats e e n mooi doorlopend beeld kunnen m a ­ k e n dat start met blauw e n ein­ digt met geel of oker. Om d e zoveel kolommen verschiet dat z e g m a a r v a n kleur. En je kunt ook v a n boven n a a r b e n e d e n verschülen maken. W a a r o m zou e e n gebouw niet e e n verschei­ denheid tonen?" En bij d e buitenkant moet je het laten, zegt hij. Binnen moeten er referenties zijn. "Er zou hier ook iets met die trappen moeten ge­ beuren, je zou er dezelfde kleu­ ren in terug kunnen laten ko­ men. Dan g a a t d e ruimte als het w a r e werken, terwijl het nu e e n hele stüle ruimte is. En als je het d a n nog voor elkaar krijgt dat je vanuit verschillende invalshoe­ k e n steeds a n d e r e kleurcombi­ naties ziet d a n zou dat uitermate fascinerend worden."

JSi^ W h A U ^ ^ A A

vrouw komt bij h a a r al in Duitsland w e r k e n d e m a n wonen. Het sprookje dat Duitsland heette, wordt e e n teleurstellende werkelijkheid: het land is niet groter d a n d e veertig vierkante meter v a n d e woning in Hamburg. H a a r m a n verbiedt h a a r n a a r buiten te g a a n , omdat hij zijn vrouw wil beschermen t e g e n d e verdorven en immorele westerse maatschappij. Wat d e film zo bijzonder maakt, is d e manier w a a r o p Tevfik Baser d e vrouw portretteert. De beperking in d e ruimte geeft h a a r positie a a n . m a a r vooral door d e indringende c a m e r a laat d e regisseur zien, dat het isolement ook in d e vrouw zelf zit: het onvermogen met h a a r m a n te praten, d e a n g s t voor d e buitenwereld. De afhankelijkheid v a n h a a r m a n is zo groot, dat ze, ook als hij vergeet d e deur op slot te doen, niet d e straat o p durft. A a n het eind v a n d e füm sterft d e man. Na

"En je hoeft trouwens niet aUes e e n kleur te geven op e e n kleu­ rig totaalbeeld te krijgen," be­ sluit hij. "Het zou kunnen zijn dat als er p a a r tonen zouden s t a a n e n je zou ook binnen het e e n e n a n d e r doen, dat je d a n a l over e e n kleurige ruimte kunt praten. Het m a k e n v a n het plan zou veel zorg vragen, het opbren­ g e n is e e n fluitje v a n e e n cent."B De lezingen worden v a n 16 tot e n met 18 februan dagelijks vanaf 16.00 uur in het hoofdgebouw g e h o u d e n door respectie­ velijk Floors v a n Dusseldorp, Joost v a n S a n t e n (die d e kleurpanelen tegen d e r a m e n v a n d e m e n s a maakte) e n Frans Evers (die e e n psychologische b e n a d e ­ ring presenteert).

­

e e n h a r t a a n v a l blijft hij roerloos voor d e deur liggen. Een d a g lang durft ze hem niet w e g te halen: zelfs dood blijft hij e e n belemmering voor h a a r vrijheid. Als ze eindelijk n a a r buiten gaat, is het verblindende Hcht eerder bedreigend d a n bevrijdend. Baser is er in g e s l a a g d het aangrijpende v e r h a a l uit te tillen boven een individueel geval. Zijn füm g a a t over d e positie v a n Turkse vrouwen in d e Bondsrepubliek of, om het n o g ruimer te stellen, over het leven v a n mensen in e e n hen vreemde omgeving. De m a n heeft weliswaar meer vierkante meter tot zijn beschikking, d e fabriek e n het koffiehuis, m a a r dat maakt in wezen niet zoveel uit. Ook hij zit g e v a n g e n tussen d e traditionele structuren v a n het land v a n herkomst e n d e vijandige houding v a n het l a n d w a a r hij werkt. Tijdens het afgelopen Filmfestival Rotterdam w o n 40 vierkant e me t er Duitsland d e prijs voor het beste debuut v a n 1986. (Dick Roodenburg)

40 vierkant e met er Duit sland draait vrijdagavond 20 februan om 21.00 uur en z o n d a g m i d d a g 22 februari om 14.30 uur m Filmhuis Uilenstede, telefoon 5488076. (Dick Hoodenburg)

M

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen