Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 507

8 MEI 1987 Scheidend hoogleraar Van der Meer over omslag in zijn denken:

'Zelfs bij stervenden bracht ik nog infuus in' Hoewel hij op 1 mei met emeritaat gaat, heeft hij het d a a r eigenlijk veel te druk voor. Prof.dr.C van der Meer heeft zich als hoogle­ raar inwendige g e n e e s k u n d e v a n het VU­zie­ kenhuis intensief beziggehouden met d e b e g e ­ leiding v a n stervenden. In d e jaren 7 0 kwam Gedenk dan uw Schepper in uw jongelingsjaien, voordat de kwade dagen komen en de ja­ ren naderen waarvan gij zegt: ik heb daarin geen behagen; voordat de zon verduisterd wordt evenal s het l icht en de maan en de sterren en de wol ­ ken na de regen wederkeren(...) op de dag dat men ook vreest voor de hoogte, en er verschrik­ kingen op de weg zijn, de amandelboom bl oeit, de sprink­ haan zich voorts l eept en de kapperbes niet meer l he pt­ want de mens gaat naar zijn eeuwig huis en de rouwk l agers gaan rond op de straat... Gedeelten uit Prediker 12 die professor Van der Meer jaarlijks aan het begin v a n het onder­ wijsblok 'Ouder worden' voor­ leest. Het leren o m g a a n met d e dood, als afsluiting v a n het aardse leven is voor hem heel essentieel. Iets w a a r medisch studenten ook in onderwezen moeten worden. Geïnspireerd door het christelijk geloof heeft Van der Meer in d e loop der laren zijn ideeën gevormd en daarnaar gehandeld. Door d e wet heeft hij zich nooit belem­ merd gevoeld. Het b e l a n g v a n de patiënt staat bij hem altijd voorop, waardoor hij in zijn op­ vattingen soms radicaal afwijkt van collega­artsen. In zijn inaugurele oratie, die hij hield in 1970 bij het a a n v a a r d e n van het hoogleraarsambt, sprak hij zich al in voorzichtige be­ woordingen uit over e u t h a n a ­ sie. Hij keerde zich toen tegen de mening v a n d e conflictuo­ loog prof.dr J.H. v a n d e n Berg, die eind jaren '60 e e n v a n eer­ sten was die zich openlijk uit­ sprak vóór toepassing v a n eu­ thanasie. Op d e oratie volgde een televisieuitzending v a n d e NCRV waarin Van der Meer e e n gesprek h a d met iemand in d e laatste fase v a n zijn leven. Er kwamen m a a r liefst vierhon­ derd schriftelijke reacties op het programma. Van der Meer her­ innert het zich nog goed: "Ik w a s eigenlijk heel b a n g voor al die publiciteit e n h e b lang g e a a r ­ zeld om a a n dat p r o g r a m m a mee te doen. Ik h e b het toch maar g e d a a n . Mijn bijdrage m die uitzending moest in die tijd zelfs nog goedgekeurd worden door het college v a n curatoren (nu het college v a n bestuur, red.). Het betekende het begin van mijn positief denken over euthanasie. Hoewel angst bij mi) toch nog overheerste. Er werd toen ook al gesproken over het hellend vlak. Door d e snelle technische ontwikkeling in de geneeskunde werd ik ech­ ter meer in mijn overtuiging be­ vestigd dat er een mogelijkheid tot euthanasie moest zijn."

Vanaf die tijd toonde Van der Meer zich een voorstander v a n passieve euthanasie. Later komt hij er n a a r eigen zeggen achter dat aktieve e n passieve euthanasie in ethisch opzicht gelijk zijn. In e e n recent discus­ siestuk spreekt hij nu zelfs over de mogelijkheid v a n euthanasie bij patiënten die niet in staat zijn hun wil k e n b a a r te maken, zoals dementen, comateuzen en ern­ [ gehandicapte p a s g e b o r e ­ nen. Van der Meer: "Het g a a t

hij al in d e publiciteit door zijn opvattingen over euthanasie. Een interview met e e n bedacht­ z a a m en integer m a n . "Als je voor e e n acute, ethisch b e l a d e n situatie staat h e b je g e e n tijd om K uitert (ethicus a a n d e VU) te bellen."

Professor Van der Meer: "Het g a a t erom hoe je 'in het b e l a n g van' vertaalt n a a r mensen die hun eigen wil zelf niet meer (kunnen) k e n b a a r maken." Foto Kees K euch, AVCWU erom hoe je 'in het b e l a n g v a n ' vertaalt n a a r mensen die hun eigen wU niet (meer) kunnen k e n b a a r maken. De e u t h a n a ­ siediscussie v a n d e laatste tijd handelt ook vooral hierover. Hoe moet er in die gevallen ge­ h a n d e l d worden en wie b e p a a l t dat? In deze situaties blijkt d a t je als arts toch zelf oordeelt. En d a n kun je zoals velen doen, zeggen dat dat niet hoort, m a a r je móet wel. Jij zit in die situatie. Je hebt g e e n tijd om K uitert of weet ik wie te bellen om je bij te staan." Dus de arts bepaal t zel f w^at op dat moment ethisch verant­ woord is?" "Ja, m a a r dat zijn d e meeste art­ sen zich niet zo bewust. Als het om euthanasie g a a t zeggen veel artsen, dat doe ik niet want d a n overtreed ik d e wet. Nou ze g a a n meestal t e g e n d e wet in. De integriteit v a n het persoon­ lijk lichaam is grondwettelijk gewaarborgd. Maar artsen doen niet a n d e r s d a n die inte­ griteit verstoren. Je hoort toch nooit dat e e n chirurg vervolgd wordt w e g e n s het amputeren v a n e e n been, als het tenminste het bedoelde b e e n is, m a a r hij is wel schuldig. Als je in d e stad te h a r d rijdt omdat je ergens echt nodig bent, overtreed je ook d e wet." Benf u nog steeds tegen een wettelijke rege l ing? "Ja, hoewel ik het liefst zou zien dat er e e n uniform beleid ge­ maakt zou worden door procu­ reurs­generaal. Zodat er alge­ m e n e richtlijnen zijn die b e p a ­ len hoe er n a het overlijden v a n d e patient g e h a n d e l d wordt. Dan weten d e arts en d e n a b e ­ s t a a n d e n w a a r ze a a n toe zijn. Dat geval laatst nog in het oos­ ten v a n het land w a a r ze e e n arts in e e n a r r e s t a n t e n w a g e n ophaalden, dat is natuurlijk schandalig. De K NMG (K onink­ lijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der G e n e e s ­ kunst) is bezig met d e voorberei­

ding v a n e e n a p a r t e regeling voor d e a a n v a a r d b a a r h e i d v a n levensverkortend handelen, speciaal voor die uitzonderings­ gevallen, waarbij d e patient zijn wil niet k a n uiten." Van der Meer schetst hoe d e ethiek voor h e m in d e loop der tijd v e r a n d e r d is. "Vroeger gold altijd het principe v a n Albert Schweitzer: eerbied voor het l e­ ven. Hij vatte d a t trouwens wel erg serieus op, e n sloeg nog g e e n mug dood. En dat in e e n malariagebied! Ik b e n d a a r ook m e e opgevoed, eerbied voor het biologisch leven. Zelfs bij ster­ v e n d e n bracht ik nog infusen in, want zo hoorde het. D a a r b e n ik helemaal op terug gekomen. D a a r n a k w a m e n Van d e n Berg en later K uitert met e e n a n d e r e visie op leven en dood. En te­ genwoorig g a a t het in d e ethiek vooral om d e discussie over d e kwaliteit v a n het leven. Eerbied voor het h u m a n e leven in al d e dimensies die het leven levens­ w a a r d maken." Van der Meer heeft zich als voorzitter v a n d e commissie Me­ dische Ethiek a a n d e VU heel concreet beziggehouden met de ethiek. Deze functie zal hij voor­ lopig blijven vervullen omdat er nog g e e n competente opvolger is gevonden. Deze commissie heeft zich in het verleden gebo­ gen over zaken als abortus, transsexualiteit en euthanasie. Nu ligt het accent op d e ethische aspecten rond AIDS. Een subcommissie die wekelijks bij elkaar komt, richt zich op d e ethiek v a n het m e n s g e b o n d e n medisch onderzoek. De commis­ sieleden stellen hiertoe zoge­ naamde kosten/batenanalyses op voor d e proefpersonen die bij medisch onderzoek betrokken zijn. Er wordt gekeken of d e psy­ chische en fysieke last die d e proefpersoon mogelijk onder­ gaat, m redelijke verhouding staat tot het resultaat v a n het onderzoek. Van der Meer erkent

gelaten dat het beter zou zijn als d e ethiek d e maatschappelijke ontwikkelingen voor g a a t . "Nu holt d e ethiek v a a k achter die ontwikkelingen a a n . In mijn af­ scheidscollege zal ik hier uitge­ breid a a n d a c h t a a n besteden." Van der Meer is e e n VU­arts v a n het eerste uur. Hij heeft het VU­complex a a n d e Boelelaan bij wijze v a n spreken vanaf d e eerste p a a l zien verrijzen. Van­ af 1955 w a s hij intensief betrok­ ken bij d e bouw e n inrichting v a n het academisch ziekenhuis. Over d e problemen die daarbij in die tijd k w a m e n kijken k a n Van der Meer uitgebreid vertel­ len: "De VU heeft mijns inziens bijvoorbeeld d e fout g e m a a k t dat ze e e n kerkarchitect het zie­ kenhuis heeft laten bouwen, wat e e n toestand w a s dat! We ston­ den toen voor problemen die we later bij d e bouw v a n het wis­ e n natuurkundegebouw niet meer tegen zijn gekomen. Daar wa­ ren d a n ook échte architecten m e e bezig." "In deze tijd v a n bezuinigingen is het voor d e VU natuurlijk heel n a a r dat Amsterdam twee uni­ versiteiten heeft, hoewel d a t in grote steden buiten Nederland niet ongewoon is. Maar wij heb­ ben het vroeger toch wel be­ treurd dat w e als geneeskunde­ faculteit niet n a a r Rotterdam zijn g e g a a n . Toen ik in 1952 op d e VU k w a m w a s er sprake v a n dat we het Dijkzigtziekenhuis konden krijgen. Het a c a d e ­ misch ziekenhuis v a n d e VU moest toen nog gebouwd wor­ den. Ik h e b altijd b e g r e p e n dat d e theologische faculteit er in die tijd op stond in Amsterdam te blijven omdat dat e e n culture­ le stad w a s . G e n e e s k u n d e is toen gezwicht en er is toen be­ g o n n e n met d e bouw v a n het ziekenhuis hier. Het probleem w a s dat je toen g e e n g o e d e mensen kon krijgen. De hoofden v a n d e afdelingen w a r e n niet o p g e w a s s e n tegen d e snelle uit­ breiding v a n het ziekenhuis, ze

Ally Smid schoten technisch tekort. Dat w a s wat in die tijd..." Vervolgens schetst hij hoe er door a n d e r e universiteiten in d e loop der tijd gelobbied is om hun bestaansrecht te rechtvaardi­ gen: "Wist u dat Rome, eh ik bedoel Nijmegen, zijn prekliniek indertijd heeft laten bouwen zonder enige vergunning? Toen het klaar w a s stond minister Cals voor het blok. Wou u dat we het afbraken?, luidde toen d e v r a a g . Dat heeft d e VU nooit gepresteerd, die heeft altijd braaf gewacht op d e vergun­ ningen w a a r d o o r ze sterk ach­ terliep. Dat lobbyen wat M a a s ­ tricht ook g e d a a n heeft, past niet in d e geloofstraditie v a n d e VU. Als ik het h a d mogen zeg­ gen h a d d e n ze nooit a a n d e unir versiteit in ' Maastricht moeten beginnen. Maar dat w a s eeri politieke kwestie. Het ^s toch idil oot eigenlijk dat er met het oog op bezuiniging besloten wordt het academisch ziekenhuis in Maastricht niet te bouwen en dat Sjeng K remers, d e gouver­ neur v a n Limburg, n a a r Den H a a g g a a t en vier d a g e n later terugkomt met 400 miljoen voor d e bouw v a n het ziekenhuis. Dat is toch ongelofelijk. Nee, d e VU moest alles eerlijk doen." Dat de medische faculteit v a n d e VU nu bij d e recente SK G­ bezuiniging zo onevenredig veel moet opbrengen heeft hem d a n i g geraakt. In november vo­ rig j a a r schreef hij e e n boze in­ gezonden brief in Trouw. Hij wordt weer verontwaardigd als hij zijn g e d a c h t e n erover laat g a a n . "Als het om d e kwaliteit v a n d e faculteit gaat, vind ik dat ze ons onrecht a a n d o e n . Bij d e beoordeling is voor d e VU onder a n d e r e gebruik g e m a a k t v a n zeer verouderde gegevens, n a ­ melijk die v a n 1979. Terwijl er voor d e UvA cijfers golden v a n 1981 e n voor d e a n d e r e facultei­ ten 1980. Na 1979 is er bij ons zoveel gebeurd, en zoveel ver­ beterd. De VU is nog in ontwik­ keling. Je kunt niet zo m a a r uit het niets e e n geweldige univer­ siteit tevoorschijn toveren!" Hebt u het gevoel dat u een zin­ kend schip, zoal s de medische faculteit aan de VU l aatst nog werd genoemd, achter l aat? "Een zinkend schip, d a a r zit wel wat in, m a a r ze moeten zien dat ze lekken dichten. En die lekken kunnen denk ik het best gedicht worden door samenwerking met d e UvA. De interne afdeling v a n het AZVU heeft wat dat be­ treft e e n g o e d e traditie, sommi­ g e a n d e r e afdelingen nog m het geheel met. Ik denk dat d a a r nog wel wat uit te halen is." De hoogleraar legt zich voorlo­ pig niet ter ruste. Daar heeft hij n a a r eigen zeggen nog g e e n behoefte a a n . Hij blijft in ieder geval lid v a n d e Gezondheids­ raad, v a n het bestuur v a n het Instituut voor Gezondheidse­ thiek in Maastricht en v a n d e commissie voor het medisch on­ derwijs in Indonesië. Verder heeft hij ook e e n uitnodiging voor e e n g a s t h o o g l e r a a r s c h a p in Jakarta. Bij d e jaarlijkse uitreiking v a n koninklijke onderscheidingen heeft prof. dr. C. v a n der Meer e e n lintje gekregen. Hij is be­ noemd tot Ridder in d e Orde ' v a n Oranje­Nassau. Op vrijdag 15 mei wordt er in de aula e e n symposium gehouden ter gelegenheid v a n het afscheid v a n prof v a n der Meer met als thema "Veranderende ethiek m de geneeskunde?"

Dl

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen