Ad Valvas 1986 - 1987 - pagina 565

19 JUNI 1987 Ontspanning is e e n z a a k vooi cynische politici m e n e n sommi­ ge kenners v a n d e internationa­ le politieke verhoudingen. Wü er immers enige m a t e v a n vrede tussen d e blokken bestaan, zo luidt d e redenering, d a n moet men m a a r niet al te veel zeuren over misstanden in het a n d e r e kamp; m e n k a n m a a r beter even d e a n d e r e kant op kijken w a n n e e r dissidenten in psychi­ atrische inrichtingen worden opgesloten, w a n n e e r d e boeken van schrijvers niet uitgegeven mogen worden, of w a n n e e r jo­ den niet n a a r Israel m o g e n emi­ greren. Protesteert het e n e land wel luidkeels, d a n irriteert hij al snel het a a n g e s p r o k e n land; dat be­ schouwt d e kritiek als e e n 'on­ toelaatbare inmenging in bin­ nenlandse a a n g e l e g e n h e d e n ' of als e e n 'lasterlijke aanval'. Het resultaat is dat d e spanning oploopt en d e vrede weer e e n p a a r s t a p p e n verder w e g is. Volgens deze mensen b e s t a a t er geen verband, of zelfs een ne­ gatief v e r b a n d b e s t a a t tussen mensenrechten e n vrede. Dit standpunt wordt in Nederland onder andelre verdedigd door J.L. Heldring, als professioneel cynicus schrijvend voor het NRC­Handelsblad; m a a r ook prof. D.C. Mulder, voormalig hoogleraar godsienstweten­ schap a a n d e VU e n voorzitter van d e Nederlandse R a a d v a n Kerken, heeft zich, hoewel met meer slagen om d e arm, in on­ geveer gelijkluidende bewoor­ dingen uitgelaten. Woldring is het hier niet m e e eens. "Ik vind het in principe onjuist", zegt hij, "wanneer je zulke verhalen houdt, ontkoppel je d e relatie tussen mensen­ rechten e n vrede e n compromit­ teer je je met onderdrukkende regiems. Je bouwt e e n afstande­ lijkheid in w a a r m e e je d e dissi­ denten, bijvoorbeeld Sacharov, in d e kou laat staan."

Afgoderij In d e visie v a n d e nieuwe hoog­ leraar bestaat er wel degelijk een positieve relatie tussen het bevorderen v a n mensenrechten en het bevorderen v a n e e n duurzame vrede. Alleen moet je daarbij zijns inziens wel d e wij­ ze w a a r o p het begrip 'mensen­ rechten' g e h a n t e e r d wordt pro­ blematiseren; het is namelijk geen begrip dat e e n eenduidi­ ge, universele lading dekt. Er kunnen politieke rechten e n bur­ gerrechten onder verstaan wor­ den, m a a r evenzogoed vallen economische, sociale e n cultu­ rele rechten onder d e mensen­ rechten. M ensenrechten kun­ nen geformuleerd worden op het niveau v a n d e individuele burger m a a r ook op het niveau van staten, het zelfbeschik­ kingsrecht. Samenlevingen h e b b e n nu d e neiging om b e p a a l d e punten uit

Woldring bij aanvaarding leerstoel levensbeschouwing en politieke filosifie:

'Zowel Oost als West hoereert met mensenrechten' Het voeren van een beleid ten aanzien van mensenrechten is wel degelijk verenigbaar met het politieke streven naar ontspanning tussen staten. Het westen moet zich er echter daarbij wel voor hoeden om de eigen interpre­ tatie van wat onder mensenrechten verstaan moet worden, als universeel geldig te beschouwen. Dit standpunt verkondigde dr.H.E.S. Woldring in zijn inaugurele rede als hoogleraar op de leerstoel 'levensbeschouwing en politieke filosofie' a a n de Faculteit der Rechtsgeleerdheid. Koos Neuvel dat brede geheel te overbelich­ ten e n d a a r m e e te m a s k e r e n dat op a n d e r e punten d e men­ senrechten er minder florissant bij staan. Zo hamert m e n in e e n land als Amerika steevast op het a a m b e e l d v a n d e politieke e n burgerrechten e n spreekt men liever niet al te h a r d over al diegenen die in eigen land niet weten w a a r en hoe ze d e vol­ g e n d e nacht zullen doorbren­ gen. Woldring in zijn oratie: "Met hun politieke e n sociale rechten wordt afgoderij bedre­ ven, omdat deze rechten in het v a a n d e l s t a a n dat het 'vrije westen' g r a a g hoog houdt, ter­ wijl onder dat v a a n d e l lippen­ dienst bewezen wordt a a n en gemanipuleerd wordt met d e sociale, economische e n cultu­ rele mensenrechten die als zo­ danig worden geprostitueerd."

i^*«fei

In d e communistische l a n d e n zou het omgekeerde plaatsvin­ den: d a a r wordt afgoderij be­ dreven met economische e n so­ ciale mensenrechten e n met po­ litieke rechten e n burgerrechten wordt gehoereerd.

Opruiend Dat l a n d e n d e mensenrechten op verschillende wijze interpre­ teren en realiseren acht Wol­ dring overigens zeker niet illegi­ tiem; het is niet onbegrijpelijk dat d e eerste doelstelling v a n een ontwikkelingsland het ver­ hogen v a n d e l e v e n s s t a n d a a r d v a n zijn burgers is. Het is im­ mers schitterend w a n n e e r er in een land vrijheid v a n drukpers bestaat, m a a r iemand die per­ manent gekweld wordt door on­ dervoeding, zal niet zo snel toe­ komen a a n het schrijven v a n een opruiend boek. Elke kritiek op schendingen v a n mensen­ rechten zal volgens Woldring deze verscheidenheid in situa­ ties e n achtergronden in ogen­ schouw moeten nemen. Het westen k a n niet zonder meer d e eigen w a a r d e n verabsoluteren

Woldring: 'Eigen morele superioriteit niet voortdurend benadruk­ ken' Foto Michel Claus, AVC/VU e n a n d e r e l a n d e n dwingen die over te nemen. Als elke situatie verschUlend is e n w a n n e e r alles verklaard k a n worden vanuit d e achtergron­ den, wordt het mensenrechten­ begrip d a n niet zodanig gerela­ tiveerd dat er g e e n enkele ruim­ te voor kritiek overblijft? Wol­ dring: "Je moet er met e e n zeke­ re terughoudendheid over praten. Het is bijvoorbeeld on­ zin om v a n e e n l a n d als Tanza­ nia te verlangen dat m e n tan­ dartskosten in het ziekenfonds­ pakket stopt, omdat dat bij ons heel gewoon is. Dat alle l a n d e n zich in verschillende situaties bevinden, m a g echter niet tot e e n relativisme leiden waarbij

het mensenrechtenbegrip volle­ dig wordt losgelaten. Het is w a a r dat alle situaties verschil­ lend zijn, dat erken ik e n dat is m a a r goed ook; als ik echter het lijden zie v a n m e n s e n die ge­ bukt g a a n onder e e n totalitair regiem of onder een m a a t ­ schappelijke orde w a a r i n e e n kleine elite alle privileges heeft, komt dat zo in zijn evidentie op mij af, dat je dat niet n e g e r e n kunt."

Sacharov Een kritiek op mensenrechtensi­ tuaties zal, meent Woldring, niet kunnen vertrekken vanuit a priori geformuleerde, a l g e m e n e

begrippen die vervolgens ge­ toetsf worden a a n concrete situ­ aties. Een kritiek op schending v a n mensenrechten zal altijd uit moeten g a a n v a n e e n a n a l y s e v a n d e concrete situatie. In zijn oratie drukt hij het als volgt uit: "De erkenning v a n het lijden on­ der schendingen v a n mensen­ rechten als uitingen v a n het anti­normatieve, wijst boven het anti­normatieve uit e n verwijst tegelijkertijd n a a r d e noodzaak v a n veranderingen v a n d e ge­ schonden situatie e n v a n verge­ lijkbare situaties." Als positief voorbeeld v a n zo'n manier v a n h a n d e l e n noemt hij Gorbatsjov's opheffing v a n d e verbanning v a n Sacharov. Die beslissing heeft betrekking op e e n bijzonder, specifiek geval; tegelijkertijd echter zou Gorba­ tsjov hiermee iets uitgesproken h e b b e n dat in p rincip e e e n uni­ versele betekenis heeft, e n dat betrekking heeft op duizenden dissidenten. Bij zulke vormen v a n beleid moet het westen meer a a n k n o ­ pen, vindt Woldring. Er zou g e e n anticommunistische men­ senrechtenpolitiek gevoerd moeten worden w a a r i n d e ei­ gen morele superioriteit voort­ durend beklemtoond wordt; er zou in veel sterkere m a t e e e n 'immanente' kritiek geformu­ leerd kunnen worden; dat wü zeggen e e n kritiek w a a r i n als het w a r e m e e g e d a c h t wordt met politici e n beleidsvoerders in dat a n d e r e land. "Je zou er op kunnen wijzen dat m e n vanuit het g e d a c h t e n g o e d v a n Marx g e e n b e e n heeft om op te staan. Er bestaat g e e n enkele recht­ vaardiging in diens werk voor het feit dat é é n politieke partij e e n zo dominante rol speelt in d e maatschappij." Ook het b e l a n g v a n politieke rechten zou bijvoorbeeld bear­ gumenteerd kunnen worden vanuit d e noodzaak om bureau­ cratisering, corruptie e n verstar­ ring tegen te g a a n . Politieke me­ d e z e g g e n s c h a p v a n zoveel mo­ gelijk mensen zou d e vitaliteit v a n d e economie juist kunnen bevorderen. Woldring: "Het zijn heel pragmatische argimaenten, m a a r het biedt wel e e n i n g a n g om d e mensenrechtenkwestie b e s p r e e k b a a r te maken." "Het is goed d e n k b a a r dat alles wat Gorbatsjov nu doet vanuit opportunistische b e w e e g r e d e ­ n e n plaatsvindt. M aar d a n nog k a n dat, wellicht onbedoeld e n ongewild, e e n herstructurering in b r e d e r e zin met zich mee­ brengen. Probeer d a a r in be­ hoedzaamheid positief tegen­ over te staan. Je helpt d e vrede niet w a n n e e r je, zoals Reagan doet, cultuurbepaalde opvattin­ gen over democratie wüt over­ planten op a n d e r e landen. De verwijten vliegen d a n over e n weer en d e pot verwijt d e ketel dat hij zwart ziet. Bij d e bevor­ dering v a n zo'n koude oorlogss­ feer is niemand gebaat."

Kwaliteitstoetsing wordt uniformer Minister Deetman is bereid in d e wet minimum­eisen op te n e m e n w a a r a a n d e door visitatiecom­ missies te verrichten kwaliteit­ stoetsing v a n onderwijs en on­ derzoek moet voldoen. Dit m e d e op grond v a n d e ervaringen met de tijdens d e SKG­operatie in­ geschakelde visitatiecommis­ sies. Tijdens d e SKG­operaties blij­ ken d e visitatiecommissies elk een a n d e r e beoordelingsmetho­ de te h e b b e n gehanteerd. Om een redelijk vertrouwen te kun­ nen h e b b e n in e e n g o e d e kwali­ teitstoetsing is volgens PvdA­ woordvoerder Wallage een wettelijke basis nodig. Ook Franssen w e e s op het ontbre­

ken v a n duidelijke criteria voor­ af. Hij wil dat Deetman bij d e uitwerking v a n d e Hoak­nota komt met wetgeving. Minister Deetman deelde d e mening dat zorgvuldigheid ge­ boden is, "zeker bij e e n oordeel over individuen, dat e e n rem op hun verdere carrière k a n vor­ men". Hij w a a r s c h u w d e er wel voor e e n negatief oordeel v a n een visitatiecommissie meteen te vertalen in e e n onvoldoende niveau v a n het individu of d e onderzoeksgroep. "Soms kan een w e g ineens verkeerd blij­ ken, of men is er te l a n g op d o o r g e g a a n . Dat is wat a n d e r s d a n e e n devaluatie v a n d e be­ trokkenen."

Tijdens het onlangs g e h o u d e n d e b a t dat d e SKG regelt, wei­ gerde Deetman te g a r a n d e r e n dat d e universiteiten tot 1991 niet opnieuw worden getroffen door bezuinigingen. "Ik sluit ze­ ker niet uit dat d a a r nog eens over wordt gediscussieerd." CDA­woordvoerder Lansink h a d Deetman om zo'n garantie g e v r a a g d . "De spankracht v a n d e universiteiten is z w a a r op d e proef gesteld. Het is e e n kwestie v a n "fair play" g e e n nieuwe be­ zuinigingen over d e toch al pitti­ g e opdracht v a n 130 miljoen h e e n te leggen", aldus Lansink. Een grote meerderheid in d e Tweede Kamer is voorts v a n mening dat het proces v a n taak­

verdeling e n concentratie voort moet g a a n , teneinde nieuwe ta­ ken te kunnen financieren. In dat proces spelen d e universi­ teiten e e n zware rol. "Ook ik v r a a g mij wel eens af of d e in­ stellingen d a a r t o e in staat zijn", zo zei Deetman tegen e e n scep­ tische dr. A. Nuis (D66), "maar het is n a a r mijn oordeel d e bes­ te w e g om e e n concentratie v a n kwaliteit te bereiken". De Kamer ging akkoord met d e SKG­wet, die wel is a a n g e d u i d als worgwet. Belangrijkste func­ tie v a n d e wet is e e n basis te bieden voor het sociaal beleid voor personeel e n studenten, die door d e bezuinigingen wor­ d e n getroffen.

(Bert Bakker/UP)

" Ik ben niet het type om bloed te geven" "Dan ben jij zeker ok het type dat noo een ongeluk krijgt''

DENKNA-GEEFBIDED: 020-123456 LBlflEDBANKAMSÏÏRDAM.^

il

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen